ନ ଯୁଜ୍ଯତେ କର୍ମ ଯୁଷ୍ମାସୁ ହୀନଂ ସତ୍ଵଂ ହି ଵସ୍ତାଦୃଶଂ ଭୀମସେନାଃ । ଉଦ୍ଭାସତେ ହ୍ଯଞ୍ଜନବିନ୍ଦୁଵତ୍ତ- ଚ୍ଛୁଭ୍ରେ ଵସ୍ତ୍ରେ ଯଦ୍ଭଵେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ଵଃ
ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମର ଚରିତ୍ର ଭଳି ଅଛି, ଭୀମସେନ। ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ଥାଏ, ସେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ କାଳି ଦାଗ ପରି ଚମକିଯିବ।
ସର୍ଵକ୍ଷଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର କୃତ୍ସ୍ନଃ ପାପୋଦଯୋ ଭାଵସଂସ୍ଥଃ କୁରୂଣାମ୍। କସ୍ତତ୍ର କୁର୍ଯାଞ୍ଜାତୁ କର୍ମ ପ୍ରଜାନନ୍ ପରାଜଯୋ ଯତ୍ର ସମୋ ଜଯଶ୍ଚ
ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାପ ଉଦୟ ଓ ବିସ୍ତାର ହୁଏ, ସେଠାରେ ହାର ଓ ଜୟ ସମାନ, ଏହା ଜାଣି କିଏ କିଛି କାମ କରିବ?
ତେ ଵୈ ଧନ୍ଯା ଯୈଃ କୃତଂ ଜ୍ଞାତିକାର୍ଯଂ ତେ ଵୈ ପୁତ୍ରାଃ ସୁହୃଦୋ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ। ଉପକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଜୀଵିତଂ ସନ୍ତ୍ଯଜେଯୁ- ର୍ଯତଃ କୁରୂଣାଂ ନିଯତୋ ଵୈ ଭଵଃ ସ୍ଯାତ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଜଣା-ପରିବାର ପାଇଁ କର୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର ସତ୍ୟ ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି। ଏମିତି ଲୋକେ ଯଦି ଜୀବନ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେଥିରେ ଅସୁଇଧା ଦେଖି ଛାଡିଦେବେ, କାରଣ କୌରବମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ।
ତେ ଚେତ୍କୁରୂନନୁଶିଷ୍ଯାଥ ପାର୍ଥା ନିର୍ଣୀଯ ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ଵିଷତୋ ନିଗୃହ୍ଯ। ସମଂ ଵସ୍ତଜ୍ଜୀଵିତଂ ମୃତ୍ଯୁନ ସ୍ଯା- ଦ୍ଯଜ୍ଜୀଵଧ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତିଵଧେନ ସାଧୁ
ହେ ପାର୍ଥମାନେ, ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କୌରବମାନେଂକୁ ନୀତି ଶିଖାଅ, ତେବେ ତୁମର ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ହେବ। ଜଣା-ପରିବାରକୁ ମାରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
କୋ ହ୍ଯେଵ ଯୁଷ୍ମାନ୍ସହ କେଶଵେନ ସଚେକିତାନାନ୍ପାର୍ଷତବାହୁଗୁପ୍ତାନ୍। ସସାତ୍ଯକୀନ୍ଵିଷହେତ ପ୍ରଜେତୁଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାଽପି ଦେଵାନ୍ସଚିଵାନ୍ସହେନ୍ଦ୍ରାନ୍
ତୁମେ ଓ କେଶବଙ୍କ ସହିତ, ଚେକିତାନ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଓ ସାତ୍ୟକିମାନେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସହଚର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମିଳି ମଧ୍ୟ କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ?
କୋ ଵା କୁରୂନ୍ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଭିଗୁପ୍ତା- ନଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନା ଶଲ୍ଯକୃପାଦିଭିଶ୍ଚ। ରଣେ ଵିଜେତୁଂ ଵିଷହେତ ରାଜନ୍ ରାଧେଯଗୁପ୍ତାନ୍ସହ ଭୂମିପାଲୈଃ
ହେ ରାଜା, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଅଶ୍ୱଥାମା, ଶଲ୍ୟ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ କୌରବମାନେଂକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ରାଧେୟ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ, ସେମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଜିତିପାରିବ?
ମହଦ୍ବଲଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ କୋ ଵୈ ଶକ୍ତୋ ହନ୍ତୁମକ୍ଷୀଯମାଣଃ । ସୋଽହଂ ଜଯେ ଚୈଵ ପରାଜଯେ ଚ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମି କିଂଚିତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବଡ଼ ସେନାକୁ ଅକ୍ଷତ ରହି କିଏ ହରାଇପାରିବ? ବିଜୟ ହେଉ କି ପରାଜୟ, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖୁନାହିଁ।
କଥଂ ହି ନୀଚା ଇଵ ଦୌଷ୍କୁଲେଯା ନିର୍ଧର୍ମାର୍ଥଂ କର୍ମ କୁର୍ଯୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥାଃ । ସୋଽହଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପ୍ରଣତୋ ଵାସୁଦେଵଂ ପଞ୍ଚାଲାନାମଧିପଂ ଚୈଵ ଵୃଦ୍ଧମ୍
ପାର୍ଥମାନେ କେମିତି ନିଚ ଜନ୍ମର ମାନେ ପରି ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଛାଡ଼ି କାମ କରିପାରିବେ? ଏହିକାରଣରୁ, ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଓ ପଞ୍ଚାଳମାନେଂକର ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ଶିର ନମାଏ।
କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ଶରଣଂ ଵଃ ପ୍ରପଦ୍ଯେ କଥଂ ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଯାତ୍କୁରୁସୃଞ୍ଜଯାନାମ୍। ନ ହ୍ଯେଵମେଵଂ ଵଚନଂ ଵାସୁଦେଵୋ ଧନଞ୍ଜଯୋ ଵା ଜାତୁ କିଂଚିନ୍ନ କୁର୍ଯାତ୍
ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ତୁମ ଶରଣ ନେଉଛି। କେମିତି କୌରବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କର ଭଲ ହେବ? ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ଧନଞ୍ଜୟ କେବେ ଏହା ଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି କରିବେନାହିଁ।
ପ୍ରଣାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯାଚମାନଃ କୁତୋଽନ୍ଯ- ଦେତଦ୍ଵିଦ୍ଵନ୍ସାଧନାର୍ଥଂ ବ୍ରଵୀମି । ଏତଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭୀଷ୍ମପୁରୋଗମସ୍ଯ ମତଂ ଯଦ୍ଵଃ ଶାନ୍ତିରିହୋତ୍ତମା ସ୍ଯାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦୟା ମାଗୁଛି, ସେଠାରେ କିପରି ପ୍ରଣାମ କରିପାରିବି? ଏହିକଥା ମୁଁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କହୁଛି। ଏହା ରାଜା ଓ ଭୀଷ୍ମାଦିମାନଙ୍କର ମତ—ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ହେଉ।
କାଂ ନୁ ଵାଚଂ ସଞ୍ଜଯ ମେ ଶୃଣୋଷି। ଯୁଦ୍ଧୈଷିଣୀଂ ଯେନ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ବିଭେଷି । ଅଯୁଦ୍ଧଂ ଵୈ ତାତ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଗରୀଯଃ କସ୍ତଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜାତୁ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ସୂତ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୋ କଣ କଥା ଶୁଣୁଛ? ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିବା ଏହି କଥାରୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟ ପାଉଛ? ଯୁଦ୍ଧ ନହେବା, ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହା ମିଳିଲେ କିଏ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ?
ଅକୁର୍ଵତଶ୍ଚେତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ ସିଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ସଙ୍କଲ୍ପୋ ମନସା ଯଂ ଯମିଚ୍ଛେତ୍। ନ କର୍ମ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଦିତଂ ମମୈତ- ଦନ୍ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ବହୁ ଯଲ୍ଲଘୀଯଃ
ଯଦି କେହି କିଛି କାମ ନକରେ, ତେବେ ମନରେ ଯାହା ଚାହେ, ତାହା ସିଦ୍ଧ ହେଇଯିବ? ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ମୋତେ ହଳକା ଲାଗେନାହିଁ।
କୁତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଜାତୁ ନରୋଽଵଗଚ୍ଛେ- ତ୍କୋ ଦେଵଶପ୍ତୋ ହି ଵୃଣୀତ ଯୁଦ୍ଧମ୍। ସୁଖୈଷିଣଃ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ପାର୍ଥା ଧର୍ମାଦହୀନଂ ଯଚ୍ଚ ଲୋକସ୍ଯ ପଥ୍ଯମ୍
କେଉଁ ଲୋକ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରିବ? କିଏ ଦେବତାଙ୍କର ଶାପ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ବାଛିବ? ପାର୍ଥମାନେ ସୁଖ ଲାଗି କାମ କରନ୍ତି, ଯାହା ଧର୍ମ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ହେଉଛି ଲୋକର ପଥ।
ଧର୍ମୋଦଯଂ ସୁଖମାଶଂସମାନାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରୋପାଯଂ ତତ୍ତ୍ଵତଃ କର୍ମ ଦୁଃଖମ୍। ସୁଖଂ ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଵିଜିଘାଂସୁଶ୍ଚ ଦୁଃଖଂ କର୍ମାରଭେଦ୍ଯଚ୍ଚ ଧର୍ମାନପେତମ୍
ଯେମାନେ ଧର୍ମ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ କଷ୍ଟରେ କାମ କରିବା ଦୁଃଖ। ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ ଚାହିଁ ଦୁଃଖ ଟାଳିବାକୁ ଚାହେ, ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି କାମ କରେନାହିଁ।
କ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରୀତିଵଶାନୁରାନାଂ କର୍ମାଭିଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଶରୀରଂ ଦୁନୋତି। ଯଯା ପ୍ରମୁକ୍ତୋ ନ କରୋତି ଦୁଃଖଂ ତୃଷ୍ଣାଂ ତ୍ଯଜେତ୍ସର୍ଵଧର୍ମାଦପେତାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରସରେ ଲଗିଥିବା କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଦେହକୁ କ୍ଷତି କରେ? ଯେଉଁଠାରେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖ କରେନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଲାଗିଥିବା ତୃଷ୍ଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ସହାସ୍ମାଭିର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଆମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
କଥଂ ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ସଂପ୍ରଣୁଦେତ୍କୁରୁଭ୍ଯଃ
ତେବେ ସେ କିପରି ଆମକୁ କୌରବମାନଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଉକ୍ସାଇପାରିବେ?
ଅତ୍ରୈଵ ସ୍ଯାଦଵୁଧସ୍ଯୈଵ କାମଃ। ପ୍ରାଯଃ ଶରୀରେ ହୃଦଯଂ ଦୁନୋତି
ଏଠି ନିରସ୍ତ୍ର ଲୋକର ଇଚ୍ଛା ଉପଜିପାରେ; ସାଧାରଣତଃ ଦେହରେ ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ଵିଷମସ୍ଥଃ ପରେଷୁ ସାମର୍ଥ୍ଯମନ୍ଵିଚ୍ଛତି ତନ୍ନ ସାଧୁ। ଯଥାଽଽତ୍ମନଃ ପଶ୍ଯତି ଵୃତ୍ତମେଵ ତଥା ପରେତାମପି ସୋଽଭ୍ଯୁପୈତି
ନିଜେ ରାଜା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସୁବିଧାରେ ଥିଲେ, ଶକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଭଲ ନୁହେଁ। ଯେପରି ନିଜ ଚରିତ୍ରକୁ ଦେଖି, ସେପରି ଅନ୍ୟଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ।
ଆସନ୍ନମଗ୍ନିଂ ତୁ ନିଦାଘକାଲେ ଗମ୍ଭୀରକକ୍ଷେ ଗହନେ ଵିସୃଜ୍ଯ। ଯଥା ଵିଵୃଦ୍ଧଂ ଵାଯୁଵଶେନ ଶୋଚେ- ତ୍କ୍ଷେମଂ ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ଶିଶିରଵ୍ଯପାଯେ
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଗଭୀର କୋଠରୀ ଛାଡ଼ି ଯିଏ ଯାଏ, ବାୟୁ ବଢ଼ିଲେ ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ଶିତ ଋତୁ ଶେଷ ହେଲେ ସୁରକ୍ଷା ଚାହିଁ ଦୁଃଖ ପାଏ।
ପ୍ରାପ୍ତୈଶ୍ଵର୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଦ୍ଯ ରାଜା ଲାଲପ୍ଯତେ ସଞ୍ଜଯ କସ୍ଯ ହେତୋଃ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମନାର୍ଜଵେ ରତଂ ପୁତ୍ରଂ ମନ୍ଦଂ ମୂଢମମନ୍ତ୍ରିଣଂ ତୁ
ଏବେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସଞ୍ଜୟ, କାହିଁକି ଏପରି ଆତ୍ମସୁଖରେ ଲିନ ହେଉଛନ୍ତି? ସେ ତାଙ୍କର ମୂର୍ଖ, ଅସତ୍ୟପ୍ରିୟ, ଅବିବେକୀ, ଅସୁଜାନ, ଅପରାମର୍ଶଦାତା ପୁଅକୁ ଧରି ରହିଛନ୍ତି।
ଅନାପ୍ତଵଚ୍ଚାପ୍ତତମସ୍ଯ ଵାଚଃ ସୁଯୋଧନୋ ଵିଦୁରସ୍ଯାଵମତ୍ଯ। ସୁତସ୍ଯ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରିଯୈଷୀ ସଂବୁଧ୍ଯମାନୋ ଵିଶତେଽଧର୍ମମେଵ
ସୁଯୋଧନ ବିଦୁରଙ୍କର କଥାକୁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ କଥା ପରି ଅପମାନ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଦୁର ସବୁଠାରୁ ଜ୍ଞାନୀ। ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ରଖି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ୱେ ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
ମେଧାଵିନଂ ହ୍ଯର୍ଥକାମଂ କୁରୂଣାଂ ବହୁଶ୍ରୁତଂ ଵାଗ୍ମିନଂ ଶୀଲଵନ୍ତମ୍ । ସ ତଂ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ କୁରୁଭ୍ଯୋ ନ ସସ୍ମାର ଵିଦୁରଂ ପୁତ୍ରକାମ୍ଯାତ୍
ବିଦୁର କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା, ଚତୁର, ଶିଳବାନ୍, ନୀତିବାନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କୁରୁମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ରଖିଥିଲେ।
ମାନଘ୍ନସ୍ଯାସୌ ମାନକାମସ୍ଯ ଚେର୍ଷୋଃ ସଂରମ୍ଭିଣଶ୍ଚାର୍ଥଧର୍ମାତିଗସ୍ଯ। ଦୁର୍ଭାଷିଣୋ ମନ୍ଯୁଵଶାନୁଗସ୍ଯ କାମାତ୍ମନୋ ଦୌର୍ହୃଦୈର୍ଭାଵିତସ୍ଯ
ସେଇ ପୁଅ ସମ୍ମାନ ନଷ୍ଟ କରେ, ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଲାଲସା କରେ, ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ, ତୁର୍କିରେ କ୍ରୋଧୀ, ଲାଭ ଓ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, କଠୋର ଭାଷା କହେ, କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଥାଏ, ଇଚ୍ଛାପରାୟଣ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଅନୁସରଣ କରେ।
ଅନେଯସ୍ଯାଶ୍ରେଯସୋ ଦୀର୍ଘମନ୍ଯୋ- ର୍ମିତ୍ରଦ୍ରୁହଃ ସଞ୍ଜଯ ପାପବୁଦ୍ଧେଃ। ସୁତସ୍ଯ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରିଯୈଷୀ ପ୍ରପଶ୍ଯମାନଃ ପ୍ରାଜହାଦ୍ଧର୍ମକାମୌ
ସଞ୍ଜୟ, ଶୁଣ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ପୁଅର ଭଲ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ନୀତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେଉଁପୁଅ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାରେ ରହେ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ।
ତଦୈଵ ମେ ସଞ୍ଜଯ ଦୀଵ୍ଯତୋଽଭୂ- ନ୍ମତିଃ କୁରୂଣାମାଗତଃ ସ୍ଯାଦଭାଵଃ । କାଵ୍ଯାଂ ଵାଚଂ ଵିଦୁରୋ ଭାଷମାଣୋ ନ ଵିନ୍ଦତେ ଯଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ପ୍ରଶଂସାମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦ୍ୟୁତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲି, ସେଠି ମୋତେ ଲାଗିଲା କୁରୁମାନେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ବିଦୁର ଜେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନମୟ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ପ୍ରଶଂସା ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସେଠି ଏହା ପ୍ରମାଣ ହେଲା।
କ୍ଷତ୍ତୁର୍ଯଦା ନାନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଂ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ କୁରୂନ୍ସୂତ ତଦାଽଭ୍ଯାଜଗାମ। ଯାଵତ୍ପ୍ରଜ୍ଞାମନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ତସ୍ଯ ତାଵତ୍ତେଷାଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵୃଦ୍ଧିର୍ବଭୂଵ
ଯେତେବେଳେ ବିଦୁରଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଲା ନାହିଁ, ସଉତ, ସେତେବେଳେ କୁରୁମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉନ୍ନତି ହେଉଥିଲା।
ତଦର୍ଥଲୁବ୍ଧସ୍ଯ ନିବୋଧ ମେଽଦ୍ଯ ଯେ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୂତ। ଦୁଃଶାସନଃ ଶକୁନିଃ ସୂତପୁତ୍ରୋ ଗାଵଲ୍ଗଣେ ପଶ୍ଯ ସଂମୋହମସ୍ଯ
ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ସଞ୍ଜୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭୀ ପୁଅଙ୍କର କେଉଁମାନେ ପରାମର୍ଶଦାତା: ଦୁଃଶାସନ, ଶକୁନି, ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗାବଲ୍ଗଣ। ଦେଖ, ସେ କେତେ ମୂଢ଼ତାରେ ଘେରାଯାଇଛି।
ସୋଽହଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ପରୀକ୍ଷମାଣଃ କଥଂ ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଯାତ୍କୁରୁସୃଞ୍ଜଯାନାମ୍ । ଆତ୍ତୈଶ୍ଵର୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତେ ଵିଦୁରେ ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟୌ
ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଦେଖି, କୁରୁ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ଭଲ ହେବ, ଦେଖୁନି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅପସାରଣ କରି ଶକ୍ତି ନେଲେ, ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଶଛାଡ଼ି ଦେଲେ।
ଆଶଂସତେ ଵୈ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସପୁତ୍ରୋ ମହାରାଜ୍ଯମସପତ୍ନଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍। ତସ୍ମିଞ୍ଶମଃ କେଵଲଂ ନୋପଲଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵକଂ ମଦ୍ଗତେ ମନ୍ଯତେଽର୍ଥମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିପକ୍ଷ ନଥିବା ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି। ଏହି ଆଶାରେ ସେମାନେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳାନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଧନକୁ ନିଜର ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।