ତେଽଦର୍ଶଯନ୍ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯା ତମେଵ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ତଥାଽଽଚଖ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦାରକାଃ
ସେମାନେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମାଆ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହିତାସ୍ତେ ତୁ ରାଜାନମୁପଚକ୍ରମୁଃ। ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ ତାନ୍ରାଜା ଦେଵଯାନ୍ଯାସ୍ତଦାନ୍ତିକେ
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ।
ରୁଦନ୍ତସ୍ତେଽଥ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମଭ୍ଯଯୁର୍ବାଲକାସ୍ତତଃ। `ଅଵିବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କିଂଚିଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ଚାରୁଲୋଚନା
ତାପରେ ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ନାତିଦୂରାଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ସା ଚାତିଷ୍ଠଦଵାଙ୍ମୁଖୀ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ତୁ ବାଲାନାଂ ସଵ୍ରୀଡ ଇଵ ପାର୍ଥିଵଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦୂରରେ ନ ଥାଇ, ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ; ଏବଂ ଛୁଆଁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କିଛି ଲଜ୍ଜିତ ଲାଗିଲେ।
ପ୍ରତିଵକ୍ତୁମଶକ୍ତୋଽଭୂତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋଽଭଵନ୍ନୃପଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତେଷାଂ ବାଲାନାଂ ପ୍ରଣଯଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି
ସେ ରାଜା କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଗଲେ; ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ମମତା ଦେଖି ସେ ଏଭଳି ହେଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଦେଵୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାପିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ମାଂ କଶ୍ଚିଦୃଷିରିତ୍ଯେଵମବ୍ରଵୀଃ
ଯଥାର୍ଥ କଥା ବୁଝି, ଦେବୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କହିଥିଲୁ, କେହି ଋଷି ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।"
ଯଯାତିମେଵଂ ରାଜାନଂ ତ୍ଵଂ ଗୋପାଯସି ଭାମିନି। ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ତୁ ଵୃଜିନଂ କୃତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏଭଳି ଉପାୟରେ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମେ ତାହା ଅମାନି ଭୁଲ କାମ କରିଛ।
ମଦଧୀନା ସତୀ କସ୍ମାଦକାର୍ଷୀର୍ଵିପ୍ରିଯଂ ମମ। ତମେଵାଽଽସୁରଧର୍ମଂ ତ୍ଵମାସ୍ଥିତା ନ ବିଭେଷି ମେ
ମୋ ଅଧୀନ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କଲୁ? ତୁମେ ଅସୁରମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି କରୁଛ, ମୋ ଭୟ କରୁନାହଁ।
ଯଦୁକ୍ତମୃଷିରିତ୍ଯେଵ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଚାରୁହାସିନି। ନ୍ଯାଯତୋ ଧର୍ମତଶ୍ଚୈଵ ଚରନ୍ତୀ ନ ବିଭେମି ତେ
ଯେଉଁଥିରେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ, 'ଏଠାକୁ ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି', ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଛି, ହେ ମଧୁର ହାସିଥିବା। ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମର ଭୟ କରେନି।
ଯଦା ତ୍ଵଯା ଵୃତୋ ଭର୍ତା ଵୃତ ଏଵ ତଦା ମଯା। ସଖୀଭର୍ତା ହି ଧର୍ମେଣ ଭର୍ତା ଭଵତି ଶୋଭନେ
ତୁମେ ଯେବେ ବରା ଚୟନ କଲ, ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କଲି। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ସଖୀଙ୍କର ବରା ମଧ୍ୟ ନିଜର ବରା ହୁଏ, ହେ ଶୋଭାବତୀ।
ପୂଜ୍ଯାସି ମମ ମାନ୍ଯା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ହ୍ଯସି। ତ୍ଵତ୍ତୋପି ମେ ପୂଜ୍ଯତମୋ ରାଜର୍ଷିଃ କିଂ ନ ଵେତ୍ଥ ତତ୍
ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ, ବଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। କିନ୍ତୁ ରାଜାର୍ଷି ମୋ ପାଇଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣନାହଁ କି?
ତ୍ଵତ୍ପିତ୍ରା ମମ ଗୁରୁଣା ସହ ଦତ୍ତେ ଉଭେ ଶୁଭେ। ତତୋ ଭର୍ତା ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ପୋଷ୍ଯାଂ ପୋଷଯତୀହ ମାମ୍
ତୁମ ପିତା, ଯିଏ ମୋ ଗୁରୁ, ଦୁହେଁ ଆମକୁ ଏକସাথে ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗି। ତେଣୁ ବରା ପୂଜ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷ୍ୟ, ସେ ଏଠାରେ ମୋତେ ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯାସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ରମସ୍ଵେହ ଯଥାକାମଂ ଦେଵ୍ଯା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ସହ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହ ରହ।"
ରାଜନ୍ନାଦ୍ଯେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ କୃତଂ ତ୍ଵଯା। ଇତି ଜଜ୍ଵାଲ କୋପେନ ଦେଵଯାନୀ ତତୋ ଭୃଶମ୍
ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଛ। ଏଭଳି ଦେବୟାନୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠିଲେ।
ନିର୍ଦହନ୍ତୀଵ ସଵ୍ରୀଡାଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ଅପଵିଧ୍ଯ ଚ ସର୍ଵାଣି ଭୂଷଣାନ୍ଯସିତେକ୍ଷଣା
ଲଜ୍ଜିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଳାଉଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କଳା ଆଖିରେ ସମସ୍ତ ଗହଣା ଖୋଲି ଫେଲିଦେଲେ।
ସହସୋତ୍ପତିତାଂ ଶ୍ଯାମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନାମ୍। ତୂର୍ଣଂ ସକାଶଂ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତାଂ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା
ଏହି କଳା ଦେହି ଝିଅ ହଠାତ୍ ଉଠିଯିବା ଓ ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ କାବ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନୁଵଵ୍ରାଜ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ନୃପଃ। ନ୍ଯଵର୍ତତ ନଚୈଵ ସ୍ମ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନା
ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଛରୁ ଶାନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଵିବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କିଂଚିତ୍ସା ରାଜାନଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନା। ଅଚିରାଦେଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତା କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସୋଽନ୍ତିକମ୍
ତାଙ୍କର ଆଖି ଅଶ୍ରୁଭରା ଥିଲା, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ରେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈ ପିତରମଭିଵାଦ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତା। ଅନନ୍ତରଂ ଯାଯାତିସ୍ତୁ ପୂଜଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କରି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ତାପରେ ଯୟାତି ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଜିତୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତମଧରୋତ୍ତରମ୍। ଶର୍ମିଷ୍ଠଯାଽତିଵୃତ୍ତାଽସ୍ମି ଦୁହିତ୍ରା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ହରାଯାଇଛି, ଅଧର୍ମର ଚଳିତ୍ର ଚାଲିଛି। ମୁଁ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି।
ତ୍ରଯୋଽସ୍ଯାଂ ଜନିତାଃ ପୁତ୍ରା ରାଜ୍ଞାଽନେନ ଯଯାତିନା। ଦୁର୍ଭଗାଯା ମମ ଦ୍ଵୌ ତୁ ପୁତ୍ରୌ ତାତ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏହି ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତିନି ଝିଅ ପୁଅ ହୋଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ହେ ପିତା, ମୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ମୁଁ କେବଳ ଦୁଇଟି ପୁଅର ମାଆ।
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତ ଏଷ ରାଜା ଭୃଗୂଦ୍ଵହ। ଅତିକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ମର୍ଯାଦାଂ କାଵ୍ଯୈତତ୍କଥଯାମି ତେ
ଏହି ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ। କିନ୍ତୁ ସେ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଛନ୍ତି, ହେ କାବ୍ୟ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସନ୍ମହାରାଜ ଯୋଽଧର୍ମମକୃଥାଃ ପ୍ରିଯମ୍। ତସ୍ମାଜ୍ଜରା ତ୍ଵାମଚିରାଦ୍ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଜଯା
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ଅଧର୍ମ କାମ କରିଛନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅଜୟ ଜରା ଆପଣଙ୍କୁ ଦମନ କରିଦେବ।
ଋତୁଂ ଵୈ ଯାଚମାନାଯା ଭଗଵନ୍ନାନ୍ଯଚେତସା। ଦୁହିତୁର୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ଯମେତତ୍କୃତଂ ମଯା
ହେ ପୁଜ୍ୟପାଦ, ସେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ତାଙ୍କର ଋତୁ ଚାହିଲେ, ମୁଁ ଦାନବନାୟକଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଏହା ଦେଇ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି।
ଋତୁଂ ଵୈ ଯାଚମାନାଯା ନ ଦଦାତି ପୁମାନୃତୁମ୍। ଭ୍ରୂଣହେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ ଇହ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ଋତୁ ଚାହିଥିବା ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଗର୍ଭ ହନ୍ତା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଅଭିକାମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଯଶ୍ଚ ଗମ୍ଯାଂ ରହସି ଯାଚିତଃ। ନୋପୈତି ସ ଚ ଧର୍ମେଷୁ ଭ୍ରୂଣହେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯଦି ଜଣେ ଅଭିଲାଷୀ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ନାରୀ ଗୁପ୍ତରେ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚାହିଲେ ଓ ସେ ଯାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଗର୍ଭ ହନ୍ତା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଵୃଣୋତି ମାଂ କଶ୍ଚିତ୍ତତ୍ତଦ୍ଦେଯମିତି ଵ୍ରତମ୍। ତ୍ଵଯା ଚ ସାପି ଦତ୍ତା ମେ ନାନ୍ଯଂ ନାଥମିହେଚ୍ଛତି
ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଉଛି, ଯେଉଁଠିଏ ମୋତେ ଯାହା ମାଗିବେ, ସେଠିଏ ଦେବି। ତୁମେ ମୋତେ ସେଉଁଠିଏ ଦେଇଛ, ସେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତାନି ସମୀକ୍ଷ୍ଯାହଂ କାରଣାନି ଭୃଗୂଦ୍ଵହ। ଅଧର୍ମଭଯସଂଵିଗ୍ନଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍। `ମତ୍ଵୈତନ୍ମେ ଧର୍ମ ଇତି କୃତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କ୍ଷମସ୍ଵ ମାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ବିଚାର କରି, ହେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧର୍ମ ଭୟରେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ନିକଟ କଲି। ମନେ କଲି, 'ଏହି ମୋ ପାଇଁ ଧର୍ମ', ତେଣୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।
ନନ୍ଵହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷ୍ଯସ୍ତେ ମଦଧୀନୋଽସି ପାର୍ଥିଵ। ମିଥ୍ଯାଚାରସ୍ଯ ଧର୍ମେଷୁ ଚୌର୍ଯଂ ଭଵତି ନାହୁଷ
ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ। ଧର୍ମରେ ମିଥ୍ୟାଚାର କୁ ଚୋରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ନାହୁଷନନ୍ଦନ।
କ୍ରୁଦ୍ଧେନୋଶନସା ଶପ୍ତୋ ଯଯାତିର୍ନାହୁଷସ୍ତଦା। ପୂର୍ଵଂ ଵଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜରାଂ ସଦ୍ଯୋଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ତାପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଉଶନାଙ୍କ ଶାପରେ ନାହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଯୌବନ ଛାଡ଼ି ଜରାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।