ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ବହୁଧା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ଭରତର୍ଷଭ । ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ସୋଽପ୍ସରସସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୃପୁତ୍ରପ୍ରଲୋଭନେ
ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାରତବଂଶୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅପ୍ସରାମାନେକୁ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଯଥା ସ ସଜ୍ଜେତ୍ରିଶିରାଃ କାମଭୋଗେଷୁ ଵୈ ଭୃଶମ୍ । କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁରୁତ ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ପ୍ରଲୋଭଯତ ମାଚିରମ୍
ଏଭଳି କର, ଯେଉଁପରି ତ୍ରିଶିରା ଭଲଭାବରେ କାମଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନ୍ତି। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ବିଲମ୍ବ ନକରି ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।
ଶୃଙ୍ଗାରଵେଷାଃ ସୁଶ୍ରୋଣ୍ଯୋ ହାରୈର୍ଯୁକ୍ତା ମନୋହରୈଃ । ହାଵଭାଵସମାଯୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସୌନ୍ଦର୍ଯଶୋଭିତାଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧ, ଶୋଭାମୟ କଟି ଓ ମନୋହର ହାର ପିନ୍ଧ, ଭଙ୍ଗିମା ଓ ଭାବରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖା।
ପ୍ରଲୋଭଯତ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ଶମଯଧ୍ଵଂ ଭଯଂ ମମ। ଅସ୍ଵସ୍ଥଂ ହ୍ଯାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ଲକ୍ଷଯାମି ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କର, ତୁମମାନେ ଭଲ ରୁହ। ମୋ ଭୟ ଦୂର କର। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ମହିଳାମାନେ।
ତଥା ଯତ୍ନଂ କରିଷ୍ଯାମଃ ଶକ୍ର ତସ୍ଯ ପ୍ରଲୋଭନେ। ଯଥା ନାଵାପ୍ସ୍ଯସି ଭଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ବଲନିଷୂଦନ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କରିବୁ, ଯେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଉ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଯୋଽସାଵାସ୍ତେ ତପୋନିଧିଃ। ତଂ ପ୍ରଲୋଯିତୁଂ ଦେଵ ଗଚ୍ଛାମଃ ସହିତା ଵଯମ୍
ଯିଏ ତପସ୍ୟାର ଧନ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଜଳିଯାଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ—ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଯିବୁ।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ତାସ୍ତ୍ଵନୁଜ୍ଞାତା ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରିଶିରସୋଽନ୍ତିକମ୍। ତତ୍ର ତା ଵିଵିଧୈର୍ଭାଵୈର୍ଲୋଭଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେମାନେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନୃତ୍ତଂ ସଂଦର୍ଶଯାମାସୁସ୍ତଥୈଵାଙ୍ଗେଷୁ ସୌଷ୍ଠଵମ୍। ନାଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ପ୍ରହର୍ଷଂ ତାଃ ସ ପଶ୍ଯନ୍ସୁମହାତପାଃ
ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ ଏବଂ ଦେହର ଚଳନରେ କୌଶଳ ଦେଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵଶେ କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଣସାଗରସନ୍ନିଭଃ। ତାସ୍ତୁ ଯତ୍ନଂ ପରଂ କୃତ୍ଵା ପୁନଃ ଶକ୍ରମୁପସ୍ଥିତାଃ
ସେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି, ପୁଣିଥରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଗଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵା ଦେଵରାଜମଥାବ୍ରୁଵନ୍। ନ ସ ଶକ୍ଯଃ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଧୈର୍ଯାଚ୍ଚାଲଯିତୁଂ ପ୍ରଭୋ
ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ଜୋଡ଼ି ଦେବରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଓ ଅପରାଜେୟ, ତାଙ୍କୁ କେହି ମୋହିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ଯତ୍ତେ କାର୍ଯଂ ମହାଭାଗ କ୍ରିଯତାଂ ତଦନନ୍ତରମ୍ । ସଂପୂଜ୍ଯାପ୍ସରସଃ ଶକ୍ରୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ମହାମତିଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେହି କାମ ପରେ କର। ଇନ୍ଦ୍ର ଅପ୍ସରାମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ ଏବଂ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ତସ୍ଯୈଵ ଵଧୋପାଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ସ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ଵୀରୋ ଦେଵରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାପରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ମାରିବାଯୋଗ୍ୟ ଉପାୟ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଚୁପଚାପ ଭାବିଥିଲେ।
ଵିନିଶ୍ଚିତମତିର୍ଧୀମାନ୍ଵଧେ ତ୍ରିଶିରସୋଽଭଵତ୍। ଵଜ୍ରମସ୍ଯ କ୍ଷିପାମ୍ଯଦ୍ଯ ସ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନଭଵିଷ୍ଯତି
ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତି ସହିତ ସେ ତ୍ରିଶିରାସଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଠାନିଲେ—'ଆଜି ମୁଁ ମୋର ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିବି, ସେ ଆଉ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ଶତ୍ରୁଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୋ ନୋପେକ୍ଷ୍ଯୋ ଦୁର୍ବଲୋଽପି ବଲୀଯସା। ଶାସ୍ତ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କୃତ୍ଵା ବୁଦ୍ଧିଂ ଵଧେ ଦୃଢାମ୍
ଶତ୍ରୁ ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ସେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବିଚାର କରି, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ମନ ଦୃଢ଼ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଥ ଵୈଶ୍ଵାନରନିଭଂ ଘୋରରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍। ମୁମୋଚ ଵଜ୍ରଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶକ୍ରସ୍ତ୍ରିଶିରସଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଭୟଦାୟକ ଆଗ୍ନି ସଦୃଶ ବଜ୍ରକୁ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ର ତ୍ରିଶିରାସଙ୍କୁ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ପପାତ ହତସ୍ତେନ ଵଜ୍ରେଣ ଦୃଢମାହତଃ। ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଶିଖରଂ ପ୍ରଣୁନ୍ନଂ ମେଦିନୀତଲେ
ସେ ବଜ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ଆଘାତ ପାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭୂମିକୁ ଢଳିଯାଏ।
ତଂ ତୁ ଵଜ୍ରହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଯାନମଚଲୋପମମ୍। ନ ଶର୍ମ ଲେଭେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଦୀପିତତସ୍ତସ୍ଯ ତେଜସା
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଦେହକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଯେ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ହତୋଽପି ଦୀପ୍ତତେଜାଃ ସ ଜୀଵନ୍ନିଵ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଘାତିତସ୍ଯ ଶିରାଂସ୍ଯାଜୌ ଜୀଵନ୍ତୀଵାଦ୍ଭୁତାନି ଵୈ
ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା ଓ ଜୀବନ୍ତ ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଛିଣ୍ଡା ମୁଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଜୀବନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶିରାଂସି ତସ୍ଯାଜାଯନ୍ତ ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ଶକୁନାସ୍ତ୍ରଯଃ। ତିତ୍ତିରିଃ କଲଵିଙ୍କଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ କପିଞ୍ଜଲଃ । ଵିଶ୍ଵରୂପଶିରାଂସ୍ଯେଵ ଜାଯନ୍ତେ ତାନି ଭାରତ
ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯେପରି ତିନିଟି ପକ୍ଷୀ—ଏକ ତିତିରି, ଏକ କଳବିଙ୍କା, ଓ ଏକ କପିଞ୍ଜଳ; ଭାରତ, ଏମିତି ଭାବେ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମାନେ ଉପଜିଥିଲେ।
ତତୋଽତିଭୀତଗାତ୍ରସ୍ତୁ ଶକ୍ର ଆସ୍ତେ ଵିଚାରଯନ୍। ଅଥାଜଗାମ ପରଶୁଂ ସ୍କନ୍ଧେନାଦାଯ ଵର୍ଧକିଃ
