ଦେଵଦେଵେନ ଶଙ୍ଗମ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା। ଊଚୁଶ୍ଚୈନଂ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦାଃ
ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଅନୁଭବ କରି, ସମର୍ଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେବତା—ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିପୁଣ ଭାବରେ ନିଜ କଥା ରଖିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାଭିଭୂତୋ ଵୈ ଶକ୍ରଃ ସୁରଗଣେଶ୍ଵରଃ । ଗତିଶ୍ଚ ନସ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵେଶ ପୂର୍ଵଜୋ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ
"ଶକ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ। ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣ ଆମର ପ୍ରାଚୀନ ନାଥ ଏବଂ ଆମର ଆଶ୍ରୟ।"
ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମୁପଜଗ୍ମିଵାନ୍। ତ୍ଵଦ୍ଵୀର୍ଯନିହତେ ଵୃତ୍ରେ ଵାସଵୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
"ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବୃତ୍ର ନାଶ ପରେ, ବୃତ୍ର ହତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।"
ଵୃତଃ ସୁରଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷଂ ତସ୍ଯ ଵିନିର୍ଦିଶ। ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁରବ୍ରଵୀତ୍
"ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଦେଖାନ୍ତୁ।" ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ।
ମାମେଵ ଯଜତାଂ ଶକ୍ରଃ ପାଵଯିଷ୍ଯାମି ଵଜ୍ରିଣମ୍। ପୁଣ୍ଯେନ ହଯମେଧେନ ମାମିଷ୍ଟ୍ଵା ପାକଶାସନଃ
"ଶକ୍ର ମୋତେ ପୂଜିଲେ, ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଦେବି। ଧର୍ମମୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ମୋତେ ପୂଜିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ ପବିତ୍ର ହେବେ।"
ପୁନରେଷ୍ଯତି ଦେଵାନାମିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵମକୁତୋଭଯଃ। ସ୍ଵକର୍ମଭିଶ୍ଚ ନହୁଷୋ ନାଶଂ ଯାସ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ
"ସେ ପୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପାଇଯିବେ। ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ନହୁଷ ନିଜ କର୍ମରେ ନଶ୍ଟ ହେବ।"
କିଂଚିତ୍କାଲମିଦଂ ଦେଵା ମର୍ଷଯଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶୁଭାଂ ସତ୍ଯାଂ ଵାଣୀଂ ତାମମୃତୋପମାମ୍
"କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଦେବତାମାନେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରନ୍ତୁ, ଅଲସ ହେଉନି।" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ, ସେମାନେ ଶୁଣିଲେ—
ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାଃ ସୋପାଧ୍ଯାଯାଃ ସହର୍ଷିଭିଃ । ଯତ୍ର ଶକ୍ରୋ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତଂ ଦେଶମୁପଚକ୍ରମୁଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କର ଉପାଧ୍ୟାୟ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁଠି ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ଥିବା ଶକ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ରାଶ୍ଵମେଧଃ ସୁମହାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଵଵୃତେ ପାଵନାର୍ଥଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହୋ ନୃପ
ସେଠାରେ, ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ରାଜନ।
ଵିଭଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ତୁ ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଚ ନଦୀଷୁ ଚ। ପର୍ଵତେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଗଛ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଭୂମି ଓ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଦିଆଗଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ସଂଵିଭଜ୍ଯ ଚ ଭୂତେଷୁ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରଃ। ଵିଜ୍ଵରୋ ଧୂତପାପ୍ମା ଚ ଵାସଵୋଽଭଵଦାତ୍ମଵାନ୍
ଏହିପରି ଭାଗ କରି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ସୁରେଶ୍ୱର ବସବ ରୋଗ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ।
ଅକମ୍ପ୍ଯଂ ନହୁଷଂ ସ୍ଥାନାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲନିଷୂଦନଃ। ତେଜୋଘ୍ନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵରଦାନାଚ୍ଚ ଦୁଃସହମ୍
ନହୁଷଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଅଚଳ ଦେଖି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ଅସହ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ମହାବୀର—
ତତଃ ଶଚୀପତିର୍ଦେଵଃ ପୁନରେଵ ଵ୍ଯନଶ୍ଯତ। ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଚଚାର ହ
ତାପରେ ଶଚୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା ପୁଣିଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଭାବରେ, ସମୟ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ସେଉଁଠିଏ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତୁ ତତଃ ଶକ୍ରେ ଶଚୀ ଶୋକସମନ୍ଵିତା । ହା ଶକ୍ରେତି ତଦା ଦେଵୀ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା
ଶକ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଶଚୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, 'ହା ଶକ୍ର!' ବୋଲି ବଡ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଗୁରଵସ୍ତୋଷିତା ଯଦି। ଏକଭର୍ତୃତ୍ଵମେଵାସ୍ତୁ ସତ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଵା ମଯି
ମୁଁ ଯଦି ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ଯଦି ହବନ କରିଥାଏ, ଯଦି ବଡମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥାଏ, ତେବେ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ମିଳୁ; ଯଦି ମୋ ଭିତରେ ସତ୍ୟ ଅଛି।
ପୁଣ୍ଯାଂ ଚେମାମହଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାମୁତ୍ତରାଯଣେ। ଦେଵୀଂ ରାତ୍ରିଂ ନମସ୍ଯାମି ସିଧ୍ଯତାଂ ମେ ମନୋରଥଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ରାତି, ଉତ୍ତରାୟଣ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାକୁ ନମସ୍କାର କରେ; ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।
ପ୍ରଯତା ଚ ନିଶାଂ ଦେଵୀମୁପାତିଷ୍ଠତ ତତ୍ର ସା। ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵାତ୍ସତ୍ଯେନ ସୋପଶ୍ରୁତିମଥାକରୋତ୍
ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସେଠାରେ ଦେବୀ ରାତିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଉପଶ୍ରୁତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଦେଵରାଜୋଽସୌ ତଂ ଦେଶଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମେ। ଇତ୍ଯାହୋପଶ୍ରୁତିଂ ଦେଵୀଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯେନ ଦୃଶ୍ଯତାମ୍
'ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ମୋତେ ଦେଖାଅ,' ବୋଲି ଦେବୀ ଉପଶ୍ରୁତିଙ୍କୁ କହିଲେ। 'ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଯାଉ।'
ଅଥୈନାଂ ରୂପିଣୀ ସାଧ୍ଵୀମୁପାତିଷ୍ଠଦୁପଶ୍ରୁତିଃ। ତାଂ ଵଯୋରୂପସଂପନ୍ନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀମୁପସ୍ଥିତାମ୍
ତାପରେ ଉପଶ୍ରୁତି ଆକାର ଧରି, ସେ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ନାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦେବୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ସଂପୂଜ୍ଯୈନାମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମହଂ ଜ୍ଞାତୁଂ କା ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଵରାନନେ
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଅନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ କିଏ? ମୋତେ କୁହ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।'
ଉପଶ୍ରୁତିରହଂ ଦେଵି ତଵାନ୍ତିକମୁପାଗତା। ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ତଵ ସତ୍ଯେନ ଭାମିନି
'ମୁଁ ଉପଶ୍ରୁତି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି; ତୁମ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିପାରିଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା।'
ପତିଵ୍ରତା ଚ ଯୁକ୍ତା ଚ ଯମେନ ନିଯମେନ ଚ। ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଶକ୍ରଂ ଦେଵଂ ଵୃତ୍ରନିଷୂଦନମ୍
'ତୁମେ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଓ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଅଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଶକ୍ର, ଦେବତା, ବୃତ୍ର ସଂହାରକୁ ଦେଖାଇଦେବି।'
କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ଵେହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ସୁରସତ୍ତମମ୍। ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରସ୍ଥିତାଂ ଦେଵୀମିନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସା ସମନ୍ଵଗାତ୍
'ତୁରନ୍ତ ଚଳ—ତୁମର ଭଲ ହେଉ—ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବ।' ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ଦେଵାରଣ୍ଯାନ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚ ବହୂଂସ୍ତତଃ । ହିମଵନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଉତ୍ତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗମତ୍
ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ହିମାଳୟକୁ ଅଟିକି, ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ସମାସାଦ୍ଯ ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍। ଆସସାଦ ମହାଦ୍ଵୀପଂ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଵୃତମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ବହୁ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ପାର କରି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ଥିବା ଏକ ମହାଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସରୋ ଦିଵ୍ଯଂ ନାନାଶକୁନିଭିର୍ଵୃତମ୍। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତାଵଦେଵାଯତଂ ଶୁଭମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ରହିଥିବା, ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ସେତେ ଲମ୍ବା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନି ପଦ୍ମାନି ପଞ୍ଚଵର୍ଣାନି ଭାରତ । ଷଟ୍ପଦୈରୁପଗୀତାନି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାନି ସହସ୍ରଶଃ
ସେଠାରେ, ହେ ଭାରତ, ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ ଥିଲା, ହଜାର-ହଜାର ଖିଳିଥିବା, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ସରସସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପଦ୍ମିନୀ ମହତୀ ଶୁଭା । ଗୌରେଣୋନ୍ନତନାଲେନ ପଦ୍ମେନ ମହତା ଵୃତା
ସେ ସରୋବରର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମିନୀ ଥିଲା, ଏକ ବଡ଼, ଧଳା, ଉଚ୍ଚ ଡଣ୍ଡାର ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ।
ପଦ୍ମସ୍ଯ ଭିତ୍ତ୍ଵା ନାଲଂ ଚ ଵିଵେଶ ସହିତା ତଯା। ବିସତନ୍ତୁପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଚ ତତ୍ରାପଶ୍ଯଚ୍ଛତକ୍ରତୁମ୍
ସେମାନେ ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡା ଭାଙ୍ଗି, ଦୁଇଜଣେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପଦ୍ମର ରେଶା ମାଧ୍ୟମରେ ସେଠାରେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ରୂପେଣାଵସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପଧରା ଦେଵୀ ବଭୂଵୋପଶ୍ରୁତିଶ୍ଚ ସା
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାରରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଓ ଉପଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାର ଧରିଲେ।