ତଦରଣ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଯତ୍ରାସ୍ତେଽସୌ ନିପାତିତଃ । ସ ଭୀତସ୍ତତ୍ର ତକ୍ଷାଣଂ ଘଟମାନଂ ଶଚୀପତିଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଶଚୀପତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେଠାରେ କଠମିଷ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପକରଣ ତିଆରି କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ସତ୍ଵରଂ ପାକଶାସନଃ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ଛିନ୍ଧି ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ
ପାକଶାସନ ସେଠାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—'ତୁରନ୍ତ ଏହାର ମୁଣ୍ଡମାନେ କାଟ, ମୋ କଥା ମାନ।'
ମହାସ୍କନ୍ଧୋ ଭୃଶଂ ହ୍ଯେଷ ପରଶୁର୍ନଭଵିଷ୍ଯତି। କର୍ତୁଂ ଚାହଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କର୍ମ ରାଦ୍ଭିର୍ଵିଗର୍ହିତମ୍
'ଏହି କୁହାଡ଼ିର ଦଣ୍ଡ ବଡ଼ ଓ ମଜବୁତ, ଏହା ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମିତି ନିନ୍ଦିତ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରମେତଦ୍ଵୈ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ତେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵଜ୍ରକଲ୍ପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଭୟ କରିନାହଁ, ଶୀଘ୍ର କର, ମୋ କଥା ମାନ। ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୋର ଶସ୍ତ୍ର ବଜ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ।'
କଂ ଭଵନ୍ତମହଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଘୋରକର୍ମାଣମଦ୍ଯ ଵୈ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵେନ କଥଯସ୍ଵ ମେ
'ଆପଣ କିଏ, ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମ କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ।'
ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵରାଜସ୍ତକ୍ଷନ୍ଵିଦିତମସ୍ତୁ ତେ। କୁରୁଷ୍ଵୈତଦ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ମେ ତକ୍ଷନ୍ମାଽତ୍ର ଵିଚାରଯ
'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା—ଏହା ଜାଣ, କଠମିଷ୍ତ୍ରୀ। ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେହିପରି କର, ଏଠି ଭାବିବାର ଦରକାର ନାହିଁ।'
ମଯା ହି ନିହତଃ ଶେତେ ତ୍ରିଶିରାସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଵି ଵୈ
'ମୋ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶିରାସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।'
କ୍ରୂରେଣ ନାପତ୍ରପସେ କଥଂ ଶକ୍ରେହ କର୍ମଣା। ଋଷିପୁତ୍ରମିମଂ ହତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯଂ ନ ତେ
'ଏମିତି କ୍ରୂର କାମ କରି, ଶକ୍ର, ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ? ଏହି ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟ ତୁମେ କାହିଁକି ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ?'
ପଶ୍ଚାଦ୍ଧର୍ମଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ପାଵନାର୍ଥ ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍। ଶତ୍ରୁରେଷ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵଜ୍ରେଣ ନିହତୋ ମଯା
'ପରେ ମୁଁ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିଛି।'
ଅଦ୍ଯାପି ଚାହମୁଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତକ୍ଷନ୍ନସ୍ମାଦ୍ବିଭେମି ଵୈ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଛିନ୍ଧି ଶିରାଂସି ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯେଽନୁଗ୍ରହଂ ତଵ
'ମୁଁ ଏଯାଁ ଅଧ୍ୟାପି ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, କଠମିଷ୍ତ୍ରୀ; ତୁରନ୍ତ ଏହାର ମୁଣ୍ଡମାନେ କାଟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି।'
ଶିରଃ ପଶୋସ୍ତେ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଭାଗଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ମାନଵାଃ । ଏଷ ତେଽନୁଗ୍ରହସ୍ତକ୍ଷନ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁରୁ ମମ ପ୍ରିଯମ୍
ମଣିଷମାନେ ବଳିରେ ପଶୁର ମୁଣ୍ଡ କଟି ଦେବେ; ଏହି ମୋର ଦୟା ତୋତେ, କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କର।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତକ୍ଷା ସ ମହେନ୍ଦ୍ରଵଚନାତ୍ତଦା। ଶିରାଂସ୍ଯଥ ତ୍ରିଶିରସଃ କୁଠାରେଣାଚ୍ଛିନତ୍ତଦା
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ ତାକୁ କୁଠାରି ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶିରାର ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲା।
ନିକୃତ୍ତେଷୁ ତତସ୍ତେଷୁ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ନଣ୍ଡଜାସ୍ତ୍ଵଥ। କପିଞ୍ଜଲାସ୍ତିତ୍ତିରାଶ୍ଚ କଲଵିଙ୍କାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଇ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲା ପରେ, ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ବାହାରିଲେ—କପିଞ୍ଜଳ, ତିତିରି ଏବଂ କଳବିଙ୍କ, ସମସ୍ତେ।
ଯେନ ଵେଦାନଧୀତେ ସ୍ମ ପିବତେ ସୋମମେଵ ଚ। ତସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ରାର୍ଦ୍ଵିନିଶ୍ଚେରୁଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତସ୍ଯ କପିଞ୍ଜଲାଃ
ଯେ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେ ବେଦ ପଢ଼ୁଥିଲେ ଏବଂ ସୋମପାନ କରୁଥିଲେ, ସେଇ ବାକୁଡ଼ା ମୁଣ୍ଡରୁ ଶୀଘ୍ର କପିଞ୍ଜଳ ପକ୍ଷୀ ବାହାରିଲେ।
ଯେନ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ରାଜନ୍ପିବନ୍ନିଵ ନୀରୀକ୍ଷତେ। ତସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ରାଦ୍ଵିନିଶ୍ଚେରୁସ୍ତିତ୍ତିରାସ୍ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯେ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ମନେ ହେଉଥିଲା ସେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ପିଉଛନ୍ତି, ସେଇ ବାକୁଡ଼ା ମୁଣ୍ଡରୁ ତିତିରି ପକ୍ଷୀ ବାହାରିଲେ।
ଯତ୍ସୁରାପଂ ତୁ ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଵକ୍ରଂ ତ୍ରିଶିରସସ୍ତଦା। କଲଵିଙ୍କାଃ ସମୁତ୍ପେତୁଃ ଶ୍ଯେନାଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ
ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଯେ ମୁଣ୍ଡ ମଦପାନରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରୁ କଳବିଙ୍କ ଏବଂ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଉପଜିଲେ।
ତତସ୍ତେଷୁ ନିକୃତ୍ତେଷୁ ଵିଜ୍ଵରୋ ମଘଵାନଥ। `ତକ୍ଷ୍ଣେ ତଥା ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ
ସେଇ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲା ପରେ, ମଘବାନ୍ ଦୁଃଖରହିତ ହେଲେ, ଏବଂ କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ଦେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଖୁସି ହେଲେ।
ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ଦେଵସ୍ତକ୍ଷାଽପି ସ୍ଵଗୃହାନ୍ଯଯୌ। ମେନେ କୃତାର୍ଥମାତ୍ମାନଂ ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ସୁରାରିହା
ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି ନିଜ କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ତକ୍ଷାପି ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ନୈଵ ଶଂସତି କସ୍ଯଚିତ୍। ଅଥୈନଂ ନାଭିଜାନନ୍ତି ଵର୍ଷମେକଂ ତଥାଗତମ୍
କଠମିଷ୍ଟ୍ରୀ ଘରକୁ ଯାଇ କାହାକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ତାଙ୍କ କାମ ବିଷୟରେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ ଭୂତାଃ ପଶୁପତେଃ ପ୍ରଭୋ। ତମାକ୍ରୋଶନ୍ତ ମଘଵାନ୍ନଃ ପ୍ରଭୁର୍ବ୍ରହ୍ମହା ଇତି
ଏହାପରେ, ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, ପଶୁପତିଙ୍କ ଭୂତମାନେ ମଘବାନ୍ଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ, 'ଆମ ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା' ବୋଲି।
ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵ୍ରତଂ ଘୋରମାଚରତ୍ପାକଶାସନଃ। ତପସା ଚ ସୁସଂଯୁକ୍ତଃ ସହ ଦେଵୈର୍ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ
ତେଣୁ ପାକଶତ୍ରୁ ଦମକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହିତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସମୁଦ୍ରେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ଵନସ୍ପତିଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ। ଵିଭଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚ ତାନ୍ଵରୈରପ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ସମୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ, ଗଛ ଏବଂ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ, ଏହି ଦାନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଯୋଗାଇଲେ।
ଵରଦସ୍ତୁ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯୈ ସାଗରାଯ ଚ। ଵନସ୍ପତିଭ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ନୁନୋଦ ତାମ୍
ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ଗଛ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୈର୍ଲୋକୈଶ୍ଚ ପୂଜିତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନମୁପାତିଷ୍ଠତ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ତାପରେ, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ; ମହାର୍ଷିମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକ୍ରେଣାଥ ହତଂ ସୁତମ୍। କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତି, ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପୁଅ ହତ୍ୟା ହେବା କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ତପ୍ଯମାନଂ ତପୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷାନ୍ତଂ ଦାନ୍ତଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍। ଵିନାଽପରାଧେନ ଯତଃ ପୁତ୍ରଂ ହିଂସିତଵାନ୍ମମ
ମୋ ପୁଅ ଯିଏ ସଦା ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲା, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ହିଁସା କଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ରଵିନାଶାଯ ଵୃତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍। ଲୋକାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ତପସଶ୍ଚ ବଲଂ ମହମ୍ । ସ ଚ ପଶ୍ଯତୁ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଦୁରାତ୍ମା ପାପଚେତନଃ
ତେଣୁ ଶକ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ବୃତ୍ରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି; ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋର ଶକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ପାପ ଚିତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତପସ୍ଵୀ ସୁମହାଯଶାଃ । ଅଗ୍ନୌ ହୁତ୍ଵା ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଘୋରଂ ଵୃତ୍ରମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱୀ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଅଗ୍ନିରେ ହବନ କରି, ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ରକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋ ଵିଵର୍ଧସ୍ଵ ପ୍ରଭାଵାତ୍ତପସୋ ମମ। ସୋଽଵର୍ଘତ ଦିଵଂ ସ୍ତବ୍ଧ୍ଵା ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରୋପମଃ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ଏଭଳି କହି, ସେ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
କିଂ କରୋମୀତି ଚୋଵାଚ କାଲସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ। ଶକ୍ରଂ ଜହୀତି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ତତଃ
ସେ, କାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଦିତ ହୋଇ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ତାକୁ 'ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କର' ବୋଲି କୁହାଯିବା ପରେ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।