ତାପରେ, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିଥିବା ଶକ୍ର ବସି ବିଚାର କରୁଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ଏକ କଠମିଷ୍ତ୍ରୀ କାନ୍ଧରେ କୁହାଡ଼ି ନେଇ ଆସିଲେ।
ତଦରଣ୍ଯଂ ମହାରାଜ ଯତ୍ରାସ୍ତେଽସୌ ନିପାତିତଃ । ସ ଭୀତସ୍ତତ୍ର ତକ୍ଷାଣଂ ଘଟମାନଂ ଶଚୀପତିଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଶଚୀପତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେଠାରେ କଠମିଷ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପକରଣ ତିଆରି କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ସତ୍ଵରଂ ପାକଶାସନଃ । କ୍ଷିପ୍ରଂ ଛିନ୍ଧି ଶିରାଂସ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ
ପାକଶାସନ ସେଠାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—'ତୁରନ୍ତ ଏହାର ମୁଣ୍ଡମାନେ କାଟ, ମୋ କଥା ମାନ।'
ମହାସ୍କନ୍ଧୋ ଭୃଶଂ ହ୍ଯେଷ ପରଶୁର୍ନଭଵିଷ୍ଯତି। କର୍ତୁଂ ଚାହଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କର୍ମ ରାଦ୍ଭିର୍ଵିଗର୍ହିତମ୍
'ଏହି କୁହାଡ଼ିର ଦଣ୍ଡ ବଡ଼ ଓ ମଜବୁତ, ଏହା ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମିତି ନିନ୍ଦିତ କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ମା ଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରମେତଦ୍ଵୈ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ତେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵଜ୍ରକଲ୍ପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଭୟ କରିନାହଁ, ଶୀଘ୍ର କର, ମୋ କଥା ମାନ। ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୋର ଶସ୍ତ୍ର ବଜ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ।'
କଂ ଭଵନ୍ତମହଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଘୋରକର୍ମାଣମଦ୍ଯ ଵୈ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵେନ କଥଯସ୍ଵ ମେ
'ଆପଣ କିଏ, ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମ କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ।'
ଅହମିନ୍ଦ୍ରୋ ଦେଵରାଜସ୍ତକ୍ଷନ୍ଵିଦିତମସ୍ତୁ ତେ। କୁରୁଷ୍ଵୈତଦ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ମେ ତକ୍ଷନ୍ମାଽତ୍ର ଵିଚାରଯ
'ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା—ଏହା ଜାଣ, କଠମିଷ୍ତ୍ରୀ। ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେହିପରି କର, ଏଠି ଭାବିବାର ଦରକାର ନାହିଁ।'
ମଯା ହି ନିହତଃ ଶେତେ ତ୍ରିଶିରାସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଦ୍ଵି ଵୈ
'ମୋ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶିରାସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।'
କ୍ରୂରେଣ ନାପତ୍ରପସେ କଥଂ ଶକ୍ରେହ କର୍ମଣା। ଋଷିପୁତ୍ରମିମଂ ହତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭଯଂ ନ ତେ
'ଏମିତି କ୍ରୂର କାମ କରି, ଶକ୍ର, ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ? ଏହି ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମାରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଭୟ ତୁମେ କାହିଁକି ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ?'
ପଶ୍ଚାଦ୍ଧର୍ମଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ପାଵନାର୍ଥ ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍। ଶତ୍ରୁରେଷ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵଜ୍ରେଣ ନିହତୋ ମଯା
'ପରେ ମୁଁ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିଛି।'
ଅଦ୍ଯାପି ଚାହମୁଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ତକ୍ଷନ୍ନସ୍ମାଦ୍ବିଭେମି ଵୈ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଛିନ୍ଧି ଶିରାଂସି ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯେଽନୁଗ୍ରହଂ ତଵ
'ମୁଁ ଏଯାଁ ଅଧ୍ୟାପି ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, କଠମିଷ୍ତ୍ରୀ; ତୁରନ୍ତ ଏହାର ମୁଣ୍ଡମାନେ କାଟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି।'