ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୈରପ୍ଯୁପାଯୈଃ ପ୍ରଯତଦ୍ଭିରନେକଶଃ । ଶେଷଵନ୍ତୋ ନ ଶକିତା ନେତୁଂ ଵୈ ଯମସାଦନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଜୀବନ ଝୁକିରେ ରଖି ଲଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଶ୍ଚ ଵର୍ଧିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵବଲେନ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଛଦ୍ମନାଽପହୃତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସସୌବଲୈଃ
ପୁଣି, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟକୁ ମଜବୁତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କୁପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହଡ଼ି ନେଲେ।
ତଦପ୍ଯନୁମତଂ କର୍ମ ଯଥା ଯୁକ୍ତମନେନ ଵୈ। ଵାସିତାଶ୍ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ଵର୍ଷାଣୀହ ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମୟରେ ଠିକ୍ ଭାବି ସମ୍ମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଏଠାରେ ସେମାନେ ତେର ବର୍ଷ ଦୀଘରେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଲେ।
ସଭାଯାଂ କ୍ଲେଶିତୈର୍ଵୀରୈଃ ସହଭାର୍ଯୈସ୍ତଥା ଭୃଶମ୍ । ଅରଣ୍ଯେ ଵିଵିଧାଃ କ୍ଲେଶାଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୈଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ସଭାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ ଭୋଗିଲେ; ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ସହିଲେ।
ତଥା ଵିରାଟନଗରେ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଗତୈରିଵ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରମସଂକ୍ଲେଶୋ ଯଥା ପାପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏହିପରି, ବିରାଟନଗରରେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ତେ ସର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତତ୍ପୂର୍ଵଂ କର୍ମ କିଲ୍ଵିଷମ୍ । ସାମ୍ନୈଵ କୁରୁଭିଃ ସନ୍ଧିମିଚ୍ଛନ୍ତି କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭୁଲ କରିଥିଲେ ତାହାକୁ ପଛକୁ ରଖି, ଏବେ କୁରୁମାନେ ସହିତ କେବଳ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଚ ଵୃତ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ଵୃତ୍ତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ଅନୁନେତୁମିହାର୍ହନ୍ତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣି, ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଉଚିତ।
ନ ହି ତେ ଵିଗ୍ରହଂ ଵୀରାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି କୁରୁଭିଃ ସହ। ଅଵିନାଶେନ ଲୋକସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସ୍ଵକମ୍
ସେହି ବୀରମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନ୍ତି ନାହିଁ; ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବଳ ନିଜ ଅଂଶ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ରହୁ।
ଯଶ୍ଚାପି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଗ୍ରହଂ ପ୍ରତି। ସ ଚ ହେତୁର୍ନ ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ବଲୀଯାଂସସ୍ତଥା ହି ତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କିଛି କାରଣ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ସେହି କାରଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଙ୍ଗତାଃ। ଯୁଯୁତ୍ସମାନାଃ କୁରୁଭିଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେଽସ୍ଯ ଶାସନମ୍
ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ସାତଟି ବଡ଼ ସେନା ଏକଠା ହୋଇଛି, ସେମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଅପରେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୌହିଣୀସମାଃ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଯମୌ ଚ ସୁମହାବଲୌ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବଳଶାଳୀ ନାୟକ, ଯେଉଁମାନେ ହଜାର ସେନା ସମାନ, ସେମାନେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଓ ଦୁଇ ଭାଇ ଯମ।
ଏକାଦଶୈତାଃ ପୃତନା ଏକତଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ । ଏକତଶ୍ଚ ମହାବାହୁର୍ବହୁରୂପୀ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଏହି ଏଗାରୋଟି ସେନା ଏକ ପକ୍ଷରେ ଏକଠା ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବଳଶାଳୀ ଧନଞ୍ଜୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥା କିରୀଟୀ ସର୍ଵାଭ୍ଯଃ ସେନାଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ। ଏଵମେଵ ମହାବାହୁର୍ଵାସୁଦେଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଯେପରି ବିଶାଳ ମୁକୁଟ ଧାରୀ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେପରି ବଳଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ।
ବହୁଲତ୍ଵଂ ଚ ସେନାନାଂ ଵିକ୍ରମଂ ଚ କିରୀଟିନଃ। ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତ୍ଵଂ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯୁଧ୍ଯେତ କୋ ନରଃ
ସେନାର ବିପୁଳତା, ମୁକୁଟଧାରୀଙ୍କ ବୀରତା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତା ଦେଖି, କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ?
ତେ ଭଵନ୍ତୋ ଯଥାଧର୍ମଂ ଯଥାସମଯମେଵ ଚ। ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତୁ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ମା ଵଃ କାଲୋଽତ୍ଯଗାଦଯମ୍
ଆପଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେବାକୁ ଉଚିତ, ଧର୍ମ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେଠି ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ସୁଯୋଗ ହାରାଇ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞାଵୃଦ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ସଂପୂଜ୍ଯୈନଂ ଯଥାକାଲଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଭୀଷ୍ମ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲିନଃ ସର୍ଵେ ସହ ଦାମୋଦରେଣ ତେ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ସହାଯଵନ୍ତଶ୍ଚ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଧର୍ମେ ଚ ତେ ରତାଃ
ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଓ ଦାମୋଦର ସହିତ ସମସ୍ତେ ସୁସ୍ଥ ଅଛ; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ସହଯୋଗୀ ମିଳିଛ; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଛ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ସନ୍ଧିକାମାସ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ କୁରୁନନ୍ଦନାଃ । ଦିଷ୍ଟା ନ ଯୁଦ୍ଧମନସଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ
କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମର ଭାଇମାନେ ସମ୍ଧି ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଭଵତା ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତୁ ସର୍ଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତୁ ତେ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ
ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ତୁମର କଥା ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ—ମୋ ମନେ ଏହିପରି।
ଅସଂଶଯଂ କ୍ସେଶିତାସ୍ତେ ଵନେ ଚେହ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ଧର୍ମତଃ ସର୍ଵଂ ପିତୁର୍ଧନମସଂଶଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଓ ଏଠି ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛନ୍ତି; ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି।
କିରୀଟି ବଲଵାନ୍ପାର୍ଥଃ କୃତାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । କୋ ହି ପାଣ୍ଡୁସୁତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଷହେତ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ମୁକୁଟଧାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶସ୍ତ୍ରଚତୁର ଓ ମହାରଥୀ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କିଏ ସହିପାରିବ?
ଅପି ଵଜ୍ରଧରଃ ସାକ୍ଷାତ୍କିମୁତାନ୍ଯେ ଧନୁର୍ଭୃତଃ । ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ସମର୍ଥ ଇତି ମେ ମତିଃ
ଏକଥା କହିବାକୁ ହେଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ତ କଥା ହେଲା ଦୂର। ମୋ ମତରେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ।
ଭୀଷ୍ମେ ବ୍ରୁଵତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଧୃଷ୍ଟମାକ୍ଷିପ୍ଯ ମନ୍ଯୁନା। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାଲୋକ୍ଯ କର୍ଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀଷ୍ମ ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ, କର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସାହସିକ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ତତ୍ରାଵିଦିତଂ ବ୍ରହ୍ମଁଲ୍ଲୋକେ ଭୂତେନ କେନଚିତ୍ । ପୁନରୁକ୍ତେନ କିଂ ତେନ ଭାଷିତେନ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଠି କାହା ପାଖରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏହି କଥାକୁ ପୁନିପୁନି କହିବାର କଣ ଦରକାର?
ଦୁର୍ଯୋଧନାର୍ଥେ ଶକୁନିର୍ଦ୍ଯୂତେ ନିର୍ଜିତଵାନ୍ପୁରା । ସମଯେନ ଗତୋଽରଣ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶକୁନି ଏକଥା ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦ୍ୟୁତରେ ହରାଇଥିଲେ; ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ସ ତଂ ସମଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ନେଚ୍ଛତି ପୈତୃକମ୍। ବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ମୂର୍ଖଵତ୍
ସେଇ ଚୁକ୍ତି ଧରି, ସେ ନିଜ ପୈତୃକ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ ସଦୃଶ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରୁଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଭଯାଦ୍ଵିଦ୍ଵନ୍ନ ଦଦ୍ଯାତ୍ପାଦମନ୍ତତଃ। ଧର୍ମତସ୍ତୁ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରଵେଽପି ଚ
ବିଦ୍ୱାନ୍, ଭୟରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏକ ପଦ ମାଟି ମଧ୍ୟ ଦେବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।
ଯଦି କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତି ତେ ରାଜ୍ଯଂ ପିତୃପୈତାମହଂ ପୁନଃ । ଯଥାପ୍ରତିଜ୍ଞଂ କାଲଂ ତଂ ଚରନ୍ତୁ ଵନମାଶ୍ରିତାଃ
ଯଦି ସେମାନେ ପୁଣି ନିଜ ବାପା ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସେଇ ସମୟ ଅରଣ୍ୟରେ କାଟନ୍ତୁ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଙ୍କେ ଵର୍ତନ୍ତାମକୁତୋଭଯାଃ । ଅଧାର୍ମିକୀଂ ତୁ ମା ବୁଦ୍ଧିଂ ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍କୁର୍ଵନ୍ତୁ କେଵଲାତ୍
ତାପରେ, ସେମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୟାରେ ଭୟ ଛାଡି ରୁହନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ମୂର୍ଖତାରେ ଅଧର୍ମ ଭାବନା କରିବେ ନାହିଁ।
ଅଥ ତେ ଧର୍ମମୁତ୍ସୃତ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଆସାଦ୍ଯେମାନ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ସ୍ମରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵଚୋ ମମ
ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା ପରେ, ମୋର କଥା ସ୍ମରଣ କରିବେ।