ନାଧର୍ମେ ତେ ଧୀଯତେ ପାର୍ଥ ବୁଦ୍ଧି- ର୍ନ ସଂରମ୍ଭାତ୍କର୍ମ ଚକର୍ଥ ପାପମ୍ । ଆତ୍ଥ କିଂ ତତ୍କାରଣଂ ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵିରୁଦ୍ଧଂ କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସୀଦମ୍
ପାର୍ଥ, ତୁମ ମନ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଝୁକି ନାହିଁ, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହଁ। ତେବେ, କଣ ଏହି କାରଣ ଯୋଗୁଁ ତୁମେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିବାଧା କରେ?
ଅଵ୍ଯାଧିଜଂ କଟୁକଂ ଶୀର୍ଷରୋଗି ଯଶୋମୁଷଂ ପାପଫଲୋଦଯଂ ଵା। ସତାଂ ପେଯଂ ଯନ୍ନ ପିବନ୍ତ୍ଯସନ୍ତୋ ମନ୍ଯୁଂ ମହାରାଜ ପିବ ପ୍ରଶାମ୍ଯ
ଯାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ରୋଗ ଦେଇଥାଏ, ମଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, ଅପକୀର୍ତି ଆଣେ, ଏବଂ ପାପ ଫଳ ଦେଇଥାଏ—ସଜ୍ଜନମାନେ ଏହା ପିଇନାହଁ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପିଉନ୍ତି। ମହାରାଜ, ତୁମ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଏହାକୁ ଅନ୍ତରେ ଧର।
ପାପାନୁବନ୍ଧଂ କୋ ନୁ ତଂ କାମଯେତ କ୍ଷମୈଵ ତେ ଜ୍ଯାଯସୀ ନୋତ ଭୋଗାଃ । ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ହତଃ ସ୍ଯା- ଦ୍ଯତ୍ର ଦ୍ରୋଣଃ ସହପୁତ୍ରୋ ହତଃ ସ୍ଯାତ୍
ଯାହା ପାପ ସହିତ ଜଡିତ, ତାହାକୁ କିଏ ଚାହିବ? ତୁମ ପାଇଁ ସହିଷ୍ଣୁତା ଉତ୍ତମ, ଭୋଗ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ହତ ହେବେ, ଯେଉଁଠି ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହତ ହେବେ—
କୃପଃ ଶଲ୍ଯଃ ସୌମଦତ୍ତିର୍ଵିକର୍ଣୋ ଵିଵିଂଶତିଃ କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନୌ ଚ। ଏତାନ୍ହତ୍ଵା କୀଦୃଶଂ ତତ୍ସୁଖଂ ସ୍ଯା- ଦ୍ଯଦ୍ଵିନ୍ଦେଥାସ୍ତଦନୁବ୍ରୂହି ପାର୍ଥ
କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ସୌମଦତ୍ତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ବିବିଂଶତି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନ—ଏମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, କେଉଁ ପ୍ରକାର ସୁଖ ମିଳିବ? ପାର୍ଥ, ତୁମେ କଣ ସେ ସୁଖ ପାଇବ, ମୋତେ କହ।
ଲବ୍ଧ୍ଵାଽପୀମାଂ ପୃଥିଵୀଂ ସାଗରାନ୍ତାଂ ଜରାମୃତ୍ଯୂ ନୈଵ ହି ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜହ୍ଯାଃ। ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ରାଜ- ନ୍ନୈଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନୈଵ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ତ୍ଵମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ ସାଗର ସୀମାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେନାହିଁ। ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ, ରାଜା, ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ କରନି।
ଅମାତ୍ଯାନାଂ ଯଦି କାମସ୍ଯ ହେତୋ- ରେଵଂ ଯୁକ୍ତଂ କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସି ତ୍ଵମ୍। ଅପକ୍ରମେଃ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଦାଯୈଵ ତେଷାଂ ମାଗାସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ଦେଵଯାନାତ୍ପଥୋଽଦ୍ଯ
ଯଦି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେର ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମ ନିଜ ଉପକାରକୁ ଛାଡି ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆଜି ଦେବମାନେର ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ।
ଅସଂଶଯଂ ସଞ୍ଜଯ ସତ୍ଯମେତ- ଦ୍ଧର୍ମୋ ଵରଃ କର୍ମଣାଂ ଯତ୍ତ୍ଵମାତ୍ଥ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ସଞ୍ଜଯ ଗର୍ହଯେସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ଧର୍ମଂ ଯଦ୍ଯଧର୍ମଂ ଚରାମି
ସଞ୍ଜୟ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ସତ୍ୟ—ଧର୍ମ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟମାନେର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲେ, ମୁଁ ଯଦି ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ କରିବି, ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଇପାରିବ।
ଯତ୍ରାଧର୍ମୋ ଧର୍ମରୂପାଣି ଧତ୍ତେ ଧର୍ମଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଦୃଶ୍ଯତୋଽଧର୍ମରୂପଃ। ବିଭ୍ରଦ୍ଧର୍ମୋ ଧର୍ମରୂପଂ ତଥା ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତଂ ସଂପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଧର୍ମର ଆକୃତି ନେଇଥାଏ, ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧର୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଧର୍ମ ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧରିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଝନ୍ତି।
ଏଵଂ ତଥୈଵାପଦି ଲିଙ୍ଗମେତ- ଦ୍ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନିତ୍ଯଵୃତ୍ତୀ ଭଜେତାମ୍। ଆଦ୍ଯଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପ୍ରମାଣ- ମାପଦ୍ଧର୍ମଂ ସଞ୍ଜଯ ତଂ ନିବୋଧ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ରହିଛି—ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ସଦା ନିଜ ତାଳ ଚାଲିଥାଏ। ଯାହାର ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେହି ମାନଦଣ୍ଡ ହେଉଛି; ସଞ୍ଜୟ, ଦୁଃଖର ଧର୍ମ ମୋତେ ଶୁଣ।
ଲୁପ୍ତାଯାଂ ତୁ ପ୍ରକୃତୌ ଯେନ କର୍ମ ନିଷ୍ପାଦଯେତ୍ତତ୍ପରୀପ୍ସେଦ୍ଵିହୀନଃ। ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଶ୍ଚାପଦି ଵର୍ତମାନ ଉଭୌ ଗର୍ହ୍ଯୌ ଭଵତଃ ସଞ୍ଜଯୈତୌ
ଜଦି ସ୍ବଭାବ ହରାଇଯାଏ, ତେବେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସାଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଦୁଃଖରେ ଯଦି କେହି ସ୍ବଭାବରେ ରହିଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦୋଷୀ ହେବେ, ସଞ୍ଜୟ।
ଅଵିନାଶମିଚ୍ଛତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିହିତଂ ଯଦ୍ଵିଧାତ୍ରା। ସଂପଶ୍ଯେଥାଃ କର୍ମସୁ ଵର୍ତମାନାନ୍ ଵିକର୍ମସ୍ଥାନ୍ସଞ୍ଜଯ ଗର୍ହଯେସ୍ତ୍ଵମ୍
ଅମୃତତ୍ୱ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ, ନିର୍ମାତା ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛି, ତାହା ଅନୁସରିବା ଉଚିତ। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଥା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ, ସଞ୍ଜୟ।
ମନୀଷିଣାଂ ସତ୍ତ୍ଵିଚ୍ଛେଦନାଯ ଵିଧିଯତେ ସତ୍ସୁ ଵୃତ୍ତିଃ ସଦୈଵ। ଅବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସନ୍ତି ତୁ ଯେ ନ ଵୈଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵୋତ୍ସଙ୍ଗଂ ସାଧୁ ମନ୍ଯେତ ତେଭ୍ଯଃ
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ, ସତ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳନ ନିତ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି, ଶୁଦ୍ଧତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି ଓ ଚିକିତ୍ସକ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଚିତ।
ତଦଧ୍ଵାନଃ ପିତରୋ ଯେ ଚ ପୂର୍ଵେ ପିତାମହା ଯେ ଚ ତେଭ୍ଯଃ ପରେଽନ୍ଯେ। ଯଜ୍ଞୈଷିଣୋ ଯେ ଚ ହି କର୍ମ କୁର୍ଯୁ- ର୍ନାନ୍ଯଂ ତତୋ ନାସ୍ତିକୋଽସ୍ମୀତି ମନ୍ଯେ
ଏହି ପଥ ଅନୁସରିଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ, ତାଙ୍କ ପିତାମାନେ ଓ ପିତାମାହମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ଅନ୍ୟମାନେ; ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଧର୍ମ ପଥ ଭାବିବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହଁ।
ଯତ୍କିଂଚନେଦଂ ଵିତ୍ତମସ୍ଯାଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯଦ୍ଦେଵାନାଂ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ପରଂ ଯତ୍। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ନାଧର୍ମତଃ ସଞ୍ଜଯ କାମଯେଯମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଧନ ଅଛି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଯେଉଁ ଧନ, ତିନିଦିବ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ—ମୁଁ ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ଏହାକୁ ଚାହିବିନାହିଁ, ସଞ୍ଜୟ।
ଧର୍ମେଶ୍ଵରଃ କୁଶଲୋ ନୀତିମାଂଶ୍ଚା- ପ୍ଯୁପାସିତା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମନୀଷୀ। ନାନାଵିଧାଂଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲାଂଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଯଭୋଜାନନୁଶାସ୍ତି କୃଷ୍ଣଃ
