ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯମତୀଵାସୀତ୍ତସ୍ମିନ୍ବଲସମାଗମେ। ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯତରଂ ରାଜନ୍ସୁଵେଷଂ ବଲଵତ୍ତଦା
ସେ ସେନାର ଏକତ୍ରିକରଣ ସମୟରେ, ରାଜା, ସେନା ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
କେକଯାଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ସୋଦରାଃ ପଞ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ । ସଂହର୍ଷଯନ୍ତଃ କୌନ୍ତେଯୋନକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ସମାଗତାଃ
କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଭାଇ, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ କୌନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯୋଗ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯାପ୍ଯଭୂତ୍ସେନା ନାନାଦେଶସମାଗତୈଃ। ଶୋଭିତା ପୁରୁଷୈଃ ଶୂରୈଃ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚାସ୍ଯ ମହାରଥୈଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟ, ନାନା ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଶୂରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥୀ ହୋଇ, ସେନାକୁ ଅତି ଶୋଭାମୟ କରିଥିଲେ।
ତଥୈଵ ରାଜା ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଵିରାଟୋ ଵାହିନୀପତିଃ । ପାର୍ଵତୀଯୈର୍ମହୀପାଲୈଃ ସହିତଃ ପାଣ୍ଡଵାନଯାତ୍
ଏହିପରି, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଭୀରାଟ, ସେନାପତି ହୋଇ, ପାର୍ବତୀ ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ରାଜାମାନେ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯସ୍ତୁ ସପ୍ତୈଵ ଵିଵିଧଧ୍ଵଜସଙ୍କୁଲାଃ
ଏଠା ଓ ସେଠାରୁ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଥିବା ପୁଅମାନେ ପାଇଁ, ସାତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ଭରି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଯୁଯୁତ୍ସମାନାଃ କୁରୁଭିଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସମହର୍ଷଯନ୍ । ତଥୈଵ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ହର୍ଷଂ ସମଭିର୍ଧଯନ୍
କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସେମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥିଲେ।
ଭଗଦତ୍ତୋ ମହୀପାଲଃ ସେନାମକ୍ଷୌହିଣୀଂ ଦଦୌ। ତସ୍ଯ ଚୀନୈଃ କିରାତୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈରିଵ ସଂଵୃତମ୍
ଭଗଦତ୍ତ ରାଜା ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଦେଲେ, ଯାହା ଚୀନ ଓ କିରାତ ଯୋଧାମାନେ ସହିତ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ବଭୌ ବଲମନାଧୃଷ୍ଯଂ କର୍ଣିକାରଵନଂ ଯଥା। ତଥା ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶୂରଃ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ କୁରୁନନ୍ଦନ
ସେ ଅଜୟ ସେନା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଗଛ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ଏହିପରି, ଶୂର ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ଶାଲ୍ୟ, ହେ କୁରୁମାନେଙ୍କ ଆନନ୍ଦ।
ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଯାତାଵକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । କୃତଵର୍ମା ଚ ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ଭୋଜାନ୍ଧକୁକୁରୈଃ ସହ
ହୃଦିକ ପୁତ୍ର କୃତବର୍ମା, ତାଙ୍କ ସହ ଭୋଜ, ଅନ୍ଧକ ଓ କୁକୁର ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୈଵ ସେନାଯା ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଗମତ୍। ତସ୍ଯ ତୈଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଵନମାଲାଧରୈର୍ବଲମ୍
କୃତବର୍ମା ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ପୁରୁଷ ସିଂହମାନେ ଭରିଥିଲେ।
ଅଶୋଭତ ଯଥା ମତ୍ତୈର୍ଵନଂ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତୈର୍ଗଜୈଃ । ଜଯଦ୍ରଥମୁଖାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରଵାସିନଃ
ସେ ସେନା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ଖେଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସିନ୍ଧୁ ଓ ସୌବୀର ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ କମ୍ପଯନ୍ତ ଇଵାଚଲାନ୍। ତେଷାମକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ବହୁଲା ଵିବଭୌ ତଦା
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ମାନେ ପାହାଡ଼ ହଲାଇଦେବେ ଭାବରେ ଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ବିପୁଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିଧୂଯମାନୋ ଵାତେନ ବହୁରୂପ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ। ସୁଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚ କାମ୍ଭୋଜୋ ଯଵନୈଶ୍ଚ ଶକୈସ୍ତଥା
ସେ ସେନା ବିବିଧ ଆକାରର ମେଘ ଝଡ଼ରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। କାମ୍ଭୋଜ ରାଜା ସୁଦକ୍ଷିଣ ମଧ୍ୟ ଯବନ ଓ ଶକମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଉପାଜଗାମ କୌରଵ୍ଯମକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ଵିଶାଂପତେ । ତସ୍ଯ ସେନାସମାଵାଯଃ ଶଲଭାନାମିଵାବଭୌ
ସୁଦକ୍ଷିଣ ତାଙ୍କ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ କୌରବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ସେନା ଏମିତି ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଟିଡିଁ ପୋକାର ଝୁଣ୍ଡ।
ସ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୌରଵ୍ଯଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ତଦା। ତଥା ମହିଷ୍ମତୀଵାସୀ ନୀଲୋ ନୀଲାଯୁଧୈଃ ସହ
ସେ କୌରବ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲେ। ଏଭଳି ମହିଷ୍ମତୀ ରାଜା ନୀଳ ମଧ୍ୟ ନୀଳ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ।
ମହୀପାଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଦକ୍ଷିଣାପଥଵାସିଭିଃ । ଆଵନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ମହୀପାଲୌ ମହାବଲସୁସଂଵୃତୌ
ସେ ରାଜା ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ବୀରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ। ଦୁଇ ଅବନ୍ତି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ପୃଥଗକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ତାଵଭିଯାତୌ ସୁଯୋଧନମ୍ । ତତସ୍ତତସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂମିପାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ନିଜ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନେଇ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ତିସ୍ରୋଽନ୍ଯାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ଵାହିନ୍ଯୋ ଭରତର୍ଷଭ । ଏଵମେକାଦଶାଵୃତ୍ତାଃ ସେନା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତାଃ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନିଟି ଅନ୍ୟ ସେନା ମଧ୍ୟ ଏକଠା ହେଲା। ଏଭଳି ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା ଏଗାରଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ହେଲା।
ଯୁଯୁତ୍ସମାନାଃ କୌନ୍ତେଯାନ୍ନାନାଧ୍ଵଜସମାକୁଲାଃ । ନ ହାସ୍ତିନପୁରେ ରାଜନ୍ନଵକାଶୋଽଭଵତ୍ତଦା
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ସେନାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପତାକାରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଆଉ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଲା ନାହିଁ।
ରାଜ୍ଞାଂ ସ୍ଵବଲମୁଖ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନାପି ଭାରତ । ତତଃ ପ़ଞ୍ଚନଦଂ ଚୈଵ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍
ଭାରତ, ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ସେନାପତିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଞ୍ଚନଦ ଓ କୁରୁଜଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦଳାଇଗଲା।
ତଥା ରୋହିତକାରଣ୍ଯଂ ମରୁଭୂମିଶ୍ଚ କେଵଲା। ଅହିଚ୍ଛତ୍ରଂ କାଲକୂଟଂ ଗଙ୍ଗାକୂଲଂ ଚ ଭାରତ
ଏହିପରି ରୋହିତକ ଅରଣ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମରୁଭୂମି, ଅହିଛତ୍ର, କାଳକୂଟ ଓ ଗଙ୍ଗା ତଟ ମଧ୍ୟ ଭାରତ, ଭରିଯାଇଗଲା।
ଵାରଣଂ ଵାଟଧାନଂ ଚ ଯାମୁନଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତଃ। ଏଷ ଦେଶଃ ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍
ବାରଣ, ବାଟଧାନ ଓ ଯମୁନା ପାହାଡ଼—ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ବଭୂଵ କୌରଵେଯାଣାଂ ବଲେନାତୀଵ ସଂଵୃତଃ। ତତ୍ର ସୈନ୍ଯଂ ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ପୁରୋହିତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ କୌରବ ସେନାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ପୁରୋହିତ ସେନାକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଦେଖିଲେ।
ଯଃ ସ ପାଞ୍ଚାଲରାଜେନ ପ୍ରେଷିତଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି
ଏହି ପୁରୋହିତ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌରବଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ସ ଚ କୌରଵ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ପୁରୋହିତଃ। ସତ୍କୃତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରେଣ ଚ
ସେହି ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁରୋହିତ କୌରବ ଶିବିରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵକୌଶଲ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵାଽଽଦୌ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵମନାମଯମ୍। ସର୍ଵସେନାପ୍ରଣେତୄଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ସମସ୍ତ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣି, ସେ ସେନାପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵିଦିତୋ ରାଜଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଵାକ୍ଯୋପାଦାନହେତୋସ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଦିତେ ସତି
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୁଣା ନୀତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ। ତଥାପି, ଆଲୋଚନା ପାଇଁ, ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଯଦିଓ ସେଥିରେ କୌଣସି ଅଜଣା କଥା ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ସୁତାଵେକସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତୌ । ତଯୋଃ ସମାନଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ପୈତୃକଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପାଣ୍ଡୁ, ଦୁହେଁ ଏକେ ପିତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କର ପିତୃସ୍ତ ଧନ ସମାନ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟା, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଯେ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୈଃ ପୈତୃକଂ ଵସୁ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ନାମ ନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୈତୃକଂ ଵସୁ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ପାଇଛନ୍ତି; ତେବେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ପାଇନାହାନ୍ତି?
ଵନଂ ଗତୈଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈର୍ଵିଦିତଂ ଵଃ ପୁରା ଯଥା। ନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୈତୃକଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଯଦ୍ଧୃତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାବେଳେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କର ପିତୃଧନ ହଡ଼ି ନେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ।