ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଋଷଯସ୍ତମୂଚୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ଏଵଂ ଵୃତ୍ତେ ତୁ ସନ୍ଧାନେ ଵୃତ୍ରଃ ପ୍ରମୁଦିତୋଽଭଵତ୍
ଋଷିମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଭଳି ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ ବୃତ୍ର ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ସନ୍ଧିଂ ମିଥଃ କୃତ୍ଵା ଋଷଯୋ ଦୀପ୍ତତେଜସଃ। ଶକ୍ରସ୍ଯ ସହ ଵୃତ୍ରେଣ ପୁନର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଋଷିମାନେ ଏକାଉଁଠି ଶାନ୍ତି କରି, ଶକ୍ର ଓ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମିଳାଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଯୁକ୍ତଃ ସଦାଽଭଵଚ୍ଚାପି ଶକ୍ରୋ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ। ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଵଧସଂଯୁକ୍ତାନୁପାଯାନନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ଶକ୍ର ସଦା ସଚେତନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଉପାୟ ଭାବୁଥିଲେ।
ଅଭିସନ୍ଧିର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସନ୍ଧିକର୍ମଣି ଯଃ କୃତଃ। ଋଷିଭିସ୍ତ୍ଵୀରିତଂ ଯଚ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦନୁସ୍ମରନ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ସମ୍ମତି କଲେ ଓ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେସବୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଦା ଵସତି ଦେଵରାଟ୍। ସ କଦାଚିନ୍ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ସମପଶ୍ଯନ୍ମହାସୁରମ୍
ସେ ସଦା ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ, ଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ରହୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ସେ ମହା ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲ ଉପାଵୃତ୍ତେ ମୁହୂର୍ତେ ଚାତିଦାରୁଣେ। ତତଃ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵରଦାନଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭଗବାନ୍ ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯେଯଂ ଵର୍ତତେ ରୌଦ୍ରା ନ ରାତ୍ରିର୍ଦିଵସଂ ନ ଚ। ଵୃତ୍ରଶ୍ଚାଵଶ୍ଯଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ମମ ସର୍ଵହରୋ ରିପୁଃ
ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଚାଲିଛି, ଏହା ରାତି ନୁହେଁ, ଦିନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବୃତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବା ଦରକାର।
ଯଦି ଵୃତ୍ରଂ ନ ହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାସୁରମ୍। ମହାବଲଂ ମହାକାଯଂ ନ ମେ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବିନାହିଁ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବକୁ ଚତୁର୍ୟତାରେ ହରାଇ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ଶକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁମନୁସ୍ମରନ୍। ଅଥ ଫେନଂ ତଦାଽପଶ୍ଯତ୍ ସମୁଦ୍ରେ ପର୍ଵତୋପମପ୍
ଏଭଳି ଭାବୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ଫେନ ଦେଖିଲେ।
ନାଯଂ ଯୁଷ୍କୋ ନ ଚାଦ୍ରୋଽଯଂ ନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରମିଦଂ ତଥା। ଏନଂ କ୍ଷେପ୍ସ୍ଯାମି ଵୃତ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶିଷ୍ଯତି
ଏହା ନ ଶୁଖିଲା, ନ ଭିଜା, ନ ପଥର, ନ ଶସ୍ତ୍ର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବି, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସେ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ସଵଜ୍ରମଥ ଫେନଂ ତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୃତ୍ରେ ନିସୃଷ୍ଟଵାନ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଫେନଂ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁରଥ ଵୃତ୍ରଂ ଵ୍ଯନାଶଯତ୍
ତାପରେ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର ତୁରନ୍ତ ସେଇ ଫେନ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଫେନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ।
ନିହତେ ତୁ ତତୋ ଵୃତ୍ରେ ଦିଶୋ ଵିତିମିରାଽଭଵନ୍। ପ୍ରଵଵୌ ଚ ଶିଵୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ଜହୃଷୁସ୍ତଥା
ବୃତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଦିଗଗୁଡିକୁ ଅନ୍ଧକାର ଛାଡ଼ିଗଲା, ଶୁଭ ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରକ୍ଷୋମହୋରଗାଃ । ଋଷଯଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ତମସ୍ତୁଵନ୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତଵୈଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବଡ଼ ସର୍ପ ଓ ଋଷିମାନେ, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶଂସାଗୀତରେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ନମସ୍କୃତଃ ସର୍ଵଭୂତୈଃ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯସାନ୍ତ୍ଵଯତ୍। ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାସଵଃ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନମସ୍କାର ପାଇଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ; ଶତ୍ରୁକୁ ହତ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ବାସବ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଭୁଵନଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍। ତତୋ ହତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଵୃତ୍ରେ ଦେଵଭଯଙ୍କରେ
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଭୁବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏହା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ଅନୃତେନାଭିଭୂତୋଽଭୂଚ୍ଛକ୍ରଃ ପରମଦୁର୍ମନାଃ । ତ୍ରୈଶୀର୍ଷଯାଽଭିଭୂତଶ୍ଚ ସ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ଚକ୍ରଧାରୀ ଅସତ୍ୟରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ମହାଦେଵସ୍ଯ ଭୂତୈଶ୍ଚ ସ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମହା ଇତି। ଆକ୍ରୁଷ୍ଟୋ ନିର୍ଭଯୈର୍ଭୂଯୋ ଵ୍ରୀଡିତୋ ବଲଵୃତ୍ରହା
ମହାଦେବଙ୍କର ଭୂତମାନେ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ବୋଲି ଡାକିଲେ; ଏପରି, ବୃତ୍ର ହତ୍ୟାକାରୀ ନିର୍ଭୟ ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ସୋଽନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞୋ ଵିଚେତନଃ। ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଭିଭୂତଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶେଷ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ମୃତି ଓ ଚେତନା ହରାଇଲେ; ନିଜ କର୍ମରେ ପରାଜିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଉ ଚିହ୍ନି ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋଽଵସଚ୍ଚାପ୍ସୁ ଚେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ । ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଭଯାର୍ଦିତେ
ସେ ଜଳରେ ଲୁଚି ରହିଲେ, ସର୍ପ ପରି ଚଳନ କରୁଥିଲେ; ଏପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଭୂମିଃ ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତସଂକାଶା ନିର୍ଵୃକ୍ଷା ଶୁଷ୍କକାନନା । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ରୋତସୋ ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସ୍ଯନୁଦକାନି ଚ
ଭୂମି ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଲା, ଗଛ ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଖିଗଲା; ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରା ହରାଇଲେ, ହ୍ରଦମାନେ ଜଳ ବିନା ହେଲେ।
ସଂକ୍ଷୋଭଶ୍ଚାପି ସତ୍ଵାନାମନାଵୃଷ୍ଟିକୃତୋଽଭଵତ୍। ଦେଵାଶ୍ଚାପି ଭୃଶଂ ତ୍ରସ୍ତାସ୍ତଥା ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ମହାଋଷିମାନେ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅରାଜକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମଭିଭୂତମୁପଦ୍ରଵୈଃ। ତତୋ ଭୀତାଽଭଵନ୍ଦେଵାଃ କୋ ନୋ ରାଜା ଭଵେଦିତି
ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାଜା ବିନା ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇ, 'କିଏ ଆମର ରାଜା ହେବେ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦିଵି ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚାପି ଦେଵରାଜଵିନାକୃତାଃ। ନ ସ୍ମ କଶ୍ଚନ ଦେଵାନାଂ ରାଜ୍ଯେ ଵୈ କୁରୁତେ ମତିମ୍
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଦେବରାଜା ବିନା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ ତାହା ଚିନ୍ତା କରିଲେ ନାହିଁ।
ଋଷଯୋଽଥାବ୍ରୁଵନ୍ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ତ୍ରିଦିଵେଶ୍ଵରାଃ। ଅଯଂ ଵୈ ନହୁପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଦେଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ତିନି ଭୁବନର ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ନହୁଷଙ୍କୁ ଦେବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉ।'
ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଦା। ତେ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ସର୍ଵେ ରାଜା ନୋ ଭଵ ପାର୍ଥିଵ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସଦା ଧର୍ମିକ; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ଗିଏ ଏବଂ କହିଲେ, 'ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଆମର ରାଜା ହେଉ।'
ସ ତାନୁଵାଚ ନହୁଷୋ ଦେଵାନୃପିଗଣାଂସ୍ତଥା । ପିତୃଭିଃ ସହିତାନ୍ରାଜନ୍ପରିପ୍ସନ୍ହିତମାତ୍ମନଃ
ନହୁଷ ଦେବତାମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଲାଗି ଉପକୃତି ଚାହିଁ:
ଦୁର୍ବଲୋଽହଂ ନ ମେ ଶକ୍ତିର୍ଭଵତାଂ ପରିପାଲନେ। ବଲଵାଞ୍ଜ୍ଞାଯତାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ବଲଂ ଶକ୍ରେ ହି ନିତ୍ଯଦା
'ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ, ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।'
ତମବ୍ରୁଵନ୍ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଋଷିପୁରୋଗମାଃ । ଅସ୍ମାକଂ ତପସା ଯୁକ୍ତଃ ପାହି ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ପୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।'
ପରସ୍ପରଭଯଂ ଘୋରମସ୍ମାକଂ ହି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଭିଷିଚ୍ଯସ୍ଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭଵ ରାଜା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ
'ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଅଛି, ଏହାର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅଭିଷେକ ହେଉ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜା ହେଉ।'
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାମୃଷୀଣାଂ ରକ୍ଷସାଂ ତଥା। ପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵଭୂତାନାଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯଵର୍ତିନାମ୍
'ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଋଷି, ରାକ୍ଷସ, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଭୂତମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ—'