ନଚେଦ୍ଭାଗଂ କୁରଵୋଽନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧା- ତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛେରଂସ୍ତୁଭ୍ଯମଜାତଶତ୍ରୋ। ଭୈକ୍ଷଚର୍ଯାମନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣିରାଜ୍ଯେ ଶ୍ରେଯୋ ମନ୍ଯେ ନ ତୁ ଯୁଦ୍ଧେନ ରାଜ୍ଯମ୍
ଯଦି କୁରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଛଡା ତୁମକୁ ତୁମର ଅଂଶ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ତେବେ ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣି ରାଜ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଭଲ ବୋଲି ଭାବେ, ଯୁଦ୍ଧ କରି ରାଜ୍ୟ ନେବାକୁ ନୁହେଁ।
ଅଲ୍ପକାଲଂ ଜୀଵିତଂ ଯନ୍ମନୁଷ୍ଯେ ମହାସ୍ରାଵଂ ନିତ୍ଯଦୁଃଖଂ ଚଲଂ ଚ। ଭୂଯଶ୍ଚ ତଦ୍ଯଶସୋ ନାନୁରୂପଂ ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ପାଣ୍ଡଵ ମା କୃଥାସ୍ତ୍ଵମ୍
ମନୁଷ୍ୟର ଜୀବନ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ଏପରି ଯଶ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥିକ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ପାପ କରନି।
କାମା ମନୁଷ୍ଯଂ ପ୍ରସଜନ୍ତ ଏତେ ଧର୍ମସ୍ଯ ଯେ ଵିଘ୍ନମୂଲଂ ନରେନ୍ଦ୍ର । ପୂର୍ଵଂ ନରସ୍ତାନ୍ମତିମାନ୍ପ୍ରଣିଘ୍ନନ୍ ଲୋକେ ପ୍ରଶଂସାଂ ଲଭତେଽନଵଦ୍ଯାମ୍
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଆସ୍ତା ଲାଗିଥାଏ, ରାଜା, ଏହି ଆସ୍ତା ଧର୍ମର ବାଧାର ମୂଳ। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହି ଆସ୍ତାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦମନ କରିଲେ, ସେ ଲୋକରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରଶଂସା ପାଏ।
ନିବନ୍ଧନୀ ହ୍ଯର୍ଥତୃଷ୍ଣେହ ପାର୍ଥ ତାମିଚ୍ଛତାଂ ବାଧ୍ଯତେ ଧର୍ମ ଏଵ। ଧର୍ମଂ ତୁ ଯଃ ପ୍ରଣୃଣୀତେ ସ ବୁଦ୍ଧଃ କାମେ ଗୃଧ୍ନୋ ହୀଯତେଽର୍ଥାନୁରୋଧାତ୍
ପାର୍ଥ, ଧନ ଲାଗି ଆସ୍ତା ଏଠାରେ ବନ୍ଧନ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ବାଧା ପାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଆସ୍ତାକୁ ଜୟ କରିଥାଏ, ସେ ନିଜେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୋଗ ଲାଗି ଲୋଭୀ, ସେ ଧନ ଲାଗି ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯାଏ।
ଧର୍ମଂ କୃତ୍ଵା କର୍ମଣାଂ ତାତ ମୁଖ୍ଯଂ ମହାପ୍ରତାପଃ ସଵିତେଵ ଭାତି। ହୀନୋ ହି ଧର୍ମେଣ ମହୀମପୀମାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ନରଃ ସୀଦତି ପାପବୁଦ୍ଧିଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ମୁଖ୍ୟ କର୍ମ ଭାବରେ ଧର୍ମ କରିଥାଏ, ସେ ମହା ପ୍ରଭା ଦେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଧର୍ମ ଛଡା ଏହି ପୃଥିବୀ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପାପ ଭାବରେ ତଳକୁ ଯାଏ।
ଵେଦୋଽଧୀତଶ୍ଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦତ୍ତମ୍ । ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ମନ୍ଯମାନେନ ଭୂଯ ଆତ୍ମା ଦତ୍ତୋ ଵର୍ଷପୂଗଂ ସୁଖେଭ୍ଯଃ
ବେଦ ପଢି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଯଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ଉଚ୍ଚ ଦଶା ମିଳିଛି ବୋଲି ଭାବି, ଜଣେ ଲୋକ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଭୋଗରେ ନିଜକୁ ଦେଇ ଦିଅନ୍ତି।
ସୁଖପ୍ରିଯେ ସେଵମାନୋଽତିଵେଲଂ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେ ଯୋ ନ କରୋତି କର୍ମ। ଵିତ୍ତକ୍ଷଯେ ହୀନସୁଖୋଽତିଵେଲଂ ଦୁଃଖଂ ଶେତେ କାମଵେଗପ୍ରଣୁନ୍ନଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥାଏ ଏବଂ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଧନ ଶେଷ ହେଲେ ଏବଂ ସୁଖ ହରାଇଗଲେ, ସେ କାମର ଚାପରେ ଦୁଃଖରେ ପଡି ଶୋଇଥାଏ।
ଏଵଂ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଽପ୍ରସକ୍ତୋ ହିତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ଯଃ ପ୍ରକରୋତ୍ଯଧର୍ମମ୍। ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧତ୍ପରଲୋକାଯ ମୂଢୋ ହିତ୍ଵା ଦେହଂ ତପ୍ଯତେ ପ୍ରେତ୍ଯ ମନ୍ଦଃ
ଏପରି, ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅଧର୍ମ କରେ, ପରଲୋକରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିବା ମୂଢ଼, ଦେହ ଛାଡି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅବୁଦ୍ଧିରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ନ କର୍ମଣାଂ ଵିପ୍ରଣାଶୋଽସ୍ତ୍ଯମୁତ୍ର ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଵାଽପ୍ଯଥଵା ପାପକାନାମ୍ । ପୂର୍ଵଂ କର୍ତୁର୍ଗଚ୍ଛତି ପୁଣ୍ଯପାପଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵେନମନୁଯାତ୍ଯେଵ କର୍ତା
ଏଠାରେ କର୍ମର ନାଶ ନାହିଁ—ସେଥିରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ ହେଉ। କର୍ତ୍ତାର ଶୁଭ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସେଙ୍କୁ ସାଥି ଦିଏ; କର୍ତ୍ତା ସଦା ନିଜ କର୍ମ ସହିତ ରହେ।
ନ୍ଯାଯୋପେତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽଥ ଦତ୍ତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂତଂ ଗନ୍ଧରସୋପପନ୍ନମ୍ । ଅନ୍ଵାହାର୍ଯେଷୂତ୍ତମଦକ୍ଷିଣେଷୁ ତଥାରୂପଂ କର୍ମ ଵିଖ୍ଯାଯତେ ତେ
ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ରସ ଯୋଗୁ ଉତ୍ତମ, ଉତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଅନ୍ୱାହାର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ, ଏପରି କର୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଇହ କ୍ଷେତ୍ରେ କ୍ରିଯତେ ପାର୍ଥ କାର୍ଯଂ ନ ଵୈ କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପ୍ରେତ୍ଯ କାର୍ଯମ୍ । କୃତଂ ତ୍ଵଯା ପାରଲୋକ୍ଯଂ ଚ କର୍ମ ପୁଣ୍ଯଂ ମହତ୍ସଦ୍ଭିରତିପ୍ରଶସ୍ତମ୍
ଏଠି, ପାର୍ଥ, କର୍ମ କରାଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କିଛି କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠି କରିଥିବା ଶୁଭ କର୍ମ, ପରଲୋକ ପାଇଁ, ମହାତ୍ମାମାନେ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଜହାତି ମୃତ୍ଯୁଂ ଚ ଜରାଂ ଭଯଂ ଚ ନ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସେ ମନସୋଽପ୍ରିଯାଣି। ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତତ୍ର କିଂଚି- ଦନ୍ଯତ୍ର ଵୈ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରୀଣନାଦ୍ଧି
ସେଠି, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ଭୟ ଛାଡାଯାଏ; ଖୁଦା, ପିପାସା ଓ ମନର ଅପ୍ରିୟତା ନାହିଁ। ସେଠି କିଛି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଭୋଗ ଛଡା।
ଏଵଂରୂପଂ କର୍ମଫଲଂ ନରେନ୍ଦ୍ର ମାତାପିତ୍ରୋର୍ହୃଦଯସ୍ଯାପ୍ରିଯେଣ। ତ୍ଯଜ କ୍ରୋଧଂ ପାଣ୍ଡଵ ହର୍ଷଜଂ ଚ ଲୋକାଵୁଭୌ ମା ପ୍ରହାସୀଶ୍ଚିରାଯା
ଏପରି କର୍ମର ଫଳ, ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ମାତାପିତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ। ପାଣ୍ଡବ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅଭିମାନରୁ ଜନିଥିବା ଆନନ୍ଦ ଛାଡିଦିଅ; ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରନି।
ଅନ୍ତଂ ଗତ୍ଵା କର୍ମଣାଂ ଯା ପ୍ରଶଂସା ସତ୍ଯଂ ଦମଂ ଚାର୍ଜଵମାନୃଶଂସ୍ଯମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧଂ ରାଜସୂଯଂ ତଥେଷ୍ଟ୍ଵା ପାପସ୍ଯାନ୍ତଂ କର୍ମଣୋ ମା ପୁନର୍ଗାଃ
କର୍ମର ପ୍ରଶଂସା ଶେଷ ହେଲା—ସତ୍ୟ, ଦମ, ସରଳତା ଓ ଦୟା; ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପରେ, ପାପ କର୍ମକୁ ପୁନି କରିବାକୁ ଯାଅନି।
ତଚ୍ଚେଦେଵଂ ଦ୍ଵେଷରୂପେଣ ପାର୍ଥାଃ କରିଷ୍ଯଧ୍ଵଂ କର୍ମ ପାପଂ ଚିରାଯ। ନିଵସଧ୍ଵଂ ଵର୍ଷପୂଗାନ୍ଵନେଷୁ ଦୁଃଖଂ ଵାସଂ ପାଣ୍ଡଵା ଧର୍ମ ଏଵ
ଯଦି, ପାର୍ଥମାନେ, ତୁମେ ଦ୍ୱେଷରୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ପାପ କର୍ମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତେବେ ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଅଟାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହ, ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଦୁଃଖରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯଯା ଯାତଯିତ୍ଵା ପୁରସ୍ତା- ଦାତ୍ମାଧୀନଂ ଯଦ୍ବଲଂ ତେ ତଦାଽସୀତ୍। ନିତ୍ଯଂ ଚ ଵଶ୍ଯାଃ ସଚିଵାସ୍ତଵେମେ ଜନାର୍ଦନୋ ଯୁଯୁଧାଶ୍ଚ ଵୀରଃ
ପୂର୍ବରୁ ବନବାସ କରି, ତୁମର ଶକ୍ତି ସେତେବେଳେ ନିଜ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା; ତୁମର ସଚିବମାନେ ସଦା ଅନୁଗତ ଥିଲେ—ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ବୀର ଯୁୟୁଧାନ।
ମତ୍ସ୍ଯୋ ରାଜା ରୁକ୍ମରଥଃ ସପୁତ୍ରଃ ପ୍ରହାରିଭିଃ ସହପୁତ୍ରୈର୍ଵିରାଟଃ। ରାଜାନସ୍ତେ ଯେ ଵିଜିତାଃ ପୁରସ୍ତା- ତ୍ତ୍ଵାମେଵ ତେ ସଂଶ୍ରଯେଯୁଃ ସମସ୍ତାଃ
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ରୁକ୍ମରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ବିରାଟ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ—ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଜିତିଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏବେ ତୁମ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ।
ମହାସହାଯଃ ପ୍ରତପନ୍ବଲସ୍ଥଃ ପୁରସ୍କୃତୋ ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନାଭ୍ଯାମ୍। ଵରାନ୍ହନିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ଵିଷତୋ ରଙ୍ଗମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯନେଷ୍ଯଥା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ପମ୍
ବଡ଼ ସହାୟମାନେ ସହିତ, ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେର ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବା।
ବଲଂ କସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ପରସ୍ଯ ନିଜାନ୍କସ୍ମାତ୍କର୍ଶଯିତ୍ଵା ସହାଯାନ୍। ନିରୁଷ୍ଯ କସ୍ମାଦ୍ଵର୍ଷପୂଗାନ୍ଵନେଷୁ ଯୁଯୁତ୍ସସେ ପାଣ୍ଡଵ ହୀନକାଲେ
ତୁମେ କାହିଁକି ଶତ୍ରୁମାନେର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଉଛ, ଏବଂ ନିଜ ସହାୟମାନେକୁ କମ କରୁଛ? ବନରେ ବର୍ଷାଗଣା ଭୋଗିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବ, ଏପରି ଅନୁକୂଳ ନହୋଇଥିବା ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ?
ଅପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵା ପାଣ୍ଡଵ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୋ- ଽଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଵା ଭୂତିମଥୋଽଭ୍ଯୁପୈତି। ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୋଽପି ଧର୍ମଂ ସଂସ୍ତମ୍ଭାଦ୍ଵା ସୋଽପି ଭୂତେରପୈତି
ପାଣ୍ଡବ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ପାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଯଦି ବାଧା ଆସେ, ତେବେ ସେ ଭାଗ୍ୟ ହରାଇପାରେ।
ନାଧର୍ମେ ତେ ଧୀଯତେ ପାର୍ଥ ବୁଦ୍ଧି- ର୍ନ ସଂରମ୍ଭାତ୍କର୍ମ ଚକର୍ଥ ପାପମ୍ । ଆତ୍ଥ କିଂ ତତ୍କାରଣଂ ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵିରୁଦ୍ଧଂ କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସୀଦମ୍
ପାର୍ଥ, ତୁମ ମନ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଝୁକି ନାହିଁ, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହଁ। ତେବେ, କଣ ଏହି କାରଣ ଯୋଗୁଁ ତୁମେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିବାଧା କରେ?
ଅଵ୍ଯାଧିଜଂ କଟୁକଂ ଶୀର୍ଷରୋଗି ଯଶୋମୁଷଂ ପାପଫଲୋଦଯଂ ଵା। ସତାଂ ପେଯଂ ଯନ୍ନ ପିବନ୍ତ୍ଯସନ୍ତୋ ମନ୍ଯୁଂ ମହାରାଜ ପିବ ପ୍ରଶାମ୍ଯ
ଯାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ରୋଗ ଦେଇଥାଏ, ମଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ, ଅପକୀର୍ତି ଆଣେ, ଏବଂ ପାପ ଫଳ ଦେଇଥାଏ—ସଜ୍ଜନମାନେ ଏହା ପିଇନାହଁ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପିଉନ୍ତି। ମହାରାଜ, ତୁମ କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଏହାକୁ ଅନ୍ତରେ ଧର।
ପାପାନୁବନ୍ଧଂ କୋ ନୁ ତଂ କାମଯେତ କ୍ଷମୈଵ ତେ ଜ୍ଯାଯସୀ ନୋତ ଭୋଗାଃ । ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ହତଃ ସ୍ଯା- ଦ୍ଯତ୍ର ଦ୍ରୋଣଃ ସହପୁତ୍ରୋ ହତଃ ସ୍ଯାତ୍
ଯାହା ପାପ ସହିତ ଜଡିତ, ତାହାକୁ କିଏ ଚାହିବ? ତୁମ ପାଇଁ ସହିଷ୍ଣୁତା ଉତ୍ତମ, ଭୋଗ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ହତ ହେବେ, ଯେଉଁଠି ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହତ ହେବେ—
କୃପଃ ଶଲ୍ଯଃ ସୌମଦତ୍ତିର୍ଵିକର୍ଣୋ ଵିଵିଂଶତିଃ କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନୌ ଚ। ଏତାନ୍ହତ୍ଵା କୀଦୃଶଂ ତତ୍ସୁଖଂ ସ୍ଯା- ଦ୍ଯଦ୍ଵିନ୍ଦେଥାସ୍ତଦନୁବ୍ରୂହି ପାର୍ଥ
କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ସୌମଦତ୍ତି, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ବିବିଂଶତି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନ—ଏମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, କେଉଁ ପ୍ରକାର ସୁଖ ମିଳିବ? ପାର୍ଥ, ତୁମେ କଣ ସେ ସୁଖ ପାଇବ, ମୋତେ କହ।
ଲବ୍ଧ୍ଵାଽପୀମାଂ ପୃଥିଵୀଂ ସାଗରାନ୍ତାଂ ଜରାମୃତ୍ଯୂ ନୈଵ ହି ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜହ୍ଯାଃ। ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ସୁଖଦୁଃଖେ ଚ ରାଜ- ନ୍ନୈଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନୈଵ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ତ୍ଵମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀ ସାଗର ସୀମାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେନାହିଁ। ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ, ରାଜା, ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ କରନି।
ଅମାତ୍ଯାନାଂ ଯଦି କାମସ୍ଯ ହେତୋ- ରେଵଂ ଯୁକ୍ତଂ କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସି ତ୍ଵମ୍। ଅପକ୍ରମେଃ ସ୍ଵଂ ପ୍ରଦାଯୈଵ ତେଷାଂ ମାଗାସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ଦେଵଯାନାତ୍ପଥୋଽଦ୍ଯ
ଯଦି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେର ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମ ନିଜ ଉପକାରକୁ ଛାଡି ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆଜି ଦେବମାନେର ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ।
ଅସଂଶଯଂ ସଞ୍ଜଯ ସତ୍ଯମେତ- ଦ୍ଧର୍ମୋ ଵରଃ କର୍ମଣାଂ ଯତ୍ତ୍ଵମାତ୍ଥ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ସଞ୍ଜଯ ଗର୍ହଯେସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ଧର୍ମଂ ଯଦ୍ଯଧର୍ମଂ ଚରାମି
ସଞ୍ଜୟ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ସତ୍ୟ—ଧର୍ମ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟମାନେର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲେ, ମୁଁ ଯଦି ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ କରିବି, ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଇପାରିବ।
ଯତ୍ରାଧର୍ମୋ ଧର୍ମରୂପାଣି ଧତ୍ତେ ଧର୍ମଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଦୃଶ୍ଯତୋଽଧର୍ମରୂପଃ। ବିଭ୍ରଦ୍ଧର୍ମୋ ଧର୍ମରୂପଂ ତଥା ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତଂ ସଂପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଧର୍ମର ଆକୃତି ନେଇଥାଏ, ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧର୍ମ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଧର୍ମ ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧରିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଝନ୍ତି।
ଏଵଂ ତଥୈଵାପଦି ଲିଙ୍ଗମେତ- ଦ୍ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନିତ୍ଯଵୃତ୍ତୀ ଭଜେତାମ୍। ଆଦ୍ଯଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପ୍ରମାଣ- ମାପଦ୍ଧର୍ମଂ ସଞ୍ଜଯ ତଂ ନିବୋଧ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ରହିଛି—ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ସଦା ନିଜ ତାଳ ଚାଲିଥାଏ। ଯାହାର ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେହି ମାନଦଣ୍ଡ ହେଉଛି; ସଞ୍ଜୟ, ଦୁଃଖର ଧର୍ମ ମୋତେ ଶୁଣ।
ଲୁପ୍ତାଯାଂ ତୁ ପ୍ରକୃତୌ ଯେନ କର୍ମ ନିଷ୍ପାଦଯେତ୍ତତ୍ପରୀପ୍ସେଦ୍ଵିହୀନଃ। ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଶ୍ଚାପଦି ଵର୍ତମାନ ଉଭୌ ଗର୍ହ୍ଯୌ ଭଵତଃ ସଞ୍ଜଯୈତୌ
ଜଦି ସ୍ବଭାବ ହରାଇଯାଏ, ତେବେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସାଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଦୁଃଖରେ ଯଦି କେହି ସ୍ବଭାବରେ ରହିଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦୋଷୀ ହେବେ, ସଞ୍ଜୟ।