ଉଵାଚ ତାନୃଷୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସାଽସୁରଃ । ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ମହାଭାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ଅସୁର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆପଣମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।'
ଯଦ୍ବ୍ରୂଥ ତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ମମାପି ଶ୍ରୃଣୁତାନଘାଃ। ସନ୍ଧିଃ କଥଂ ଵୈ ଭଵିତା ମମ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ । ତେଜସୋର୍ହି ଦ୍ଵଯୋର୍ଦେଵାଃ ସଖ୍ଯଂ ଵୈ ଭଵିତା କଥମ୍
'ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଲେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୋ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସନ୍ଧି ହେବ? ଦେବମାନେ, ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭିନ୍ନ, ତେଣୁ କିପରି ସାଙ୍ଗତା ହେବ?'
ସକୃତ୍ସତାଂ ସଙ୍ଗତମୀପ୍ସିତଵ୍ଯଂ ତତଃ ପରଂ ଭଵିତା ଭଵ୍ଯମେଵ। ନାତିକ୍ରାମେତ୍ସତ୍ପୁରୁଷେଣ ସଙ୍ଗତଂ ତସ୍ମାତ୍ସତାଂ ସଂଗତମୀପ୍ସିତଵ୍ଯମ୍
ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଚାହିଁବା ଉଚିତ। ପରେ ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ସଦା ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ଦୃଢଂ ସତାଂ ସଙ୍ଗତଂ ଚାପି ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାଚ୍ଚାର୍ଥଂ ହ୍ଯର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ଧୀରାଃ । ମହାର୍ଥଵତ୍ସତ୍ପୁରୁଷେଣ ସଙ୍ଗତଂ ତସ୍ମାତ୍ସନ୍ତଂ ନ ଜିଘାଂସେତ ଧୀରଃ
ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ସଦା ଦୃଢ଼ ଥାଏ। ଦୁଃଖରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଉପଯୋଗୀ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ, ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଚାହିଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରଃ ସତାଂ ସଂମତଶ୍ଚ ନିଵାସଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସତ୍ଯଵାଦୀ ହ୍ଯନିନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚ ଧର୍ମଵିତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମନିଶ୍ଚଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ସେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦିଗରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଟୁଟ।
ତେନ ତେ ସହ ଶକ୍ରେଣ ସନ୍ଧିର୍ଭଵତୁ ନିତ୍ଯଦା। ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵାସମାଗଚ୍ଛ ମା ତେ ଭୂଦ୍ବୁଦ୍ଧିରନ୍ଯଥା
ତେଣୁ ତୁମେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହ ସଦା ଶାନ୍ତି ରଖ, ଏଭଳି ଭରସା କର, ତୁମର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ଯେଉଁନାହେଁ।
ମହର୍ଷିଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାନୁଵାଚ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅଵଶ୍ଯଂ ଭଗଵନ୍ତୋ ମେ ମାନନୀଯାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ମହାର୍ଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜସ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ପାଖରେ ପୂଜ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ।'
ବ୍ରଵୀମି ଯଦହଂ ଦେଵାସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତେ ଯଦି। ତତଃ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯଦୂଚୁର୍ମାଂ ଦିଵୌକସଃ
ମୁଁ ଦେବତା ଭାବେ ଯାହା କହେ, ସେସବୁ କାମ ଯଦି ହୁଏ, ତେବେ ଦେବଲୋକରେ ଯେଉଁଠିକି ମୋତେ କୁହାଯାଇଛି, ସେସବୁ କାମ ମୁଁ କରିବି।
ନ ଶୁଷ୍କେଣ ନ ଚାଦ୍ରେଣ ନାଶ୍ମନା ନ ଚ ଦାରୁଣା । ନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ନ ଚାସ୍ତ୍ରେଣ ନ ଦିଵା ନ ତଥା ନିଶି
ମୁଁ କେବେ ଶୁଖିଲା ବସ୍ତୁ, ନା ଭିଜା ବସ୍ତୁ, ନା ପଥର, ନା କାଠ, ନା ଶସ୍ତ୍ର, ନା ଅସ୍ତ୍ର, ନା ଦିନରେ, ନା ରାତିରେ—
ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେଯଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସହ ଦୈଵତୈଃ । ଏଵଂ ମେ ରୋଚତେ ସନ୍ଧିଃ ଶକ୍ରେଣ ସହ ନିତ୍ଯଦା
—ମୁଁ ଶକ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିପାରିବି। ଏଭଳି ଶକ୍ରଙ୍କ ସହ ସଦା ଶାନ୍ତି ରଖିବାକୁ ମୋତେ ପସନ୍ଦ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଋଷଯସ୍ତମୂଚୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ଏଵଂ ଵୃତ୍ତେ ତୁ ସନ୍ଧାନେ ଵୃତ୍ରଃ ପ୍ରମୁଦିତୋଽଭଵତ୍
ଋଷିମାନେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଭଳି ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ ବୃତ୍ର ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ସନ୍ଧିଂ ମିଥଃ କୃତ୍ଵା ଋଷଯୋ ଦୀପ୍ତତେଜସଃ। ଶକ୍ରସ୍ଯ ସହ ଵୃତ୍ରେଣ ପୁନର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ତାପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଋଷିମାନେ ଏକାଉଁଠି ଶାନ୍ତି କରି, ଶକ୍ର ଓ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମିଳାଇ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଯୁକ୍ତଃ ସଦାଽଭଵଚ୍ଚାପି ଶକ୍ରୋ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ। ଵୃତ୍ରସ୍ଯ ଵଧସଂଯୁକ୍ତାନୁପାଯାନନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ଶକ୍ର ସଦା ସଚେତନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଉପାୟ ଭାବୁଥିଲେ।
ଅଭିସନ୍ଧିର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସନ୍ଧିକର୍ମଣି ଯଃ କୃତଃ। ଋଷିଭିସ୍ତ୍ଵୀରିତଂ ଯଚ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତଦନୁସ୍ମରନ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ସମ୍ମତି କଲେ ଓ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେସବୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷୀ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସଦା ଵସତି ଦେଵରାଟ୍। ସ କଦାଚିନ୍ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ସମପଶ୍ଯନ୍ମହାସୁରମ୍
ସେ ସଦା ଅବସର ଖୋଜୁଥିଲେ, ଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ରହୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ସେ ମହା ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲ ଉପାଵୃତ୍ତେ ମୁହୂର୍ତେ ଚାତିଦାରୁଣେ। ତତଃ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵରଦାନଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭଗବାନ୍ ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯେଯଂ ଵର୍ତତେ ରୌଦ୍ରା ନ ରାତ୍ରିର୍ଦିଵସଂ ନ ଚ। ଵୃତ୍ରଶ୍ଚାଵଶ୍ଯଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ମମ ସର୍ଵହରୋ ରିପୁଃ
ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଚାଲିଛି, ଏହା ରାତି ନୁହେଁ, ଦିନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବୃତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବା ଦରକାର।
ଯଦି ଵୃତ୍ରଂ ନ ହନ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ମହାସୁରମ୍। ମହାବଲଂ ମହାକାଯଂ ନ ମେ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବିନାହିଁ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବକୁ ଚତୁର୍ୟତାରେ ହରାଇ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ଶକ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁମନୁସ୍ମରନ୍। ଅଥ ଫେନଂ ତଦାଽପଶ୍ଯତ୍ ସମୁଦ୍ରେ ପର୍ଵତୋପମପ୍
ଏଭଳି ଭାବୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ଫେନ ଦେଖିଲେ।
ନାଯଂ ଯୁଷ୍କୋ ନ ଚାଦ୍ରୋଽଯଂ ନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରମିଦଂ ତଥା। ଏନଂ କ୍ଷେପ୍ସ୍ଯାମି ଵୃତ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶିଷ୍ଯତି
ଏହା ନ ଶୁଖିଲା, ନ ଭିଜା, ନ ପଥର, ନ ଶସ୍ତ୍ର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବି, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସେ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ସଵଜ୍ରମଥ ଫେନଂ ତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୃତ୍ରେ ନିସୃଷ୍ଟଵାନ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଫେନଂ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁରଥ ଵୃତ୍ରଂ ଵ୍ଯନାଶଯତ୍
ତାପରେ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର ତୁରନ୍ତ ସେଇ ଫେନ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଫେନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ।
ନିହତେ ତୁ ତତୋ ଵୃତ୍ରେ ଦିଶୋ ଵିତିମିରାଽଭଵନ୍। ପ୍ରଵଵୌ ଚ ଶିଵୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ଜହୃଷୁସ୍ତଥା
ବୃତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଦିଗଗୁଡିକୁ ଅନ୍ଧକାର ଛାଡ଼ିଗଲା, ଶୁଭ ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରକ୍ଷୋମହୋରଗାଃ । ଋଷଯଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ତମସ୍ତୁଵନ୍ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତଵୈଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବଡ଼ ସର୍ପ ଓ ଋଷିମାନେ, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶଂସାଗୀତରେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ନମସ୍କୃତଃ ସର୍ଵଭୂତୈଃ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯସାନ୍ତ୍ଵଯତ୍। ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାସଵଃ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନମସ୍କାର ପାଇଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ; ଶତ୍ରୁକୁ ହତ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ବାସବ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ତ୍ରିଭୁଵନଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍। ତତୋ ହତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଵୃତ୍ରେ ଦେଵଭଯଙ୍କରେ
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଭୁବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏହା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ଅନୃତେନାଭିଭୂତୋଽଭୂଚ୍ଛକ୍ରଃ ପରମଦୁର୍ମନାଃ । ତ୍ରୈଶୀର୍ଷଯାଽଭିଭୂତଶ୍ଚ ସ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ଚକ୍ରଧାରୀ ଅସତ୍ୟରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ମହାଦେଵସ୍ଯ ଭୂତୈଶ୍ଚ ସ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମହା ଇତି। ଆକ୍ରୁଷ୍ଟୋ ନିର୍ଭଯୈର୍ଭୂଯୋ ଵ୍ରୀଡିତୋ ବଲଵୃତ୍ରହା
ମହାଦେବଙ୍କର ଭୂତମାନେ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ବୋଲି ଡାକିଲେ; ଏପରି, ବୃତ୍ର ହତ୍ୟାକାରୀ ନିର୍ଭୟ ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ସୋଽନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଲୋକାନାଂ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞୋ ଵିଚେତନଃ। ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଭିଭୂତଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶେଷ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ମୃତି ଓ ଚେତନା ହରାଇଲେ; ନିଜ କର୍ମରେ ପରାଜିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଉ ଚିହ୍ନି ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋଽଵସଚ୍ଚାପ୍ସୁ ଚେଷ୍ଟମାନ ଇଵୋରଗଃ । ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଭଯାର୍ଦିତେ
ସେ ଜଳରେ ଲୁଚି ରହିଲେ, ସର୍ପ ପରି ଚଳନ କରୁଥିଲେ; ଏପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଭୂମିଃ ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତସଂକାଶା ନିର୍ଵୃକ୍ଷା ଶୁଷ୍କକାନନା । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ରୋତସୋ ନଦ୍ଯଃ ସରାଂସ୍ଯନୁଦକାନି ଚ
ଭୂମି ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଲା, ଗଛ ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଖିଗଲା; ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରା ହରାଇଲେ, ହ୍ରଦମାନେ ଜଳ ବିନା ହେଲେ।