କୃଷ୍ଣ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଭୁ, ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଦି ହ୍ଯହଂ ଵିସୃଜତ୍ସାମ ଗର୍ହ୍ଯୋ ନିଯୁଧ୍ଯମାନୋ ଯଦି ଜହ୍ଯାଂ ସ୍ଵଧର୍ମମ୍ । ମହାଯଶାଃ କେଶଵସ୍ତଦ୍ବ୍ରଵୀତୁ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୂଭଯୋରର୍ଥକାମଃ
ଯଦି ମୁଁ ସମ୍ମିଳନର ପଥ ଛାଡି ଦାୟିତ୍ୱରୁ ମୁହଁ ଫେରିବି, କେଶବ ଏହା କହନ୍ତୁ। କାରଣ ବାସୁଦେବ ଦୁଇପକ୍ଷର ଭଲ ଚାହାନ୍ତି।
ଶୈନେଯୋଽଯଂ ଚେଦଯଶ୍ଚାନ୍ଧକାଶ୍ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଭୋଜାଃ କୁକୁରାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ । ଉପାସୀନା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଂ ନିଗୃହ୍ଯ ଶତ୍ରୂନ୍ସୁହୃଦୋ ନନ୍ଦଯନ୍ତି
ଯଦି ସାତ୍ୟକି, କୃତବର୍ମା, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ଭୋଜ, କୁକୁର ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରି ମିତ୍ରମାନେକୁ ଖୁସି କରନ୍ତି।
ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକା ହ୍ଯୁଗ୍ରସେନାଦଯୋ ଵୈ କୃଷ୍ଣପ୍ରଣୀତାଃ ସର୍ଵ ଏଵେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପାଃ । ମନସ୍ଵିନଃ ସତ୍ଯପରାଯଣାଶ୍ଚ ମହାବଲା ଯାଦଵା ଭୋଗଵନ୍ତଃ
ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ, ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଯାଦବ।
କାଶ୍ଯୋ ବଭ୍ରୁଃ ଶ୍ରିଯମୁତ୍ତମାଂ ଗତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା କୃଷ୍ଣଂ ଭ୍ରାତରମୀଶିତାରମ୍ । ଯସ୍ମୈ କାମାନ୍ଵର୍ଷତି ଵାସୁଦେଵୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମାତ୍ଯଯେ ମେଘ ଇଵ ପ୍ରଜାଽଭ୍ଯଃ
କାଶୀର ରାଜା ବଭ୍ରୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେତା ଭାବେ ପାଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ବାସୁଦେବ ଯେଉଁପରି ମେଘ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ଲୋକଙ୍କୁ ବର୍ଷା ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଈଦୃଶୋଽଯଂ କେଶଵସ୍ତାତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଵିଦ୍ଧି ହ୍ଯେନଂ କର୍ମଣାଂ ନିଶ୍ଚଯଜ୍ଞମ୍। ପ୍ରିଯଶ୍ଚ ନଃ ସାଧୁତମଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣୋ ନାତିକ୍ରାମେ ଵଚନଂ କେଶଵସ୍ଯ
ଏହି କେଶବ ଏପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ। ତାଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଜଣା। କୃଷ୍ଣ ଆମ ପ୍ରିୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ମୁଁ କେଶବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବିନାହିଁ।
ଅଵିନାଶଂ ସଞ୍ଜଯ ପାଣ୍ଡଵାନା- ମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଭୂତିମେଷାଂ ପ୍ରିଯଂ ଚ। ତଥା ରାଜ୍ଞୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୂତ ସମାଶଂସେ ବହୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ନିରାପତ୍ତା, ଉନ୍ନତି ଓ ସୁଖ ଚାହେ, ଏହିପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ପୁଅମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଆଶା କରେ।
କାମୋ ହି ମେ ସଞ୍ଜଯ ନିତ୍ଯମେଵ ନାନ୍ଯଦ୍ବ୍ରୂଯାଂ ତାନ୍ପ୍ରତି ଶାମ୍ଯତେତି। ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ହି ପ୍ରିଯମେତଚ୍ଛୃଣୋମି ମନ୍ଯେ ଚୈତତ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସମକ୍ଷମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୋର ସଦା ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ସେମାନେ ସମ୍ମିଳନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବିନାହିଁ। ଏହା ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଶୁଣିଛି, ଏହା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମନେ କରେ।
ସୁଦୁଷ୍କରସ୍ତତ୍ର ଶମୋ ହି ନୂନଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତଃ ସଞ୍ଜଯ ପାଣ୍ଡଵେନ। ଯସ୍ମିନ୍ଗୃଦ୍ଧୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସପୁତ୍ରଃ କସ୍ମାଦେଷାଂ କଲହୋ ନାଵମୂର୍ଚ୍ଛେତ୍
ସଞ୍ଜୟ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମ୍ମିଳନ ଏଠାରେ ଏକ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ। ଯେଉଁଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଲୋଭୀ, ସେଠାରେ ଏହି ବିବାଦ କାହିଁକି ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହେବ ନାହିଁ?
ନ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଚରଂ ସଞ୍ଜଯେହ ମତ୍ତଶ୍ଚ ଜାନାମି ଯୁଧିଷ୍ଠିରାଚ୍ଚ ଅଥୋ କସ୍ମାତ୍ସଜ୍ଜଯ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଉତ୍ସାହିନଃ ପୂରଯତଃ ସ୍ଵକର୍ମ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନାହିଁ; ଏହାକୁ ମୁଁ ନିଜରୁ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଠାରୁ ଜାଣିଛି। ତେଣୁ, ସଞ୍ଜୟ, କାହିଁକି ଉତ୍ସାହୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ବାଧା ଦେଉଛ?
ଯଥାଖ୍ଯାତମାଵମତଃ କୁଟୁମ୍ବେ ପୁରା କସ୍ମାନ୍ସାଧୁଵିଲୋପମାତ୍ଥ। ଅସ୍ମିନ୍ଵିଧୌ ଵର୍ତମାନେ ଯଥାଵ- ଦୁଚ୍ଚାଵଚା ମତଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମ୍
ପୂର୍ବରୁ ପରିବାରରେ ଯେପରି ଘୋଷଣା ହୋଇଥିଲା, ତୁମେ ନିଜକୁ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଭାବି ଏହି ନାଶକୁ କାହିଁକି ସମ୍ମତି ଦେଲା? ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମତ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅଛି।
କର୍ମଣାଽଽହୁଃ ସିଦ୍ଧିମେକେ ପରତ୍ର ହିନ୍ଵା କର୍ମ ଵିଦ୍ଯଯା ସିଦ୍ଧିମେକେ। ନାଭୁଞ୍ଜାନୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସ୍ଯ ତୃପ୍ଯେ- ଦ୍ଵିଦ୍ଵାନପୀହ ଵିହିତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମ୍
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକା ସଫଳତା ମିଳେ, ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ସଫଳତା ମିଳେ। ତଥାପି, ଏଠାରେ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ବିନା ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ନାହିଁ।
ଯା ଵୈ ଵିଦ୍ଯାଃ ସାଧଯନ୍ତୀହ କର୍ମ ତାସାଂ ଫଲଂ ଵିଦ୍ଯତେ ନେତରାସାମ୍। ତତ୍ରେହ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟଫଲଂ ତୁ କର୍ମ ପୀତ୍ଵୋଦକଂ ଶାମ୍ଯତି ତୃଷ୍ଣଯାଽଽର୍ତଃ
ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ, ସେମାନେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇନାହିଁ। ଏଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୃଶ୍ୟ ଫଳ ଅଛି, ଯେପରି ତିଆଁରେ ପିଡିତ ଜଣେ ଜଳ ପିଇ ତୃଷ୍ଣା ନିବାରେ।
ସୋଽଯଂ ଵିଧିର୍ଵିହିତଃ କର୍ମଣୈଵ ସଂଵର୍ତତେ ସଞ୍ଜଯ ତତ୍ର କର୍ମ। ତତ୍ର ଯୋଽନ୍ଯତ୍କର୍ମଣଃ ସାଧୁ ମନ୍ଯେ- ନ୍ମୋଘଂ ତସ୍ଯାଲପିତଂ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ
ଏହି ନିୟମ ହେଉଛି: କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ, ସଞ୍ଜୟ; ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି କିଏ ଅନ୍ୟଥା ଭାବେ, ତାଙ୍କ କଥା ଅର୍ଥହୀନ, ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ।
କର୍ମଣାଽମୀ ଭାନ୍ତି ଦେଵାଃ ପରତ୍ର କର୍ମଣୈଵେହ ପ୍ଲଵତେ ମାତରିଶ୍ଵା। ଅହୋରାତ୍ରେ ଵିଦଧତ୍କର୍ମଣୈଵ ଅତନ୍ଦ୍ରିତୋ ନିତ୍ଯମୁଦେତି ସୂର୍ଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପରଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପବନ ଚଳିଥାଏ। କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ନିର୍ଲାଜ୍ୟ ଭାବେ ଉଦୟ କରେ।
ମାସାର୍ଧମାସାନଥ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗା- ନତନ୍ଦ୍ରିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଭ୍ଯୁପୈତି। ଅତନ୍ଦ୍ରିତୋ ଦହତେ ଜାତଵେଦାଃ ସମିଦ୍ଧ୍ଯମାନଃ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅରାମ୍ଭ ଭାବେ ମାସ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗ ପାଇଥାଏ; ଅଗ୍ନି ନିର୍ଲାଜ୍ୟ ଭାବେ ଜଳି, ଜନମାନେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦହିଥାଏ।