ଅଜ୍ଞାତଵାସଂ ଘୋରଂ ଚ ଵସତା ଦୁଷ୍କରଂ କୃତମ୍ । ଦୁଃଖମେଵ କୁତଃ ସୌଖ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ଯ ଭାରତ
ଅଜ୍ଞାତବାସର ଭୟଙ୍କର ଦିନ ଆପଣ ସହିଛନ୍ତି, ଏହା ବଡ଼ କଠିନ କାମ ଥିଲା; ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଯିଏ, ସେଠାରେ କେଉଁ ସୁଖ, କେବଳ ଦୁଃଖ ଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ସତ୍ଯେ ତପସି ଦାନେ ଚ ତଵ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର । କ୍ଷମା ଦମଶ୍ଚାହିଂସା ଚ ସତ୍ଯଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ତୁମର ମନ ସତ୍ୟ, ତପ, ଦାନରେ ଅଟୁଟ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର; କ୍ଷମା, ନିୟମ, ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟ ତୁମର ଗୁଣ।
ଅଦ୍ଭୁତଶ୍ଚ ପୁନର୍ଲୋକସ୍ତ୍ଵଯି ରାଜନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ମୃଦୁର୍ଵଦାନ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଦାନ୍ତୋ ଧର୍ମପରାଯଣଃ
ପୁନିଥରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଭିତି ରଖିଛି, ହେ ରାଜା; ମୃଦୁ, ଦାନଶୀଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ନିୟମିତ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ।
ଧର୍ମାସ୍ତେ ଵିଦିତା ରାଜନ୍ବହଵୋ ଲୋକସାକ୍ଷିକାଃ । ସର୍ଵଂ ଜଗଦିଦଂ ତାତ ଵିଦିତଂ ତେ ପରନ୍ତପ
ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମ ଗୁଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମକୁ ଜାଣେ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦାହ କରୁଥିବା।
ମୁଦିତଶ୍ଚ ପୁନର୍ଲୋକସ୍ତ୍ଵଯି ରାଜନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୃଚ୍ଛ୍ରମିଦଂ ରାଜନ୍ପାରିତଂ ଭରତର୍ଷଭ
ପୁନିଥରେ ଏହି ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି କଠିନ ଅବସ୍ଥା ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଛି, ହେ ଭାରତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପଶ୍ଯାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ସହାନୁଗମ୍। ନିସ୍ତୀର୍ଣଦୁଷ୍କରଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମନିଚଯଂ ପ୍ରଭୋ
ଭାଗ୍ୟରେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ହେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ଆପଣ ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଏହି କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଧର୍ମର ଭଣ୍ଡାର, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତତୋଽସ୍ଯାକଥଯଦ୍ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଗମମ୍। ତଚ୍ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷିତଂ ସର୍ଵଂ ଵରଦାନଂ ଚ ଭାରତ
ତାପରେ ରାଜା ସେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସହିତ ତାଙ୍କର ମିଳନ ଏବଂ ସେଠାରେ ଯାହା କିଛି ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଓ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସୁକୃତଂ ତେ କୃତଂ ରାଜନ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଯଦ୍ଵୀର ତ୍ଵଯା ଵାଚା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମନରୁ ଖୁସି ହୋଇ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭଲ କାମ କରିଛ।
ଏକଂ ତ୍ଵିଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ କ୍ରିଯମାଣଂ ମହୀପତେ । ରାଜନ୍ନକର୍ତଵ୍ଯମପି କର୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ
ତଥାପି ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ହେ ଶୁଭ ରାଜା, ତୁମେ ଏକ କାମ କର; ଯଦିଓ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତଥାପି ତୁମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଉତ୍ତମ।
ମମ ତ୍ଵଵେକ୍ଷଯା ଵୀର ଶୃଣୁ ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ତେ। ଭଵାନିହ ମହାରାଜ ଵାସୁଦେଵସମୋ ଯୁଧି
ହେ ବୀର, ମୋ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି କହୁଛି, ଶୁଣ; ଏଠାରେ ତୁମେ ମହାରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମାନ ହେବାକୁ ପଡିବ।
କର୍ଣାର୍ଜୁନାଭ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦ୍ଵୈରଥେ ରାଜସତ୍ତମ । କର୍ଣସ୍ଯ ଭଵତା କାର୍ଯଂ ସାରଥ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେତେବେଳେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଳିବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ତୁମେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରଥଚାଳକ ହେବାକୁ ପଡିବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ପାଲ୍ଯୋଽର୍ଜୁନୋ ରାଜନ୍ଯଦି ମତ୍ପ୍ରିଯମିଚ୍ଛସି। ତେଜୋଵଧଶ୍ଚ ତେ କାର୍ଯଃ ସୌତେରସ୍ମଞ୍ଜଯାଵହ୍ନଃ । ଅକର୍ତଵ୍ଯମପି ହ୍ଯେତତ୍କର୍ମୁମର୍ହସି ମାତୁଲ
ସେଠାରେ ଯଦି ମୋ ପ୍ରିୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଦହିଦେବା ଦରକାର; ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମାମା।
ଶ୍ରୃଣୁ ପାଣ୍ଡଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀଷି ମହାତ୍ମନଃ । ତେଜୋଵଧନିମିତ୍ତଂ ମାଂ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଙ୍ଗମେ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଭଲ ହେଉ, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ମୁଁ ଶୁଣୁଛି; ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବାବେଳେ ମୋର ଉପସ୍ଥିତି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କମେଇବା ପାଇଁ।
ଅହଂ ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସଙ୍ଘ୍ରାମେ ସାରଥିର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵାସୁଦେଵେନ ହି ସମଂ ନିତ୍ଯଂ ମାଂ ସୋଽଭିମନ୍ଯତୋ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ହେବି; କାରଣ ସେ ସଦା ମୋତେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ତସ୍ଯାହଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରତୀପମହିତଂ ଵଚଃ। ଧ୍ରୁଵଂ ସଂକଥଯିଷ୍ଯାମି ଯୋଦ୍ଧୁକାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳ କଥା କହିବି।
ଯଥା ସ ହୃତଦର୍ପଶ୍ଚ ହୃତତେଜାଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵ । ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଖଂ ହନ୍ତୁଂ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏଭଳି ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଯିବ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ସହଜରେ ମରିବେ; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଏଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ତାତ ତ୍ଵମାତ୍ଥ ମାମ୍। ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ତେ ପ୍ରିଯମ୍
ହେ ବାପା, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ମୁଁ ସେଭଳି କରିବି; ଏବଂ ଆଉ ଯେଉଁ କିଛି ପାରିବି, ତୁମ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ସେମାନେ କରିବି।
ଯଚ୍ଚ ଦୁଃଖଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦ୍ଯୂତେ ଵୈ କୃଷ୍ଣଯା ସହ। ପରୁଷାଣି ଚ ଵାକ୍ଯାନି ସୂତପୁତ୍ରକୃତାନି ଵୈ
ଏବଂ ତୁମେ ଯେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲ, ଦ୍ୟୂତରେ କୃଷ୍ଣା ସହିତ, ଏବଂ ସୂତପୁତ୍ର କହିଥିବା କଠୋର କଥାଗୁଡ଼ିକ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ।
ଜଟାସୁରାତ୍ପରିକ୍ଲେଶଃ କୀଚକାଚ୍ଚ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଽଧିଗତଂ ସର୍ଵଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଯଥାଽଶୁଭମ୍
ଯଟାସୁର ଓ କୀଚକ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ, ଏବଂ ବଡ଼ ଦ୍ୟୂତରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଦ୍ରୌପଦୀ ଯେପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ସେଠି ଦମୟନ୍ତୀ ଭଳି ଅସୁଭ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଂ ଦୁଃଖମିଦଂ ଵୀର ସୁଖୋଦର୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ନାତ୍ର ମନ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଵିଧିର୍ହି ବଲଵତ୍ତରଃ
ହେ ବୀର, ଏ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶେଷରେ ସୁଖ ଆଣିଦେବ; ଏଠିରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଦୁଃଖାନି ହି ମହାତ୍ମାନଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଦେଵୈରପି ହି ଦୁଃଖାନି ପ୍ରାପ୍ତାନି ଜଗତୀପତେ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବଡ଼ ମନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଶ୍ରୂଯତେ ରାଜନ୍ସଭାର୍ଯେଣ ମହାତ୍ମନା । ଅନୁଭୂତଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଦେଵରାଜେନ ଭାରତ
ଶୁଣାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା, ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
କଥମିନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଭାର୍ଯେଣ ମହାତ୍ମନା । ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପରଂ ଘୋରମେତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ କିପରି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପୁରାଵୃତ୍ତମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ସଭାର୍ଯେଣ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖମିନ୍ଦ୍ରେଣ ଭାରତ
ହେ ରାଜା, ପୁରାତନ ଏହି କଥା ଶୁଣ; କିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତିର୍ହ୍ଯାସୀଦ୍ଦେଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାତପାଃ । ସ ପୁତ୍ରଂ ଵୈ ତ୍ରିଶିରସମିନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୋହାତ୍କିଲାସୃଜତ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ମାଲିକ ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ହେତୁ ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଏକ ପୁଅ, ତ୍ରିଶିରାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଐନ୍ଦ୍ରଂ ସ ପ୍ରାର୍ଥଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ତୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵଦନୈର୍ଘୋରୈଃ ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁଜ୍ଵଲନୋପମୈଃ
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଶ୍ୱରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନିଟି ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଵେଦାନେକେନ ସୋଽଧୀତେ ସୁରାମେକେନ ଚାପିବତ୍। ଏକେନ ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପିବନ୍ନିଵ ନିରୀକ୍ଷତେ
ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାରା ସେ ବେଦ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଟି ଦ୍ୱାରା ସୋମପାନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗିଲିଯାଉଛନ୍ତି।
ସ ତପସ୍ଵୀ ମୁଦୁର୍ଦାନ୍ତୋ ଧର୍ମେ ତପସି ଚୋଦ୍ଯତଃ । ତପସ୍ତସ୍ଯ ମହତ୍ତୀଵ୍ରଂ ସୁଦୁଶ୍ଚରମରିନ୍ଦମ
ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ମୃଦୁ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା, ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବହୁତ ବଡ଼, ତୀବ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପୋଵୀର୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚାମିତତେଜସଃ । ଵିଷାଦମଗମଚ୍ଛକ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଯଂ ମା ଭଵେଦିତି
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀତା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, 'ଏହି ଲୋକଟି ମୋ ପଦବୀ ନେଇନେଇପାରେ' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
କଥଂ ସଜ୍ଜେଚ୍ଚ ଭୋଗେଷୁ ନ ଚ ତପ୍ଯେନ୍ମହତ୍ତପଃ । ଵିଵର୍ଧମାନସ୍ତ୍ରିଶିରାଃ ସର୍ଵଂ ହି ଭୁଵନଂ ଗ୍ରସେତ୍
କିପରି ଏହି ତ୍ରିଶିରା ଭୋଗବିଲାସରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ଏପରି ମହାତପସ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ? ଯଦି ସେ ଏଭଳି ବଢ଼ିଚାଲିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଲିଯାଇପାରିବେ।