ଅଶୋଭତ ଯଥା ମତ୍ତୈର୍ଵନଂ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତୈର୍ଗଜୈଃ । ଜଯଦ୍ରଥମୁଖାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରଵାସିନଃ
ସେ ସେନା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ଖେଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସିନ୍ଧୁ ଓ ସୌବୀର ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ କମ୍ପଯନ୍ତ ଇଵାଚଲାନ୍। ତେଷାମକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ବହୁଲା ଵିବଭୌ ତଦା
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ମାନେ ପାହାଡ଼ ହଲାଇଦେବେ ଭାବରେ ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ବିପୁଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିଧୂଯମାନୋ ଵାତେନ ବହୁରୂପ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ। ସୁଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚ କାମ୍ଭୋଜୋ ଯଵନୈଶ୍ଚ ଶକୈସ୍ତଥା
ସେ ସେନା ବିବିଧ ଆକାରର ମେଘ ଝଡ଼ରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। କାମ୍ଭୋଜ ରାଜା ସୁଦକ୍ଷିଣ ମଧ୍ୟ ଯବନ ଓ ଶକମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଉପାଜଗାମ କୌରଵ୍ଯମକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ଵିଶାଂପତେ । ତସ୍ଯ ସେନାସମାଵାଯଃ ଶଲଭାନାମିଵାବଭୌ
ସୁଦକ୍ଷିଣ ତାଙ୍କ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ କୌରବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ଏମିତି ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଟିଡିଁ ପୋକାର ଝୁଣ୍ଡ।
ସ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୌରଵ୍ଯଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ତଦା। ତଥା ମହିଷ୍ମତୀଵାସୀ ନୀଲୋ ନୀଲାଯୁଧୈଃ ସହ
ସେ କୌରବ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲେ। ଏଭଳି ମହିଷ୍ମତୀ ରାଜା ନୀଳ ମଧ୍ୟ ନୀଳ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ।
ମହୀପାଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଦକ୍ଷିଣାପଥଵାସିଭିଃ । ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହୀପାଲୌ ମହାବଲସୁସଂଵୃତୌ
ସେ ରାଜା ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ବୀରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ। ଦୁଇ ଅବନ୍ତି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ପୃଥଗକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ତାଵଭିଯାତୌ ସୁଯୋଧନମ୍ । ତତସ୍ତତସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂମିପାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ନିଜ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ତିସ୍ରୋଽନ୍ଯାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ଵାହିନ୍ଯୋ ଭରତର୍ଷଭ । ଏଵମେକାଦଶାଵୃତ୍ତାଃ ସେନା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତାଃ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନିଟି ଅନ୍ୟ ସେନା ମଧ୍ୟ ଏକଠା ହେଲା। ଏଭଳି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା ଏଗାରଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ହେଲା।
ଯୁଯୁତ୍ସମାନାଃ କୌନ୍ତେଯାନ୍ନାନାଧ୍ଵଜସମାକୁଲାଃ । ନ ହାସ୍ତିନପୁରେ ରାଜନ୍ନଵକାଶୋଽଭଵତ୍ତଦା
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ସେନାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଆଉ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଲା ନାହିଁ।
ରାଜ୍ଞାଂ ସ୍ଵବଲମୁଖ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନାପି ଭାରତ । ତତଃ ପ़ଞ୍ଚନଦଂ ଚୈଵ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍
ଭାରତ, ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ସେନାପତିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଞ୍ଚନଦ ଓ କୁରୁଜଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦଳାଇଗଲା।
ତଥା ରୋହିତକାରଣ୍ଯଂ ମରୁଭୂମିଶ୍ଚ କେଵଲା। ଅହିଚ୍ଛତ୍ରଂ କାଲକୂଟଂ ଗଙ୍ଗାକୂଲଂ ଚ ଭାରତ
ଏହିପରି ରୋହିତକ ଅରଣ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମରୁଭୂମି, ଅହିଛତ୍ର, କାଳକୂଟ ଓ ଗଙ୍ଗା ତଟ ମଧ୍ୟ ଭାରତ, ଭରିଯାଇଗଲା।
ଵାରଣଂ ଵାଟଧାନଂ ଚ ଯାମୁନଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତଃ। ଏଷ ଦେଶଃ ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍
ବାରଣ, ବାଟଧାନ ଓ ଯମୁନା ପାହାଡ଼—ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ବଭୂଵ କୌରଵେଯାଣାଂ ବଲେନାତୀଵ ସଂଵୃତଃ। ତତ୍ର ସୈନ୍ଯଂ ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ପୁରୋହିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ କୌରବ ସେନାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ପୁରୋହିତ ସେନାକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ।
ଯଃ ସ ପାଞ୍ଚାଲରାଜେନ ପ୍ରେଷିତଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି
ଏହି ପୁରୋହିତ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌରବଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ସ ଚ କୌରଵ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ପୁରୋହିତଃ। ସତ୍କୃତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ସେହି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁରୋହିତ କୌରବ ଶିବିରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵକୌଶଲ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵାଽଽଦୌ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵମନାମଯମ୍। ସର୍ଵସେନାପ୍ରଣେତୄଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ସମସ୍ତ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣି, ସେ ସେନାପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦିତୋ ରାଜଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଵାକ୍ଯୋପାଦାନହେତୋସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଦିତେ ସତି
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୁଣା ନୀତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ। ତଥାପି, ଆଲୋଚନା ପାଇଁ, ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଯଦିଓ ସେଥିରେ କୌଣସି ଅଜଣା କଥା ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ସୁତାଵେକସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତୌ । ତଯୋଃ ସମାନଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ପୈତୃକଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁ, ଦୁହେଁ ଏକେ ପିତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କର ପିତୃସ୍ତ ଧନ ସମାନ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟା, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଯେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୈଃ ପୈତୃକଂ ଵସୁ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ନାମ ନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୈତୃକଂ ଵସୁ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ପାଇଛନ୍ତି; ତେବେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ପାଇନାହାନ୍ତି?
ଵନଂ ଗତୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈର୍ଵିଦିତଂ ଵଃ ପୁରା ଯଥା। ନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୈତୃକଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଯଦ୍ଧୃତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାବେଳେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ହଡ଼ି ନେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ।
ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୈରପ୍ଯୁପାଯୈଃ ପ୍ରଯତଦ୍ଭିରନେକଶଃ । ଶେଷଵନ୍ତୋ ନ ଶକିତା ନେତୁଂ ଵୈ ଯମସାଦନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଜୀବନ ଝୁକିରେ ରଖି ଲଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଶ୍ଚ ଵର୍ଧିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵବଲେନ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଛଦ୍ମନାଽପହୃତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଃ ସସୌବଲୈଃ
ପୁଣି, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟକୁ ମଜବୁତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କୁପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହଡ଼ି ନେଲେ।
ତଦପ୍ଯନୁମତଂ କର୍ମ ଯଥା ଯୁକ୍ତମନେନ ଵୈ। ଵାସିତାଶ୍ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ଵର୍ଷାଣୀହ ତ୍ରଯୋଦଶ
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମୟରେ ଠିକ୍ ଭାବି ସମ୍ମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ଏଠାରେ ସେମାନେ ତେର ବର୍ଷ ଦୀଘରେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଲେ।
ସଭାଯାଂ କ୍ଲେଶିତୈର୍ଵୀରୈଃ ସହଭାର୍ଯୈସ୍ତଥା ଭୃଶମ୍ । ଅରଣ୍ଯେ ଵିଵିଧାଃ କ୍ଲେଶାଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୈଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ସଭାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ ଭୋଗିଲେ; ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ସହିଲେ।
ତଥା ଵିରାଟନଗରେ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଗତୈରିଵ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରମସଂକ୍ଲେଶୋ ଯଥା ପାପୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏହିପରି, ବିରାଟନଗରରେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ତେ ସର୍ଵଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ତତ୍ପୂର୍ଵଂ କର୍ମ କିଲ୍ଵିଷମ୍ । ସାମ୍ନୈଵ କୁରୁଭିଃ ସନ୍ଧିମିଚ୍ଛନ୍ତି କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭୁଲ କରିଥିଲେ ତାହାକୁ ପଛକୁ ରଖି, ଏବେ କୁରୁମାନେ ସହିତ କେବଳ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଚ ଵୃତ୍ତମାଜ୍ଞାଯ ଵୃତ୍ତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ଅନୁନେତୁମିହାର୍ହନ୍ତି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସୁହୃଜ୍ଜନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣି, ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ଉଚିତ।
ନ ହି ତେ ଵିଗ୍ରହଂ ଵୀରାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି କୁରୁଭିଃ ସହ। ଅଵିନାଶେନ ଲୋକସ୍ଯ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସ୍ଵକମ୍
ସେହି ବୀରମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନ୍ତି ନାହିଁ; ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବଳ ନିଜ ଅଂଶ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ରହୁ।
ଯଶ୍ଚାପି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ହେତୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଗ୍ରହଂ ପ୍ରତି। ସ ଚ ହେତୁର୍ନ ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ବଲୀଯାଂସସ୍ତଥା ହି ତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କିଛି କାରଣ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ସେହି କାରଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଙ୍ଗତାଃ। ଯୁଯୁତ୍ସମାନାଃ କୁରୁଭିଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେଽସ୍ଯ ଶାସନମ୍
ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ସାତଟି ବଡ଼ ସେନା ଏକଠା ହୋଇଛି, ସେମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।