ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵ୍ରତଂ ଘୋରମାଚରତ୍ପାକଶାସନଃ। ତପସା ଚ ସୁସଂଯୁକ୍ତଃ ସହ ଦେଵୈର୍ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ତେଣୁ ପାକଶତ୍ରୁ ଦମକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହିତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସମୁଦ୍ରେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ଵନସ୍ପତିଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ। ଵିଭଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚ ତାନ୍ଵରୈରପ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ସମୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ, ଗଛ ଏବଂ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ, ଏହି ଦାନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଯୋଗାଇଲେ।
ଵରଦସ୍ତୁ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯୈ ସାଗରାଯ ଚ। ଵନସ୍ପତିଭ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ନୁନୋଦ ତାମ୍
ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ଗଛ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୈର୍ଲୋକୈଶ୍ଚ ପୂଜିତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନମୁପାତିଷ୍ଠତ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ତାପରେ, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ; ମହାର୍ଷିମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକ୍ରେଣାଥ ହତଂ ସୁତମ୍। କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତି, ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପୁଅ ହତ୍ୟା ହେବା କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ତପ୍ଯମାନଂ ତପୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷାନ୍ତଂ ଦାନ୍ତଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍। ଵିନାଽପରାଧେନ ଯତଃ ପୁତ୍ରଂ ହିଂସିତଵାନ୍ମମ
ମୋ ପୁଅ ଯିଏ ସଦା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲା, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ହିଁସା କଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ରଵିନାଶାଯ ଵୃତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍। ଲୋକାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତପସଶ୍ଚ ବଲଂ ମହମ୍ । ସ ଚ ପଶ୍ଯତୁ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଦୁରାତ୍ମା ପାପଚେତନଃ
ତେଣୁ ଶକ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ବୃତ୍ରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି; ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ପାପ ଚିତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତପସ୍ଵୀ ସୁମହାଯଶାଃ । ଅଗ୍ନୌ ହୁତ୍ଵା ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଘୋରଂ ଵୃତ୍ରମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଅଗ୍ନିରେ ହବନ କରି, ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ରକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋ ଵିଵର୍ଧସ୍ଵ ପ୍ରଭାଵାତ୍ତପସୋ ମମ। ସୋଽଵର୍ଘତ ଦିଵଂ ସ୍ତବ୍ଧ୍ଵା ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରୋପମଃ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ଏଭଳି କହି, ସେ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
କିଂ କରୋମୀତି ଚୋଵାଚ କାଲସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ। ଶକ୍ରଂ ଜହୀତି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ତତଃ
ସେ, କାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଦିତ ହୋଇ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ତାକୁ 'ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କର' ବୋଲି କୁହାଯିବା ପରେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋର୍ମହତ୍। ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଯୋର୍ମହାଘୋରଂ ପ୍ରସକ୍ତଂ କୁରୁସତ୍ତମ
ତାପରେ ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁହେଁ ଖୁବ ରାଗିଥିଲେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ଵୃତ୍ରୋ ଵୀରଃ ଶତକ୍ରତୁମ୍ । ଅପାଵୃତ୍ଯାକ୍ଷିପଦ୍ଵକ୍ରେ ଶକ୍ରଂ କୋପସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ବୀର ବୃତ୍ର ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ କରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଚାଲିଦେଲେ।
ଗ୍ରସ୍ତେ ଵୃତ୍ରେଣ ଶକ୍ରେ ତୁ ସଂଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ରିଦିଵେଶ୍ଵରାଃ। ଅସୃଜଂସ୍ତେ ମହାସତ୍ଵା ଜୃମ୍ଭିକାଂ ଵୃତ୍ରନାଶିନୀମ୍
ବୃତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଗିଲାଯିବା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେମାନେ ବୃତ୍ରକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ଜମ୍ଭା ଦେଲେ।
ଵିଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ତତୋ ଵୃତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯାଦପାଵୃତାତ୍। ସ୍ଵାନ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ଯଭିସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୋ ବଲନାଶନଃ
ତାପରେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ମୁହଁ ବଡ଼ ଭାବେ ଖୋଲିଗଲାବେଳେ, ଶକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ଭିତରୁ ବାହାରିଆସିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଲୋକସ୍ଯ ଜୃମ୍ଭିକା ପ୍ରାଣିସଂଶ୍ରିତା। ଜହୃଷୁଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିଃସୃତମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ଭା ଆସିଗଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାହାରିଆସିଥିବା ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋଃ ପୁନଃ । ସଂରବ୍ଧଯୋସ୍ତଦା ଘୋରଂ ସୁଚିରଂ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ବୃତ୍ର ଓ ବାସବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁହେଁ ରାଗିଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଦା ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ରଣେ ଵୃତ୍ରୋ ବଲସମନ୍ଵିତଃ। ତ୍ଵଷ୍ଟୁସ୍ତେଜୋବଲାଵିଦ୍ଧସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ନ୍ଯଵର୍ତତ
ଯେତେବେଳେ ବୃତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ତେଜ ଓ ବଳରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେ ଚ ତଦା ଦେଵା ଵିଷାଦମଗମନ୍ପରମ୍ । ସମେତ୍ଯ ସହ ଶକ୍ରେଣ ତ୍ଵଷ୍ଟୁସ୍ତେଜୋଵିମୋହିତାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ପଛକୁ ହଟିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ତେଜରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଅମନ୍ତ୍ରଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵେ ମୁନିଭିଃ ସହ ଭାରତ। କିଂ କାର୍ଯମିତି ଵୈ ରାଜନ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଯମୋହିତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ, 'ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନଂ ମନୋଭିର୍ଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍। ଉପଵିଷ୍ଟା ମନ୍ଦରାଗ୍ରେ ସର୍ଵେ ଵୃତ୍ରଵଧେପ୍ସଵଃ
ସମସ୍ତେ ମନରେ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୃତ୍ର ବଧ ପାଇଁ ଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଦେଵା ଵୃତ୍ରେଣ ଜଗଦଵ୍ଯଯମ୍। ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ସଦୃଶଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରତିଘାତାଯ ଯଦ୍ଭଵେତ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ବୃତ୍ର ସମଗ୍ର ଅବିନାଶୀ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଛି; ତାଙ୍କ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିପାରିବ।
ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯଭଵଂ ପୂର୍ଵମସମର୍ଥୋଽସ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍। କଥଂ ନୁ କାର୍ଯଂ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସ ହି ମେ ମତଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି; ତୁମମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ସେ ମୋତେ ଅଜୟ୍ୟ ଲାଗୁଛନ୍ତି।
ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ମହାତ୍ମା ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ଚାମିତଵିକ୍ରମଃ । ଗ୍ରସେତ୍ରିଭୁଵନଂ ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପାର ଶୌର୍ୟଶାଳୀ; ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମାନବକୁ ଗିଲିପାରିବେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିନିଶ୍ଚଯମିମଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ। ଵିଷ୍ଣୋଃ କ୍ଷଯମୁପାଗମ୍ଯ ସମେତ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନା
ସେଇଥିରୁ, ହେ ଦେବଲୋକବାସୀମାନେ, ଏଇ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଶୁଣ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ମଘଵତା ଦେଵାଃ ଶର୍ଷିଗଣାସ୍ତଦା। ଶରଣ୍ଯଂ ଶରମଂ ଦେଵଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ମହାବଲମ୍
ମଘବାନ୍ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ଶରଣ ଦେବା ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଦେଵେଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵୃତ୍ରଭଯାର୍ଦିତାଃ। ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ତ୍ଵଯା କ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵିକ୍ରମଣୈଃ ପୁରା
ସମସ୍ତେ, ବୃତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ପୂର୍ବେ ତୁମ ତିନିଟି ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପରେ ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ।'
ଅମୃତଂ ଚାହୃତଂ ଵିଷ୍ଣୋ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିହତା ରଣେ। ବଲିଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମହାଦୈତ୍ଯଂ ଶକ୍ରୋ ଦେଵାଧିପଃ କୃତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଅମୃତ ଆଣିଲେ, ଦେତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ବଳି ନାମକ ମହାଦେତ୍ୟକୁ ବାନ୍ଧାଗଲା, ଏବଂ ଶକ୍ର ଦେବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ହେଲେ।
ତ୍ଵଂ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ଦେଵୋ ମହାଦେଵ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ଭରିଯାଇଛି। ତୁମେ ହେଉଛ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜିତ।
ଗତିର୍ଭଵ ତ୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ ସେନ୍ଦ୍ରାଣାମମରୋତ୍ତମ। ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ରେଣାସୁରସୂଦନ
ତୁମେ ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ହେ ଅମରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ଭରି ରହିଛ। ହେ ଭୃତ୍ର ଓ ଦେତ୍ୟ ହନ୍ତା, ଏହି ସବୁ ତୁମେ।
ଅଵଶ୍ଯଂ କରଣୀଯଂ ମେ ଭଵତାଂ ହିତମୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ମାଦୁପାଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଽସୌ ନଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଲ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ତେଣୁ, କିପରି ସେ ରହିବ ନାହିଁ, ତାହାର ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି।