ସଂରମ୍ଭମାଣୋ ଵିଜିତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ତତ୍ରାପରାଧଃ ଶକୁନେର୍ନ କଶ୍ଚିତ୍। ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵ ଵଚୋ ବ୍ରଵୀତୁ ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ବହୁସାମଯୁକ୍ତମ୍
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଜୋରକରି ପରାଜିତ ହେଲେ; ଏଠାରେ ଶକୁନିଙ୍କ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା। ତେଣୁ, ଶିର ନମାଇ, ବହୁ ସମ୍ମତି ଥିବା ମିଠା କଥା ନେଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ।
ତଥା ହି ଶକ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵାର୍ଥେଂ ନିଯୋକ୍ତୁଂ ପୁରୁଷେଣ ତେନ। ଅଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷତ କୌରଵାଣାଂ ସାମ୍ନୈଵ ଦୁର୍ଯୋଧନମାଶ୍ଵସଧ୍ଵମ୍
ଏଭଳି ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ବୁଝାଇ ପାରିବା; ସେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ—ତେଣୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରିବେ ବୋଲି ଭରସା ରଖ।
ସାମ୍ନା ଜିତୋଽର୍ଥୋଽର୍ଥକରୋ ଭଵେତ ଯୁଦ୍ଧେଽନଯୋ ଭଵିତା ନେହ ସୋଽର୍ଥଃ
ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦ୍ୱାରା ଚାହିଦା ପୂରଣ ହେବ ଏବଂ ତାହା ଆଉ ଲାଭ ଦେବ; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ କ୍ଷତି ହେବ—ଏଠାରେ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଧ୍ରୁଵତ୍ଯେଵ ମଧୁପ୍ରଵୀରେ ଶିନିପ୍ରଵୀରଃ ସହସୋତ୍ପପାତ ତଚ୍ଚାପି ଵାକ୍ଯଂ ପରିନିନ୍ଦ୍ଯ ତସ୍ଯ ସମାଦଦେ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସମୁନ୍ଯୁଃ
ମଧୁପ୍ରବୀର ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ କଥା କହିଥିବାବେଳେ, ଶିନିପ୍ରବୀର ହଠାତ୍ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏବଂ ସେଇ କଥାକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯାଦୃଶଃ ପୁରୁଷସ୍ଯାତ୍ମା ତାଦୃଶଂ ସଂପ୍ରଭାଷତେ। ଯଥାରୂପୋଽନ୍ତରାତ୍ମା ତେ ତଥାରୂପଂ ପ୍ରଭାଷତେ
ମଣିଷର ମନ ଯେପରି, ସେଠିପରି ସେ କଥା କହେ; ତୁମର ଭିତର ଯେପରି ଗୁଣ, ସେଠିପରି ତୁମର କଥା ହୁଏ।
ସନ୍ତି ଵୈ ପୁରୁଷାଃ ଶୂରାଃ ସନ୍ତି କାପୁରୁଷାସ୍ତଥା। ଉଭାଵେତୌ ଦୃଢୌ ପକ୍ଷୌ ଦୃଶ୍ଯେତେ ପୁରୁଷାନ୍ପ୍ରତି
ଦେଖିବାକୁ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଶୂରବୀର ଅଛନ୍ତି, କିଛି ଭୟଭୀତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ ଜାଯେତେ କୁଲେ କ୍ଲୀବମହାବଲୌ । ଫଲାଫଲଵତୀ ଶାଖେ ଯଥୈକସ୍ମିନ୍ଵନସ୍ପତୌ
ଏକେ ଘରରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁହେଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଗଛରେ ଫଳଦାୟି ଓ ଅଫଳଦାୟି ଡାଳ ଥାଏ।
ନାଭ୍ଯସୂଯାମି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଲାଙ୍ଗଲଧ୍ଵଜ। ଯେ ତୁ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ତାନସୂଯାମି ମାଧଵ
ଲାଙ୍ଗଳଧ୍ୱଜ, ତୁମେ କହୁଥିବା କଥାକୁ ମୁଁ ଅସୂୟା କରୁନି; କିନ୍ତୁ, ମାଧବ, ଯେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଅସୂୟା କରେ।
କଥଂ ହି ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଦୋଷମଲ୍ପମପି ବ୍ରୁଵନ୍। ଲଭତେ ପରିଷନ୍ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମକୁତୋଭଯଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଅଳ୍ପ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ କହି, କିଏ ସଭାମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କଥା କହିପାରିବ?
ସମାହୂଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜିତଵନ୍ତୋଽକ୍ଷକୋଵିଦାଃ। ଅନକ୍ଷଜ୍ଞଂ ଯଥାଽଶ୍ରଦ୍ଧଂ ତେଷୁ ଧର୍ମଜଯଃ କୁତଃ
ଏକ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ଦାୟ ଖେଳରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦାୟ ଖେଳରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ସେଠାରେ କିପରି ଧର୍ମର ଜୟ ହେବ?
ଯଦି କୁନ୍ତୀସୁତଂ ଗେହେ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ଅଭିଗମ୍ଯ ଜଯେଯୁସ୍ତେ ତତ୍ତେଷାଂ ଧର୍ମତୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ତୁମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘରେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଗିଏ ଓ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ସେହି ଜିତ୍ତି ଧର୍ମଅନୁସାରେ ହେବା।
ସମାହୂଯ ତୁ ରାଜାନଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରତଂ ସଦା। ନିକୃତ୍ଯା ଜିତଵନ୍ତସ୍ତେ କିଂ ନୁ ତେଷାଂ ପରଂ ଶୁଭମ୍
କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଡାକି ଏବଂ ଚାଳାକିରେ ହରାଇଲେ—ସେଠାରେ କଣ ସତ୍ୟ ଶୁଭ ଅଛି?
କଥଂ ପ୍ରଣିପତେଚ୍ଚାଯମିହ କୃତ୍ଵା ପଣଂ ପରମ୍। ଵନଵାସାଦ୍ଵିମୁକ୍ତରତୁ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୈତାମହଂ ପଦମ୍
ଏପରି ବଡ଼ ଦାଉ ଲଗାଇ, ବନବାସରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୈତୃକ ସିଂହାସନ ଆପଣାଇଥିବା ପରେ, ସେ କିପରି ଏଠାରେ ଶିର ନମାଇପାରିବେ?
ଯଦ୍ଯଯଂ ପରଵିତ୍ତାନି କାମଯେତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଏଵମପ୍ଯଯମତ୍ଯନ୍ତଂ ପରାନ୍ନାର୍ହତି ଯାଚିତୁମ୍
ଯଦିଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପରର ସମ୍ପତ୍ତି ଆଶା କରନ୍ତି, ତଥାପି, ସେଠି ଏପରି ଭାବେ କାହାଠାରୁ ମାଗିବାକୁ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କଥଂ ଚ ଧର୍ମଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ନ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଜିହୀର୍ଷଵଃ। ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସାଂସ୍ତାନ୍ଯ ଆହୁର୍ଵିଦିତା ଇତି
ଯେମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ଜଙ୍ଗଲ ଉପବାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଫେରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି 'ଆମେ ଜାଣିଛୁ' ବୋଲି କୁହାଯିବେ?
ଅନୁନୀତା ହି ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଵିଦୁରେଣ ଚ। ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପ୍ରଦାତୁଂ ପୈତୃକଂ ଵସୁ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବିଦୁର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ବାପାଙ୍କର ଧନ ଫେରାଇବାକୁ ମନ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଅହଂ ତୁ ତାଞ୍ଛିତୈର୍ବାଣୈରନୁନୀଯ ରଣେ ବଲାତ୍। ପାଦଯୋଃ ପାତଯିଷ୍ଯାମି କୌନ୍ତେଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ବାଧ୍ୟ କରି, ମହାତ୍ମା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବି।
ଅଥ ତେ ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଣିପାତାଯ ଧୀମତଃ। ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସହାମାତ୍ଯା ଯମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି
ଯଦି ସେମାନେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇବାକୁ ମନ ନେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଯମର ଗୃହକୁ ଚଳିଯିବେ।
ନ ହି ତେ ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ସଂରବ୍ଧସ୍ଯ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ। ଵେଗଂ ସମର୍ଥାଃ ସଂସୋଦ୍ଧୁଂ ଵଜ୍ରସ୍ଯେଵ ମହୀଧରାଃ
ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ କ୍ରୋଧିତ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ବଳକୁ ସେମାନେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗିରି ମହାବଜ୍ରକୁ ସହିପାରେ ନାହିଁ।
କୋ ହି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵାନଂ କଶ୍ଚ ଚକ୍ରାଯୁଧଂ ଯୁଧି । ମାଂ ଚାପି ଵିଷହେତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଂ କଶ୍ଚ ଭୀମଂ ଦୁରାସଦମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ, କିମ୍ବା ଭୀମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ସହିପାରିବ?
ଯମୌ ଚ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ଯମକଲ୍ପୌ ମହାଦ୍ଯୁତୀ। ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଵୀରୌ ଯମକାଲୋପମଦ୍ଯୁତୀ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଯମସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ବୀର ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ମଧ୍ୟ ଯମପରି ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
କୋ ଜିଜୀଵିଷୁରାସାଦେଦ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାର୍ଷତମ୍। ପଞ୍ଚୈତାନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯାଂସ୍ତୁ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାନ୍
ଜୀବନ ଚାହୁଁଥିବା କିଏ ପ୍ରିଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁଅ, ଯେମାନେ ତାଙ୍କର ମାନ ବଢ଼ାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବ?
ସମପ୍ରମାଣାନ୍ପାଣ୍ଡୂନାଂ ସମଵୀର୍ଯାନ୍ମଦୋତ୍କଟାନ୍ । ସୌଭଦ୍ରଂ ଚ ମହେଷ୍ଵାସମମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେହରେ, ଶକ୍ତିରେ ସମାନ ଓ ଅହଂକାରରେ ତୀବ୍ର, ଏବଂ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଗଦପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସାମ୍ବାଂଶ୍ଚ କାଲସୂର୍ଯାନଲୋପମାନ୍। ତେ ଵଯଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଶକୁନିନା ସହ
ଗଦା, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ — ଯେମାନେ କାଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଶକୁନି ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବୁ।
କର୍ଣଂ ଚୈଵ ନିହତ୍ଯାଜାଵଭିଷେକ୍ଷ୍ଯାମ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ନାଧର୍ମୋ ଵିଦ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଚ୍ଛତ୍ରୂନ୍ହତ୍ଵାଽଽତତାଯିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବୁ; ଅତିକ୍ରମୀ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନାହିଁ।
ଅଧର୍ମ୍ଯମଯଶସ୍ଯଂ ଚ ଶାତ୍ରଵାଣାଂ ପ୍ରଯାଚନମ୍। ହୃଦ୍ଭତସ୍ତସ୍ଯ ଯଃ କାମସ୍ତଂ କୁରୁଧ୍ଵମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଠାରୁ ମାଗିବା ଅଧର୍ମ ଓ ଅପମାନ ଆଣେ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯେଇଁ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାହାକୁ ଦେରି ନକରି ପୂରଣ କର।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ହ୍ଯଯୁଦ୍ଧେନ ନ ରାଜ୍ଯଂ ଦାତୁମିଚ୍ଛତି। ଅଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁସୁତୋ ରାଜ୍ଯଂ ଲଭତାଂ ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନିହତା ଵା ରଣେ ସର୍ଵେ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଵସୁଧାତଲେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି; ଆଜି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଶୋଇପଡ଼ନ୍ତୁ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ନ ହି ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜ୍ଯଂ ମଧୁରେଣ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଏହିପରି ହେବ, ମହାବାହୁ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମିଠା କଥାରେ ରାଜ୍ୟ ଦେବ ନାହିଁ।
ଅନୁଵର୍ତ୍ସ୍ଯତି ତଂ ଚାପି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସୁତପ୍ରିଯଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ଚ କାର୍ପଣ୍ଯାନ୍ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ରାଧେଯସୌବଲୌ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିବେ; ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ କ୍ଷମା ଓ ମୂଢତାରୁ ରାଧେୟ ଓ ସୌବଳଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବେ।
ବଲଦେଵସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ମମ ଜ୍ଞାନେ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ। ଏତଦ୍ଧି ପୁରୁଷେଣାଗ୍ରେ କାର୍ଯଂ ସୁନଯମିଚ୍ଛତା
ବଳରାମଙ୍କ କଥା ମୋ ବୁଝିବାରେ ଠିକ୍ ଲାଗୁନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ନୀତି ଚାହାଯାଏ, ଏହି କାମ ପ୍ରଥମେ କରିବା ଉଚିତ।