ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠେ ନ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଦ୍ଯତେ ମମ। ଅପତ୍ଯଂ ଯଦି ତେ ଲବ୍ଧଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାଚ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାତ୍
ଯଦି ଏହିପରି ଠିକ୍ ଅଟେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ମୋର କୌଣସି ରୋଷ ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ବଡ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଛ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସଂପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ତେ ମିଥଃ। ଜଗାମ ଭାର୍ଗଵୀ ଵେଶ୍ମ ତଥ୍ଯମିତ୍ଯଵଜଗ୍ମୁଷୀ
ଏପରି ପରସ୍ପରକୁ କହି ଏବଂ ହସି, ଭାର୍ଗବୀ (ଦେବୟାନୀ) ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ।
ଯଯାତିର୍ଦେଵଯାନ୍ଯାଂ ତୁ ପୁତ୍ରାଵଜନଯନ୍ନୃପଃ। ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଶକ୍ରଵିଷ୍ଣୂ ଇଵାପରୌ
ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଲେ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତୁ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ମାଧ୍ଵୀକରସସଂଯୁକ୍ତାଂ ମଦିରାଂ ମଦଵର୍ଧନୀମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜା ଯୟାତି, ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ମଧୁ ମିଶା ମଦ ଦେଲେ।
ପାଯଯାମାସ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ତନଯାଂ ରକ୍ତପିଙ୍ଗଲାମ୍। ପୀତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଚ ମଦିରାଂ ଦେଵଯାନୀ ମୁମୋହ ସା
ସେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା, ରକ୍ତାବର୍ଣ୍ଣ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ମଦ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ; ପୁନିପୁନି ପିଇ ଦେବୟାନୀ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ରୁଦତୀ ଗାଯମାନା ଚ ନୃତ୍ଯନ୍ତୀ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ବହୁ ପ୍ରଲପତୀ ଦେଵୀ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କେବେ କେବେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଗାଇଥିବା ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା, ସେ ଦେବୀ ବହୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ରାଜଵଦ୍ରୂପଵେଷୌ ତେ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ। କେନ କାର୍ଯେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନିର୍ଜନଂ ଗହନଂ ଵନମ୍
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ରୂପ ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଏତେ ନିର୍ଜନ ଓ ଘନ, କେଉଁ କାମରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?
ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଯାତିଶ୍ଚୋଗ୍ରଦର୍ଶନଃ। ତସ୍ମାଦିତଃ ପଲାଯସ୍ଵ ହିତମିଚ୍ଛସି ଚେଦ୍ଦ୍ଵିଜ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ରାଜା ଯୟାତି ଅଛନ୍ତି; ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଭଲ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏଠାରୁ ପଳାଇଯାଅ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଲପନ୍ତୀଂ ତାଂ ଦେଵଯାନୀଂ ତୁ ନାହୁଷଃ। ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଵଚନୈରନର୍ହାଂ ପାପଵର୍ଧନୀମ୍
ଦେବୟାନୀ ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ନାହୁଷ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ ସହ କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ପାପକୁ ବଢ଼ାଇବା ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତତୋ ଵର୍ଷଵରାନ୍ମୂକାନ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ପଙ୍ଗୁକାନ୍। ରକ୍ଷଣେ ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ସ ପୋଷଣେ ଚ ଶଶାସ ତାନ୍
ତାପରେ ସେ ମୂକ, ଅପଙ୍ଗ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଲଙ୍ଗଡ଼ାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କର ଯତ୍ନ ନେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନାହୁଷୋ ରାଜା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ରେମେ ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ତଯା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ସହ
ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ନାହୁଷ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ପାଇଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ତସ୍ମାଦେଵ ତୁ ରାଜର୍ଷେଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ। ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଂ ଚାନୁଂ ଚ ପୂରୁଂ ଚ ତ୍ରୀନ୍କୁମାରାନଜୀଜନତ୍
ସେହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବାନଙ୍କ ଝିଅ, ତିନିଜଣ ପୁଅ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତଃ କାଲେ ତୁ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵଯାନୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଯଯାତିସହିତା ରାଜଞ୍ଜଗାମ ରହିତଂ ଵନମ୍
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା ଦେବୟାନୀ ଯୟାତିଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ହେ ରାଜା।
ଦଦର୍ଶ ଚ ତଦା ତତ୍ର କୁମାରାନ୍ଦେଵରୂପିଣଃ। କ୍ରୀଡମାନାନ୍ସୁଵିଶ୍ରବ୍ଧାନ୍ଵିସ୍ମିତା ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା କିଛି ଛୁଆଁମାନେ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ଖେଳୁଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ କହିଲେ—
କସ୍ଯୈତେ ଦାରକା ରାଜନ୍ଦେଵପୁତ୍ରୋପମାଃ ଶୁଭାଃ। ଵର୍ଚସା ରୂପତଶ୍ଚୈଵ ସଦୃଶା ମେ ମତାସ୍ତଵ
ହେ ରାଜା, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଛୁଆଁମାନେ କାହାର? ସେମାନେ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ରୂପ ଦେଖି ମୋତେ ଲାଗୁଛି, ସେମାନେ ତୁମ ପରି।
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ କୁମାରାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରି, ସେ ପୁଣି ଛୁଆଁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧାତ୍ରୀ ତେଷାଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ ନ ବ୍ରୂତ କୁମାରା ଵଃ ପିତରଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମ୍
ସେବେ, ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ କହିଲେ, 'ପୁଅମାନେ, ତୁମେ କାହିଁକି କହୁନାହଁ, କିଏ ତୁମର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତା?'
ଋଷିଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜାତିଶ୍ଚୈଵ ନଃ ପିତା। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନାନୃତଂ ବ୍ରୂତେ ଦେଵଯାନି କ୍ଷମସ୍ଵ ନଃ
'ଆମ ପିତା ଏକ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିଜ; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ। ଦେବୟାନୀ, ଆମକୁ ଖ୍ଷମା କର।'
କିଂନାମଧେଯଗୋତ୍ରୋ ଵଃ ପୁତ୍ରକା ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପିତା। ପ୍ରବ୍ରୂତ ତତ୍ତ୍ଵତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ କଶ୍ଚାସୌ କ୍ଵ ଚ ଵର୍ତତେ
'ପୁଅମାନେ, ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତାଙ୍କର ନାଁ ଓ ଗୋତ୍ର କ'ଣ? ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦ୍ରୁତ କହ, ସେ କିଏ ଏବଂ କେଉଁଠି ରହନ୍ତି?'
ପ୍ରବ୍ରୂତ ମେ ଯଥା ତଥ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତଂ ହ୍ଯହମ୍। ଏଵମୁକ୍ତାଃ କୁମାରସ୍ତେ ଦେଵଯାନ୍ଯା ସୁମଧ୍ଯଯା
'ଯଥା ତଥ୍ୟ, ସଠିକ୍ କଥା କହ, କାରଣ ମୁଁ ସେ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।' ଏଭଳି କମରେ ସୁନ୍ଦର ଦେବୟାନୀ ପଚାରିଲେ, ଛୁଆଁମାନେ—
ତେଽଦର୍ଶଯନ୍ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯା ତମେଵ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ତଥାଽଽଚଖ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦାରକାଃ
ସେମାନେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମାଆ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହିତାସ୍ତେ ତୁ ରାଜାନମୁପଚକ୍ରମୁଃ। ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ ତାନ୍ରାଜା ଦେଵଯାନ୍ଯାସ୍ତଦାନ୍ତିକେ
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ।
ରୁଦନ୍ତସ୍ତେଽଥ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମଭ୍ଯଯୁର୍ବାଲକାସ୍ତତଃ। `ଅଵିବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କିଂଚିଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ଚାରୁଲୋଚନା
ତାପରେ ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ନାତିଦୂରାଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ସା ଚାତିଷ୍ଠଦଵାଙ୍ମୁଖୀ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ତୁ ବାଲାନାଂ ସଵ୍ରୀଡ ଇଵ ପାର୍ଥିଵଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦୂରରେ ନ ଥାଇ, ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ; ଏବଂ ଛୁଆଁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କିଛି ଲଜ୍ଜିତ ଲାଗିଲେ।
ପ୍ରତିଵକ୍ତୁମଶକ୍ତୋଽଭୂତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋଽଭଵନ୍ନୃପଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତେଷାଂ ବାଲାନାଂ ପ୍ରଣଯଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି
ସେ ରାଜା କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଗଲେ; ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ମମତା ଦେଖି ସେ ଏଭଳି ହେଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଦେଵୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାପିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ମାଂ କଶ୍ଚିଦୃଷିରିତ୍ଯେଵମବ୍ରଵୀଃ
ଯଥାର୍ଥ କଥା ବୁଝି, ଦେବୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାକୁ କହିଲେ, "ତୁମେ କହିଥିଲୁ, କେହି ଋଷି ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।"
ଯଯାତିମେଵଂ ରାଜାନଂ ତ୍ଵଂ ଗୋପାଯସି ଭାମିନି। ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ତୁ ଵୃଜିନଂ କୃତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏଭଳି ଉପାୟରେ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମେ ତାହା ଅମାନି ଭୁଲ କାମ କରିଛ।
ମଦଧୀନା ସତୀ କସ୍ମାଦକାର୍ଷୀର୍ଵିପ୍ରିଯଂ ମମ। ତମେଵାଽଽସୁରଧର୍ମଂ ତ୍ଵମାସ୍ଥିତା ନ ବିଭେଷି ମେ
ମୋ ଅଧୀନ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କଲୁ? ତୁମେ ଅସୁରମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି କରୁଛ, ମୋ ଭୟ କରୁନାହଁ।
ଯଦୁକ୍ତମୃଷିରିତ୍ଯେଵ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଚାରୁହାସିନି। ନ୍ଯାଯତୋ ଧର୍ମତଶ୍ଚୈଵ ଚରନ୍ତୀ ନ ବିଭେମି ତେ
ଯେଉଁଥିରେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ, 'ଏଠାକୁ ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି', ସେଠି ସତ୍ୟ ଅଛି, ହେ ମଧୁର ହାସିଥିବା। ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମର ଭୟ କରେନି।
ଯଦା ତ୍ଵଯା ଵୃତୋ ଭର୍ତା ଵୃତ ଏଵ ତଦା ମଯା। ସଖୀଭର୍ତା ହି ଧର୍ମେଣ ଭର୍ତା ଭଵତି ଶୋଭନେ
ତୁମେ ଯେବେ ବରା ଚୟନ କଲ, ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କଲି। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ସଖୀଙ୍କର ବରା ମଧ୍ୟ ନିଜର ବରା ହୁଏ, ହେ ଶୋଭାବତୀ।