ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯସ୍ତତୋଽସ୍ମାକଂ ପିତାମହଃ । ଭଵତା ଶନ୍ତନୋର୍ଵଂଶୋ ନିମଗ୍ନଃ ପୁନରୁଦ୍ଧୃତଃ
ପ୍ରଣାମ କରି, ଆମ ପିତାମହଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିବାକୁ ଚାହିଁବା— 'ଆପଣ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ, ଯାହା ଅବନତ ହୋଇଥିଲା, ପୁନିଥରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି।'
ସ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ତଥା ତାତ ସ୍ଵମତେନ ପିତାମହ । ଯଥା ଜୀଵନ୍ତି ତେ ପୌତ୍ରାଃ ପ୍ରୀତିମନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ତେଣୁ, ପିତାମହ, ଆପଣ ନିଜ ମନରେ ଯାହା ଭଲ ଭାବନ୍ତି, ତାହା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପଉତାମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମିଳନରେ ରହିପାରିବେ।
ତଥୈଵ ଵିଦୁରଂ ବ୍ରୂଯାଃ କୁରୂଣାଂ ମନ୍ତ୍ରଧାରିଣମ୍। ଅଯୁଦ୍ଧଂ ସୌମ୍ଯ ଭାଷସ୍ଵ ହିତକାମୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ଏହିପରି ଭାବେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିବା— 'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କଥା ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।'
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ବ୍ରୂଯା ରାଜପୁତ୍ରମମର୍ଷଣମ୍। ମଧ୍ଯେ କୁରୂଣାମାସୀନମନୁନୀଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, ଅପମାନ ସହିପାରିନଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ପୁନିପୁନି ମନା କରିବା।
ଅପାପାଂ ଯଦୁପୈକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣାମେତାଂ ସଭାଗତାମ୍ । ତଦ୍ଦୁଃଖମତିତିକ୍ଷାମ ମା ଵଧୀଷ୍ମ କୁରୂନିତି
‘ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆପଣ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆମେ ସହିବା, କୁରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।’
ଏଵଂ ପୂର୍ଵାପରାନ୍କ୍ଲେଶାନତିତିକ୍ଷନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ବଲୀଯାଂସୋଽପି ସନ୍ତୋ ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ କୁରଵୋ ଵିଦୁଃ
ଏଭଳି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି; ଏହି କଥା କୁରୁମାନେ ସବୁଠି ଜାଣନ୍ତି।
ଯନ୍ନଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜଯେଃ ସୌମ୍ଯ ଅଜିନୈଃ ପ୍ରତିଵାସିତାନ୍। ତଦ୍ଦୁଃଖମତିତିକ୍ଷାମ ମା ଵଧୀଷଯ କୁରୂନିତି
‘ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧାଇ ଆମକୁ ଅତିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆମେ ସହିଛୁ; ଦୟାକରି କୁରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।’
ଯତ୍କୁନ୍ତୀଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ କେଶେଷ୍ଵଧର୍ଷଯତ୍। ଦୁଃଶାସନସ୍ତେଽନୁମତେ ତଚ୍ଚାସ୍ମାଭିରୁପେକ୍ଷିତମ୍
‘କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଦୁଃଶାସନ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଟାଣିଥିଲେ; ଏହି ଅପମାନକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଅବହେଳା କରିଛୁ।’
ଅଥୋଚିତଂ ସ୍ଵକଂ ଭାଗଂ ଲଭେମହି ପରନ୍ତପ। ନିଵର୍ତଯ ପରଦ୍ରଵ୍ଯାଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ଗୃଦ୍ଧାଂ ନରର୍ଷଭ
‘ଏବେ ଆମେ ଆମର ଉଚିତ ଅଂଶ ପାଉ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଲୋଭକୁ ରୋକନ୍ତୁ, ମହାବୀର।’
ଶାନ୍ତିରେଵଂ ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ପ୍ରୀତିଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରମ୍ । ରାଜ୍ଯୈକଦେଶମପି ନଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଶମମିଚ୍ଛତାମ୍
‘ଏଭଳି କଲେ, ରାଜା, ଶାନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ରହିବ; ଆମେ ଯେଉଁଠି ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦିଅ, ଆମେ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛୁ।’
ଅଵିସ୍ଥଲଂ ଵୃକସ୍ଥଲଂ ମାକନ୍ଦୀଂ ଵାରଣାଵତମ୍। ଅଵସାନଂ ଭଵତ୍ଵତ୍ର କିଂଚିଦେକଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍
‘ଅବିଷ୍ଠଳା, ବୃକସ୍ଥଳା, ମାକନ୍ଦୀ, ବାରଣାବତ କିମ୍ବା ଏହି ଚାରିଟି ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ ଥାନି ଆମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉ।’
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଦେହି ପଞ୍ଚାନାଂ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରାମାନ୍ସୁଯୋଧନ। ଶାନ୍ତିର୍ନୋସ୍ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସହ ସଞ୍ଜଯ
‘ସୁୟୋଧନ, ମୋର ପାଞ୍ଚ ଭାଇଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁ ଦିଅ; ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ସଞ୍ଜୟ, ଆମେ ଓ ଆମ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ।’
ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମନ୍ଵେତୁ ପିତା ପୁତ୍ରେଣ ଯୁଜ୍ଯତାମ୍। ସ୍ମଯମାନାଃ ସମାଯାନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚାଲାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
‘ଭାଇ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉ, ବାପା ପୁଅ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉ; ପାଞ୍ଚାଳମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ହସି ଏକତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।’
ଅକ୍ଷତାନ୍କୁରୁ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ପଶ୍ଯେଯମିତି କାମଯେ। ସର୍ଵେ ସୁମନସସ୍ତାତ ଶାମ୍ଯାଯ ଭରତର୍ଷଭ
‘ମୁଁ ଚାହେଁ, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଅକ୍ଷତ ଦେଖିବି; ସମସ୍ତେ ଭଲ ମନରେ ରହନ୍ତୁ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।’
ଅଲମେଵ ଶମାଯାସ୍ମି ତଥା ଯୁଦ୍ଧାଯ ସଞ୍ଜଯ। ଧର୍ମାର୍ଥଯୋରଲଂ ଚାହଂ ମୃଦଵେ ଦାରୁଣାଯ ଚ
‘ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯେପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ, ମୃଦୁତା ଓ କଠୋରତା—ସବୁ ପାଇଁ ଏକସାଥି ପ୍ରସ୍ତୁତ।’
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାହ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ । ଵିଦୁରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତମିହାନଯ ମା ଚିରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ତାଙ୍କୁ ଦେରି ନକରି ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ପ୍ରହିତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଦୂତଃ କ୍ଷତ୍ତାରମବ୍ରଵୀତ୍ । ଈଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦିଦୃକ୍ଷତି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୂତ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମହାରାଜ, ଏହି ଭୂମିର ଶାସକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜନିଵେଶନମ୍ । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ମାଂ ପ୍ରତିଵେଦଯ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଦୁର ରାଜନିବାସକୁ ଗଲେ ଓ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ— 'ମୋ ନାମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।'
ଵିଦୁରୋଽଯମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଶାସନାତ୍। ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ତେ ପାଦୌ କିଂ କରୋତୁ ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଦୁର ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ କଣ କରିବେ? ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
ପ୍ରଵେଶଯ ମହାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଵିଦୁରଂ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନମ୍ । ଅହଂ ହି ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ନାକଲ୍ପୋ ଜାତୁ ଦର୍ଶନେ
ବିଦୁରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଭିତରକୁ ଆଣ। କାରଣ, ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଵିଶାନ୍ତଃପୁରଂ କ୍ଷତ୍ତର୍ମହାରାଦଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ନ ହି ତେ ଦର୍ଶନେଽକଲ୍ପୋ ଜାତୁ ରାଜାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଧି ମାମ୍
ହେ ରାଜାଙ୍କ ସେବକ, ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କର। ରାଜା ମୋତେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାରେ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରନିଵେଶନମ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାନଂ ନରାଧିପମ୍
ତାପରେ ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଦୁରୋଽହଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତଵ ଶାସନାତ୍। ଯଦି କିଂଚନ କର୍ତଵ୍ଯମଯମସ୍ମି ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍
ମୁଁ ବିଦୁର, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଯଦି କିଛି କରିବାକୁ ଅଛି, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସଞ୍ଜଯୋ ଵିଦୁର ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗର୍ହଯିତ୍ଵା ଚ ମାଂ ଗତଃ। ଅଜାତଶତ୍ରୋଃ ଶ୍ଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ହେ ବିଦୁର, ସଞ୍ଜୟ ଆସିଲେ, ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରି ଚାଲିଗଲେ। ସେ କାଲି ସଭାମଧ୍ୟରେ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କର କଥା କହିବେ।
ତସ୍ଯାଦ୍ଯ କୁରୁଵୀରସ୍ଯ ନ ଵିଜ୍ଞାତଂ ଵଚୋ ମଯା। ତନ୍ମେ ଦହତି ଗାତ୍ରାଣି ତଦକାର୍ଷୀତ୍ପ୍ରଜାଗରମ୍
ଆଜି ଏହି କୁରୁବୀର କଣ କହିବେ ମୁଁ ଜାଣେନି। ଏହି ଚିନ୍ତା ମୋ ଦେହକୁ ଜଳାଉଛି ଏବଂ ମୋତେ ନିଦ୍ରାହୀନ କରିଦେଇଛି।
ଆଗ୍ରତୋ ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶ୍ରେଯୋ ଯଦନୁପଶ୍ଯସି। ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ହି ନସ୍ତାତ ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ହ୍ଯସି
ମୋ ମନ ଜଳୁଥିବା ବେଳେ ଯଦି କିଛି ଭଲ ଉପାୟ ଦେଖୁଛ, ତେବେ କହ। କାରଣ, ହେ ବିଦୁର, ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଞ୍ଜଯଃ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋ ନ ମେ ଯଥାଵନ୍ମନସଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ । ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯପ୍ରକୃତିଂ ଗତାନି କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ମେଽଦ୍ଯ ପ୍ରଚିନ୍ତା
ସଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କଠାରୁ ଫେରିଆସିବା ପରେ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ ଗୁଣ ହରାଇଛି, ମୁଁ ଏହି ଭାବି ଚିନ୍ତା କରୁଛି—ସେ କଣ କହିବେ?
ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଵିଦୁର ତ୍ଵଂ ଯଥାଵ- ନ୍ମନୀଷିତଂ ସର୍ଵମଜାତଶତ୍ରୋଃ । ଯଥା ନ ନସ୍ତାତ ହିତଂ ଭଵେଚ୍ଚ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ସୁଖିତା ଭଵେଯୁଃ
ତେଣୁ, ବିଦୁର, ତୁମେ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କର ମନସ୍କାମନା ଯେପରି ଭଲଭାବେ ବୁଝିଛ, ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ। ଯେପରି ଆମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୁଖୀ ହେଉନ୍ତି।
ଅଭିଯୁକ୍ତଂ ବଲଵତା ଦୁର୍ବଲଂ ହୀନସାଧନମ୍ । ହୃତସ୍ଵଂ କାମିନଂ ଚୋରମାଵିଶନ୍ତି ପ୍ରଜାଗରାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ ଆକ୍ରମିତ, ଅସାହାୟ, ଧନ ହରାଇଥିବା, ଆସକ୍ତ ଓ ଚୋର—ଏମାନେ ନିଦ୍ରାହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କଚ୍ଚିଦେତୈର୍ମହାଦୋଷୈର୍ନ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସି ନରାଧିପ। କଚ୍ଚିଚ୍ଚ ପରଵିତ୍ତେଷୁ ଗୃଦ୍ଧ୍ଯନ୍ନ ପରିତପ୍ଯସେ
ହେ ରାଜା, ଆଶା କରେ ଆପଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇନାହାନ୍ତି। ଆପଣ ପରର ଧନ ପ୍ରତି ଲୋଭ କରୁନାହାନ୍ତି ଓ ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାନ୍ତି।