ଅତୀଵ ସର୍ଵାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ଭାଗଧେଯପୁରସ୍କୃତଃ। ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଚୈଵ ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ସେ ତୋ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟରେ, ତେଜ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଓ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି; ସେ ଶାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଅନୁକ୍ରୋଶାଦାନୃଶଂସ୍ଯାଦ୍ଯୋଽସୌ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଗୌରଵାତ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବହୂନ୍କ୍ଲେଶାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତି
ଦୟା ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦୟତାରୁ, ସେ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ରଖି ବହୁତ କଷ୍ଟ ସହିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଆତ୍ରେଯସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ସାଧ୍ଯାନାଂ ଚେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କୁହାଯାଏ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ — ଏହା ଆତ୍ରେୟ ଓ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ।
ଚରନ୍ତଂ ହଂସରୂପେଣ ମହର୍ଷିଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍। ସାଧ୍ଯା ଦେଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ତ ଵୈ ପୁରା
ଏକଥର, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାର୍ଷି ହଂସ ରୂପେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସାଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏହି ମହାପ୍ରଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସାଧ୍ଯା ଦେଵା ଵଯମେତେ ମହର୍ଷେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵନ୍ତଂ ନ ଶକ୍ନୁମୋଽନୁମାତୁମ୍। ଶ୍ରୁତେନ ଧୀରୋ ବୁଦ୍ଧିମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ନଃ କାଵ୍ଯାଂ ଵାଚଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯୁଦାରାମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଆମେ ସାଧ୍ୟଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ଗଭୀରତା ବୁଝିପାରୁନାହିଁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୋଲି ଗଣନା କରୁଛୁ। ଆପଣ ଉଚ୍ଚ ଓ କବିତାମୟ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏତତ୍କାର୍ଯମମରାଃ ସଂଶ୍ରୁତଂ ମେ ଧୃତିଃ ଶମଃ ସତ୍ଯଧର୍ମାନୁଵୃତ୍ତିଃ। ଗ୍ରନ୍ଥିଂ ଵିନୀଯ ହୃଦଯସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ଚାତ୍ମସମଂ ନଯୀତ
ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟଟି ମୋତେ ଦେବତାମାନେ କହିଛନ୍ତି: ଧୃତି, ଶମ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା। ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଗଠି ବିଲୋପ କରି, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଉଭୟଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ଆକ୍ରୁଶ୍ଯମାନୋ ନାକ୍ରୋଶେନ୍ମନ୍ଯୁରେଵ ତିତିକ୍ଷତଃ। ଆକ୍ରୋଷ୍ଟାରଂ ନିର୍ଦହତି ସୁକୃତଂ ଚାସ୍ଯ ଵିନ୍ଦତି
ଯେତେବେଳେ କେହି ଅପମାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କ୍ରୋଧକୁ ସହିବା ଦରକାର। ଅପମାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜେ ଦୁଃଖ ପାଏ, ଓ ଧୈର୍ୟଧାରୀ ଲୋକ ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ।
ନାକ୍ରୋଶୀ ସ୍ଯାନ୍ନାଵମାନୀ ପରସ୍ଯ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ ନୋତ ନୀଚୋପସେଵୀ। ନ ଚାଭିମାନୀ ନ ଚ ହୀନଵୃତ୍ତୋ ରୂକ୍ଷାଂ ଵାଚଂ ରୁଶତୀଂ ଵର୍ଜଯୀତ
କେବେ ବି କାହାକୁ ଅପମାନ କରିବା, ଅବମାନ କରିବା, ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା, କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅଭିମାନୀ ହେବା, ନିମ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, କିମ୍ବା କଠୋର ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମର୍ମାଣ୍ଯସ୍ଥୀନି ହୃଦଯଂ ତଥାସୂ- ନ୍ରୂକ୍ଷା ଵାଚୋ ନିର୍ଦହନ୍ତୀହ ପୁଂସାମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଵାଚମୁଶତୀଂ ରୂକ୍ଷରୂପାଂ ଧର୍ମାରାମୋ ନିତ୍ଯଶୋ ଵର୍ଜଯୀତ
କଠୋର କଥା ଲୋକଙ୍କର ମର୍ମ, ହାଡ଼, ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ଜଳାଇଦିଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ସଦା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ କଠୋର କଥା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଅରୁନ୍ତୁଦଂ ପରୁଷଂ ରୂକ୍ଷଵାଚଂ ଵାକ୍କଣ୍ଟକୈର୍ଵିତୁଦନ୍ତଂ ମନୁଷ୍ଯାନ୍। ଵିଦ୍ଯାଦଲକ୍ଷ୍ମୀକତମଂ ଜନନାଂ ମୁଖେ ନିବଦ୍ଧାଂ ନିର୍ଋତିଂ ଵୈ ଵହନ୍ତମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅପମାନକାରୀ, କଠୋର ଓ ରୁଖା କଥା କହେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶବ୍ଦର କାଁଟାରେ ଆଘାତ କରେ, ସେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟିର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରେ, ଓ ତାଙ୍କର ମୁଁହରେ ନାଶ ବନ୍ଧା ରହିଥାଏ।
ପରଶ୍ଚେଦେନମଭିଵିଦ୍ଧ୍ଯେତ ବାଣୈ- ର୍ଭୃଶଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈରନଲାର୍କଦୀପ୍ତୈଃ । ଵିରିଚ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯତିରିଚ୍ଯମାନୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଵିଃ ସୁକୃତଂ ମେ ଦଧାତି
ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅଗ୍ନି-ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜଳନ୍ତା ବାଣରେ ଆଘାତ କରିଥାଏ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ କବି ଜାଣିଥାଏ ଯେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଯଦି ସନ୍ତଂ ସେଵତି ଯଦ୍ଯସନ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନଂ ଯଦି ଵା ସ୍ତେନମେଵ। ଵାସୋ ଯଥା ରଙ୍ଗଵଶଂ ପ୍ରଯାତି ତଥା ସ ତେଷାଂ ଵଶମଭ୍ଯୁପୈତି
ସେ ଯେ କାହାକୁ ସେବା କରେ—ସଦ୍ଗୁଣୀ, ଦୁଷ୍ଟ, ତପସ୍ବୀ କିମ୍ବା ଚୋର—ଏହା ନାଟକର ପୋଶାକ ଯେପରି ମଞ୍ଚର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଅତିଵାଦଂ ନ ପ୍ରଵଦେନ୍ନ ଵାଦଯେ- ଦ୍ଯୋ ନାହତଃ ପ୍ରତିହନ୍ଯାନ୍ନ ଘାତଯେତ୍ । ହନ୍ତୁଂ ଚ ଯୋ ନେଚ୍ଛତି ପାପକଂ ଵୈ ତସ୍ମୈ ଦେଵାଃ ସ୍ପୃହଯନ୍ତ୍ଯାଗତାଯ
ଅତିରିକ୍ତ କଥା କହିବା ନାହିଁ, ବିବାଦ କରିବା ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଆଘାତ ହୋଇନାହିଁ, ସେଠାରେ ପ୍ରତିଘାତ କରିବା ନାହିଁ, ହତ୍ୟା କରିବା ନାହିଁ। ଯେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଅଵ୍ଯାହୃତଂ ଵ୍ଯାହୃତାଚ୍ଛ୍ରେଯ ଆହୁଃ ସତ୍ଯଂ ଵଦେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମ୍। ପ୍ରିଯଂ ଵଦେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ତତ୍ତୃତୀଯଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵଦେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ତଚ୍ଚତୁର୍ଥମ୍
ଅକଥିତ କଥା କହିତ କଥାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଦ୍ୱିତୀୟ, ପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ତୃତୀୟ, ଧର୍ମମୟ କଥା କହିବା ଚତୁର୍ଥ।
ଯାଦୃଶୈଃ ସନ୍ନିଵିଶତେ ଯାଦୃଶାଂଶ୍ଚୋପସେଵତେ। ଯାଦୃଗିଚ୍ଛେଚ୍ଚ ଭଵିତୁଂ ତାଦୃଗ୍ଭଵତି ପୂରୁଷଃ
ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶେ, ଯେଉଁମାନେ ସେବା କରେ, ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେଉଁପରି ସେ ହୋଇଯାଏ।
ଯତୋ ଯତୋ ନିଵର୍ତତେ ତତସ୍ତତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ। ନିଵର୍ତନାଦ୍ଧି ସର୍ଵତୋ ନ ଵେତ୍ତି ଦୁଃଖମଣ୍ଵପି ।। ନ ଜୀଯତେ ଚାନୁଜିଗୀଷତେଽନ୍ଯା- ନ୍ନ ଵୈରକୃଚ୍ଚାପ୍ରତିଘାତକଶ୍ଚ
ଯେଉଁଠାରୁ ନିଜେ ହଟିଯାଏ, ସେଠାରୁ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ ହଟିଲେ, କିଛି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ। ସେ ଜିତାଯାଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ପ୍ରତିଶୋଧ ତିଆରି କରେନାହିଁ।
ନିନ୍ଦାପ୍ରଶଂସାସୁ ସମସ୍ଵଭାଵୋ ନ ଶୋଚତେ ହୃଷ୍ଯତି ନୈଵ ଚାଯମ୍
ଯେ ଲୋକ ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାରେ ସମଭାବ ରଖେ, ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଭାଵମିଚ୍ଛତି ସର୍ଵସ୍ଯ ନାଭାଵେ କୁରୁତେ ମନଃ। ସତ୍ଯଵାଦୀ ମୃଦୁର୍ଦାନ୍ତୋ ଯଃ ସ ଉତ୍ତମପୂରୁଷଃ
ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ଚାହେ, ଅଭାବରେ ମନ ଲାଗେ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ କହେ, ମୃଦୁ ଓ ନିୟମିତ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
ନାନର୍ଥକଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦଦାତି ଚ। ରନ୍ଧ୍ରଂ ପରସ୍ଯ ଜାନାତି ଯଃ ସ ମଧ୍ଯମପୂରୁଷଃ
ଯେ ଅର୍ଥହୀନ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦିଏ ନାହିଁ, ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରେ ତାହା ଦିଏ, ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଜାଣେ, ସେ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ।
ନିରାକରୋତି ମିତ୍ରାଣି ଯୋ ଵୈ ସୋଽଧମପୂରୁଷଃ
ଯେ ମିତ୍ରମାନେ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେ ଅଧମ ପୁରୁଷ।
ଉତ୍ତମାନେଵ ସେଵେତ ପ୍ରାପ୍ତକାଲେ ତୁ ମଧ୍ଯମାନ୍। ଅଧମାଂସ୍ତୁ ନ ସେଵେତ ଯ ଇଚ୍ଛେଦ୍ଭୂତିମାତ୍ମନଃ
ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟମଙ୍କୁ; ଅଧମଙ୍କୁ କେବେ ବି ସେବା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦି ନିଜର ଉନ୍ନତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଗ୍ନୋତି ଵୈ ଵିତ୍ତମସଦ୍ବଲେନ ନିତ୍ଯୋତ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପୌରୁଷେଣ। ନ ତ୍ଵେଵ ସମ୍ଯଗ୍ଲଭତେ ପ୍ରଶଂସାଂ ନ ଵୃତ୍ତମାପ୍ନୋତି ମହାକୁଲାନାମ୍
ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ, ସଦା ପ୍ରୟାସ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥରେ ଅର୍ଥ ମିଳିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସଠିକ୍ ପ୍ରଶଂସା ମିଳେନାହିଁ, ବଡ଼ ବଂଶର ଆଚରଣ ମିଳେନାହିଁ।
ମହାକୁଲେଭ୍ଯଃ ସ୍ପୃହଯନ୍ତି ଦେଵା ଧର୍ମାର୍ଥନିତ୍ଯାଶ୍ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଶ୍ଚ। ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଵିଦୁରଂ ପ୍ରଶ୍ନମେତଂ ଭଵନ୍ତି ଵୈ କାନି ମହାକୁଲାନି
ଦେବତାମାନେ ସଦା ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ, ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ବହୁତ ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି ବିଦୁର, କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ଏକ କୁଳକୁ ଉଚ୍ଚ କୁଳ କୁହାଯାଏ?
ତପୋ ଦମୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତ୍ଵଂ ତିତିକ୍ଷା। ଇଜ୍ଯା ଵିଵାହାଃ ସାନ୍ତ୍ଵନଂ ଚାନ୍ନଦାନମ୍। ଅଷ୍ଟାଵେତେ ନିତ୍ଯମେଵଂ ଭଵନ୍ତି ସତାଂ ଗୁଣାସ୍ତାନି ମହାକୁଲାନି
ତପସ୍ୟା, ନିଜକୁ ଦମନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ, ସହନଶୀଳତା, ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ, ଶାନ୍ତି ଦେବା ଓ ଅନ୍ନଦାନ—ଏହି ଆଠଟି ଗୁଣ ସଦା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ; ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲକ୍ଷଣ।
ଯେଷାଂ ନ ଵୃତ୍ତଂ ଵ୍ଯଥତେ ନ ଯୋନି- ଶ୍ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦେନ ଚରନ୍ତି ଧର୍ମମ୍। ଯେ କୀର୍ତିମିଚ୍ଛନ୍ତି କୁଲେ ଵିଶିଷ୍ଟାଂ ତ୍ଯକ୍ତାନୃତାସ୍ତାନି ମହାକୁଲାନି
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର କେବେ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବଂଶ ନିର୍ମଳ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କୁଳରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୀର୍ତି ଚାହାନ୍ତି ଓ ମିଥ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର।
ଅନିଜ୍ଯଯା କୁଵିଵାହୈର୍ଵେଦସ୍ଯୋତ୍ସାଦନେନ ଚ। କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାତିକ୍ରମେଣ ଚ
ଯଜ୍ଞ ଉପେକ୍ଷା, ଅନୁଚିତ ବିବାହ, ବେଦ ନାଶ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, କୁଳ ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ହରାଇଦିଏ।
ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯନିନାଶେନ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହରଣେନ ଚ। କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାତିକ୍ରମେଣ ଚ
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧନ ନଷ୍ଟ କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସ୍ୱତ୍ୱ ନେଇବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା କୁଳ ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ହରାଇଦିଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରିଭଵାତ୍ପରିଵାଦାଚ୍ଚ ଭାରତ। କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ନ୍ଯାସାପହରଣେନ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା, ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅମାନ୍ୟ କରିବା, ଓ ଅମାନତ ଧନ ନେଇଦେବା ଦ୍ୱାରା କୁଳ ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ହରାଇଦିଏ।
କୁଲାନି ସମୁପେତାନନି ଗୋଭିଃ ପୁରୁଷତୋଽର୍ଥତଃ । କୁଲସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯାନି ହୀନାନି ଵୃତ୍ତତଃ
ଯଦିଓ କିଛି କୁଳ ଗୋ, ଲୋକ ଓ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିଥାଏ, ତଥାପି ଚରିତ୍ର ଅଭାବ ଥିଲେ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ କୁଳ ଭାବ ପାଉନାହାନ୍ତି।
ଵୃତ୍ତତସ୍ତ୍ଵଵିହୀନାନି କୁଲାନ୍ଯଲ୍ପଧନାନ୍ଯପି । କୁଲସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କର୍ଷନ୍ତି ଚ ମହଦ୍ଯଶଃ
ଯେଉଁ କୁଳରେ ଚରିତ୍ରର ଅଭାବ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ କୁଳ ଭାବ ପାଆନ୍ତି ଓ ବଡ଼ କୀର୍ତି ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି।