ତଥା ରୋହିତକାରଣ୍ଯଂ ମରୁଭୂମିଶ୍ଚ କେଵଲା। ଅହିଚ୍ଛତ୍ରଂ କାଲକୂଟଂ ଗଙ୍ଗାକୂଲଂ ଚ ଭାରତ
ଏହିପରି ରୋହିତକ ଅରଣ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମରୁଭୂମି, ଅହିଛତ୍ର, କାଳକୂଟ ଓ ଗଙ୍ଗା ତଟ ମଧ୍ୟ ଭାରତ, ଭରିଯାଇଗଲା।
ଵାରଣଂ ଵାଟଧାନଂ ଚ ଯାମୁନଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତଃ। ଏଷ ଦେଶଃ ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍
ବାରଣ, ବାଟଧାନ ଓ ଯମୁନା ପାହାଡ଼—ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ବଭୂଵ କୌରଵେଯାଣାଂ ବଲେନାତୀଵ ସଂଵୃତଃ। ତତ୍ର ସୈନ୍ଯଂ ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ପୁରୋହିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ କୌରବ ସେନାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ପୁରୋହିତ ସେନାକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ।
ଯଃ ସ ପାଞ୍ଚାଲରାଜେନ ପ୍ରେଷିତଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି
ଏହି ପୁରୋହିତ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌରବଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ସ ଚ କୌରଵ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ପୁରୋହିତଃ। ସତ୍କୃତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ସେହି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁରୋହିତ କୌରବ ଶିବିରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵକୌଶଲ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵାଽଽଦୌ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵମନାମଯମ୍। ସର୍ଵସେନାପ୍ରଣେତୄଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ସମସ୍ତ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣି, ସେ ସେନାପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦିତୋ ରାଜଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଵାକ୍ଯୋପାଦାନହେତୋସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଦିତେ ସତି
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୁଣା ନୀତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ। ତଥାପି, ଆଲୋଚନା ପାଇଁ, ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଯଦିଓ ସେଥିରେ କୌଣସି ଅଜଣା କଥା ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ସୁତାଵେକସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତୌ । ତଯୋଃ ସମାନଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ପୈତୃକଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁ, ଦୁହେଁ ଏକେ ପିତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କର ପିତୃସ୍ତ ଧନ ସମାନ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟା, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଯେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୈଃ ପୈତୃକଂ ଵସୁ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ନାମ ନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୈତୃକଂ ଵସୁ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ପାଇଛନ୍ତି; ତେବେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ପାଇନାହାନ୍ତି?
ଵନଂ ଗତୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈର୍ଵିଦିତଂ ଵଃ ପୁରା ଯଥା। ନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୈତୃକଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଯଦ୍ଧୃତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାବେଳେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ହଡ଼ି ନେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ।
ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୈରପ୍ଯୁପାଯୈଃ ପ୍ରଯତଦ୍ଭିରନେକଶଃ । ଶେଷଵନ୍ତୋ ନ ଶକିତା ନେତୁଂ ଵୈ ଯମସାଦନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଜୀବନ ଝୁକିରେ ରଖି ଲଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଶ୍ଚ ଵର୍ଧିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵବଲେନ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଛଦ୍ମନାଽପହୃତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସସୌବଲୈଃ
ପୁଣି, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟକୁ ମଜବୁତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କୁପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହଡ଼ି ନେଲେ।
ତଦପ୍ଯନୁମତଂ କର୍ମ ଯଥା ଯୁକ୍ତମନେନ ଵୈ। ଵାସିତାଶ୍ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ଵର୍ଷାଣୀହ ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମୟରେ ଠିକ୍ ଭାବି ସମ୍ମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଏଠାରେ ସେମାନେ ତେର ବର୍ଷ ଦୀଘରେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଲେ।
ସଭାଯାଂ କ୍ଲେଶିତୈର୍ଵୀରୈଃ ସହଭାର୍ଯୈସ୍ତଥା ଭୃଶମ୍ । ଅରଣ୍ଯେ ଵିଵିଧାଃ କ୍ଲେଶାଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୈଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ସଭାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ ଭୋଗିଲେ; ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ସହିଲେ।
ତଥା ଵିରାଟନଗରେ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଗତୈରିଵ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରମସଂକ୍ଲେଶୋ ଯଥା ପାପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏହିପରି, ବିରାଟନଗରରେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ତେ ସର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତତ୍ପୂର୍ଵଂ କର୍ମ କିଲ୍ଵିଷମ୍ । ସାମ୍ନୈଵ କୁରୁଭିଃ ସନ୍ଧିମିଚ୍ଛନ୍ତି କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭୁଲ କରିଥିଲେ ତାହାକୁ ପଛକୁ ରଖି, ଏବେ କୁରୁମାନେ ସହିତ କେବଳ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଚ ଵୃତ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ଵୃତ୍ତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ଅନୁନେତୁମିହାର୍ହନ୍ତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣି, ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଉଚିତ।
ନ ହି ତେ ଵିଗ୍ରହଂ ଵୀରାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି କୁରୁଭିଃ ସହ। ଅଵିନାଶେନ ଲୋକସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସ୍ଵକମ୍
ସେହି ବୀରମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନ୍ତି ନାହିଁ; ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବଳ ନିଜ ଅଂଶ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ରହୁ।
ଯଶ୍ଚାପି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଗ୍ରହଂ ପ୍ରତି। ସ ଚ ହେତୁର୍ନ ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ବଲୀଯାଂସସ୍ତଥା ହି ତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କିଛି କାରଣ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ସେହି କାରଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଙ୍ଗତାଃ। ଯୁଯୁତ୍ସମାନାଃ କୁରୁଭିଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେଽସ୍ଯ ଶାସନମ୍
ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ସାତଟି ବଡ଼ ସେନା ଏକଠା ହୋଇଛି, ସେମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଅପରେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୌହିଣୀସମାଃ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଯମୌ ଚ ସୁମହାବଲୌ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବଳଶାଳୀ ନାୟକ, ଯେଉଁମାନେ ହଜାର ସେନା ସମାନ, ସେମାନେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଓ ଦୁଇ ଭାଇ ଯମ।
ଏକାଦଶୈତାଃ ପୃତନା ଏକତଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ । ଏକତଶ୍ଚ ମହାବାହୁର୍ବହୁରୂପୀ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଏହି ଏଗାରୋଟି ସେନା ଏକ ପକ୍ଷରେ ଏକଠା ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବଳଶାଳୀ ଧନଞ୍ଜୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥା କିରୀଟୀ ସର୍ଵାଭ୍ଯଃ ସେନାଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ। ଏଵମେଵ ମହାବାହୁର୍ଵାସୁଦେଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଯେପରି ବିଶାଳ ମୁକୁଟ ଧାରୀ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେପରି ବଳଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ।
ବହୁଲତ୍ଵଂ ଚ ସେନାନାଂ ଵିକ୍ରମଂ ଚ କିରୀଟିନଃ। ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତ୍ଵଂ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯୁଧ୍ଯେତ କୋ ନରଃ
ସେନାର ବିପୁଳତା, ମୁକୁଟଧାରୀଙ୍କ ବୀରତା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତା ଦେଖି, କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ?
ତେ ଭଵନ୍ତୋ ଯଥାଧର୍ମଂ ଯଥାସମଯମେଵ ଚ। ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତୁ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ମା ଵଃ କାଲୋଽତ୍ଯଗାଦଯମ୍
ଆପଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେବାକୁ ଉଚିତ, ଧର୍ମ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେଠି ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ସୁଯୋଗ ହାରାଇ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଜ୍ଞାଵୃଦ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ସଂପୂଜ୍ଯୈନଂ ଯଥାକାଲଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ଭୀଷ୍ମ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲିନଃ ସର୍ଵେ ସହ ଦାମୋଦରେଣ ତେ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ସହାଯଵନ୍ତଶ୍ଚ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଧର୍ମେ ଚ ତେ ରତାଃ
ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଓ ଦାମୋଦର ସହିତ ସମସ୍ତେ ସୁସ୍ଥ ଅଛ; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ସହଯୋଗୀ ମିଳିଛ; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଛ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ସନ୍ଧିକାମାସ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ କୁରୁନନ୍ଦନାଃ । ଦିଷ୍ଟା ନ ଯୁଦ୍ଧମନସଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ
କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମର ଭାଇମାନେ ସମ୍ଧି ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଭଵତା ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତୁ ସର୍ଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତୁ ତେ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ
ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ତୁମର କଥା ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ—ମୋ ମନେ ଏହିପରି।
ଅସଂଶଯଂ କ୍ସେଶିତାସ୍ତେ ଵନେ ଚେହ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ପ୍ରାପ୍ତାଶ୍ଚ ଧର୍ମତଃ ସର୍ଵଂ ପିତୁର୍ଧନମସଂଶଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଓ ଏଠି ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛନ୍ତି; ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି।