ଇଦଂ ପୁନର୍ଵଚନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସୁଯୋଧନଂ ସଞ୍ଜଯ ଶ୍ରାଵଯେଥାଃ । ଯସ୍ତେ ଶରୀରେ ହୃଦଯଂ ଦୁନୋତି କାମଃ କୁରୂନସପତ୍ନୋଽନୁଶିଷ୍ଯାମ୍
ଏହି କଥା ତୁମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହିବା: ତୁମ ହୃଦୟକୁ ଯେଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଯେଉଁ କୁରୁମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେବି।
ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଯୁକ୍ତିରେତସ୍ଯ କାଚି- ନ୍ନୈଵଂ ଵିଧାସ୍ଯାମି ଯଥା ପ୍ରିଯଂ ତେ। ଦଦସ୍ଵ ଵା ଶକ୍ରପୁରୀଂ ମମୈଵ ଯୁଧ୍ଵସ୍ଵ ଵା ଭାରତମୁଖ୍ଯଵୀର
ଏଥିରେ କୌଣସି ଠିକ୍ ଉପାୟ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବି ନାହିଁ। ଚାହେଁଲେ ମୋତେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ଦେଇଦିଅ, କିମ୍ବା ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଅ।
ଉତ ସନ୍ତମସନ୍ତଂ ଵା ବାଲଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ। ଉତାବଲଂ ବଲୀଯାଂସଂ ଧାତା ପ୍ରକୁରୁତେ ଵଶେ
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ, ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖନ୍ତି।
ଉତ ବାଲାଯ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯଂ ପଣ୍ଡିତାଯୋତ ବାଲତାମ୍। ଦଦାତି ସର୍ଵମୀଶାନଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛୁକ୍ରମୁଚ୍ଚରନ୍
ସେ ଶିଶୁକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀକୁ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ଈଶ୍ୱର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଆରମ୍ଭରେ ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି।
ବଲଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନସ୍ଯ ଆଚକ୍ଷୀଥା ଯଥାତଥମ୍। ଅଥ ମନ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ହୃଷ୍ଟଵତ୍
ଯଦି ତୁମେ କାହାର ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଥିରେ ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ କହିବା; ପରେ ଉପଦେଶ ହେବା ପରେ, ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ ଆନନ୍ଦରେ କାମ କରିବ।
ଗାଵଲ୍ଗଣେ କୁରୂନ୍ଗତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯୋପସଂଗୃହ୍ଯ ତତଃ ପୃଚ୍ଛେରନାମଯମ୍
ହେ ଗାବଲ୍ଗଣ, କୁରୁବଂଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଅବସ୍ଥା ପଚାର।
ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈନଂ ତ୍ଵମାସୀନଂ କୁରୁଭିଃ ପରିଵାରିତମ୍ । ତଵୈଵ ରାଜନ୍ଵୀର୍ଯେଣ ସୁଖଂ ଜୀଵନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କହିବା, ଯେଉଁଖଣ୍ଡ ସେ କୁରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଅସିନ୍ନ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମର ପ୍ରଭାବରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୁଖରେ ଜୀବନ୍ତି'।
ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ବାଲାସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତା ରାଜ୍ଯମରିନ୍ଦମ। ରାଜ୍ଯେ ତାନ୍ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଽଗ୍ରେ ନୋପେକ୍ଷସ୍ଵ ଵିନଶ୍ଯତଃ
ତୁମର କୃପାରେ ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ। ସେମାନେକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ନାହିଁ, ଯେଉଁଖଣ୍ଡ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ସର୍ଵମପ୍ଯେତଦେକସ୍ଯ ନାଲଂ ସଞ୍ଜଯ କସ୍ଯଚିତ୍ । ତାତ ସଂହତ୍ଯ ଜୀଵାମୋ ଦ୍ଵିଷତାଂ ମା ଵଶଂ ଗମଃ
ଏସବୁ କିଛି ଏକା ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, କାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ପୁତ୍ର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ରୁହିବା, ଶତ୍ରୁମାନେର ଅଧୀନରେ ଯିବା ନୁହେଁ।
ତଥା ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଭାରତାନାଂ ପିତାମହମ୍। ଶିରସାଽଭିଵଦେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ମମ ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତଯନ୍
ଏହିପରି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତବଂଶର ପିତାମହଙ୍କୁ ମୋର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମସ୍କାର କରିବ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯସ୍ତତୋଽସ୍ମାକଂ ପିତାମହଃ । ଭଵତା ଶନ୍ତନୋର୍ଵଂଶୋ ନିମଗ୍ନଃ ପୁନରୁଦ୍ଧୃତଃ
ପ୍ରଣାମ କରି, ଆମ ପିତାମହଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିବାକୁ ଚାହିଁବା— 'ଆପଣ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ, ଯାହା ଅବନତ ହୋଇଥିଲା, ପୁନିଥରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି।'
ସ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ତଥା ତାତ ସ୍ଵମତେନ ପିତାମହ । ଯଥା ଜୀଵନ୍ତି ତେ ପୌତ୍ରାଃ ପ୍ରୀତିମନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
ତେଣୁ, ପିତାମହ, ଆପଣ ନିଜ ମନରେ ଯାହା ଭଲ ଭାବନ୍ତି, ତାହା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପଉତାମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମିଳନରେ ରହିପାରିବେ।
ତଥୈଵ ଵିଦୁରଂ ବ୍ରୂଯାଃ କୁରୂଣାଂ ମନ୍ତ୍ରଧାରିଣମ୍। ଅଯୁଦ୍ଧଂ ସୌମ୍ଯ ଭାଷସ୍ଵ ହିତକାମୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ଏହିପରି ଭାବେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିବା— 'ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କଥା ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।'
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ବ୍ରୂଯା ରାଜପୁତ୍ରମମର୍ଷଣମ୍। ମଧ୍ଯେ କୁରୂଣାମାସୀନମନୁନୀଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ, ଅପମାନ ସହିପାରିନଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ପୁନିପୁନି ମନା କରିବା।
ଅପାପାଂ ଯଦୁପୈକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣାମେତାଂ ସଭାଗତାମ୍ । ତଦ୍ଦୁଃଖମତିତିକ୍ଷାମ ମା ଵଧୀଷ୍ମ କୁରୂନିତି
‘ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆପଣ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆମେ ସହିବା, କୁରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।’
ଏଵଂ ପୂର୍ଵାପରାନ୍କ୍ଲେଶାନତିତିକ୍ଷନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ବଲୀଯାଂସୋଽପି ସନ୍ତୋ ଯତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ କୁରଵୋ ଵିଦୁଃ
ଏଭଳି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି; ଏହି କଥା କୁରୁମାନେ ସବୁଠି ଜାଣନ୍ତି।
ଯନ୍ନଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜଯେଃ ସୌମ୍ଯ ଅଜିନୈଃ ପ୍ରତିଵାସିତାନ୍। ତଦ୍ଦୁଃଖମତିତିକ୍ଷାମ ମା ଵଧୀଷଯ କୁରୂନିତି
‘ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧାଇ ଆମକୁ ଅତିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆମେ ସହିଛୁ; ଦୟାକରି କୁରୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।’
ଯତ୍କୁନ୍ତୀଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଂ କେଶେଷ୍ଵଧର୍ଷଯତ୍। ଦୁଃଶାସନସ୍ତେଽନୁମତେ ତଚ୍ଚାସ୍ମାଭିରୁପେକ୍ଷିତମ୍
‘କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଦୁଃଶାସନ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଟାଣିଥିଲେ; ଏହି ଅପମାନକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଅବହେଳା କରିଛୁ।’
ଅଥୋଚିତଂ ସ୍ଵକଂ ଭାଗଂ ଲଭେମହି ପରନ୍ତପ। ନିଵର୍ତଯ ପରଦ୍ରଵ୍ଯାଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ଗୃଦ୍ଧାଂ ନରର୍ଷଭ
‘ଏବେ ଆମେ ଆମର ଉଚିତ ଅଂଶ ପାଉ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଲୋଭକୁ ରୋକନ୍ତୁ, ମହାବୀର।’
ଶାନ୍ତିରେଵଂ ଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ପ୍ରୀତିଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ପରମ୍ । ରାଜ୍ଯୈକଦେଶମପି ନଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ଶମମିଚ୍ଛତାମ୍
‘ଏଭଳି କଲେ, ରାଜା, ଶାନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ରହିବ; ଆମେ ଯେଉଁଠି ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦିଅ, ଆମେ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛୁ।’
ଅଵିସ୍ଥଲଂ ଵୃକସ୍ଥଲଂ ମାକନ୍ଦୀଂ ଵାରଣାଵତମ୍। ଅଵସାନଂ ଭଵତ୍ଵତ୍ର କିଂଚିଦେକଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍
‘ଅବିଷ୍ଠଳା, ବୃକସ୍ଥଳା, ମାକନ୍ଦୀ, ବାରଣାବତ କିମ୍ବା ଏହି ଚାରିଟି ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ ଥାନି ଆମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉ।’
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଦେହି ପଞ୍ଚାନାଂ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରାମାନ୍ସୁଯୋଧନ। ଶାନ୍ତିର୍ନୋସ୍ତୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସହ ସଞ୍ଜଯ
‘ସୁୟୋଧନ, ମୋର ପାଞ୍ଚ ଭାଇଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁ ଦିଅ; ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ସଞ୍ଜୟ, ଆମେ ଓ ଆମ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ।’
ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମନ୍ଵେତୁ ପିତା ପୁତ୍ରେଣ ଯୁଜ୍ଯତାମ୍। ସ୍ମଯମାନାଃ ସମାଯାନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚାଲାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
‘ଭାଇ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉ, ବାପା ପୁଅ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉ; ପାଞ୍ଚାଳମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ହସି ଏକତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।’
ଅକ୍ଷତାନ୍କୁରୁ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ପଶ୍ଯେଯମିତି କାମଯେ। ସର୍ଵେ ସୁମନସସ୍ତାତ ଶାମ୍ଯାଯ ଭରତର୍ଷଭ
‘ମୁଁ ଚାହେଁ, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଅକ୍ଷତ ଦେଖିବି; ସମସ୍ତେ ଭଲ ମନରେ ରହନ୍ତୁ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।’
ଅଲମେଵ ଶମାଯାସ୍ମି ତଥା ଯୁଦ୍ଧାଯ ସଞ୍ଜଯ। ଧର୍ମାର୍ଥଯୋରଲଂ ଚାହଂ ମୃଦଵେ ଦାରୁଣାଯ ଚ
‘ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯେପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ, ମୃଦୁତା ଓ କଠୋରତା—ସବୁ ପାଇଁ ଏକସାଥି ପ୍ରସ୍ତୁତ।’
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ପ୍ରାହ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ । ଵିଦୁରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତମିହାନଯ ମା ଚିରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା, ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ତାଙ୍କୁ ଦେରି ନକରି ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ପ୍ରହିତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଦୂତଃ କ୍ଷତ୍ତାରମବ୍ରଵୀତ୍ । ଈଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦିଦୃକ୍ଷତି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୂତ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମହାରାଜ, ଏହି ଭୂମିର ଶାସକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜନିଵେଶନମ୍ । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ମାଂ ପ୍ରତିଵେଦଯ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଦୁର ରାଜନିବାସକୁ ଗଲେ ଓ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ କହିଲେ— 'ମୋ ନାମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।'
ଵିଦୁରୋଽଯମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଶାସନାତ୍। ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ତେ ପାଦୌ କିଂ କରୋତୁ ପ୍ରଶାଧି ମାମ୍
ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଦୁର ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ କଣ କରିବେ? ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
ପ୍ରଵେଶଯ ମହାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଵିଦୁରଂ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନମ୍ । ଅହଂ ହି ଵିଦୁରସ୍ଯାସ୍ଯ ନାକଲ୍ପୋ ଜାତୁ ଦର୍ଶନେ
ବିଦୁରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଭିତରକୁ ଆଣ। କାରଣ, ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।