ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା ଶର୍ମିଷ୍ଠାମପି ପୋଷଯ
ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କର।
ନ ନର୍ମଯୁକ୍ତମନୃତଂ ହିନସ୍ତି ନ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରାଜନ୍ନ ଵିଵାହକାଲେ। ପ୍ରାଣାତ୍ଯଯେ ସର୍ଵଧନାପହାରେ ପଞ୍ଚାନୃତାନ୍ଯାହୁରପାତକାନି
ମଜା କରି କହିଥିବା ମିଥ୍ୟା କଥା କେହିଁକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ, ରାଜା, ବିବାହ ସମୟରେ କିମ୍ବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଲାଗୁ ହୁଏନାହିଁ; ପ୍ରାଣର ଆପଦା କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇ ଯିବାବେଳେ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମିଥ୍ୟା କଥାକୁ ପାପ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୃଷ୍ଟଂ ତୁ ସାକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରଵଦନ୍ତମନ୍ଯଥା ଵଦନ୍ତି ମିଥ୍ଯା ପତିତଂ ନରେନ୍ଦ୍ର। ଏକାର୍ଥତାଯାଂ ତୁ ସମାହିତାଯାଂ ମିଥ୍ଯା ଵଦନ୍ତଂ ହ୍ଯନୃତଂ ହିନସ୍ତି
ଯଦି କେହି ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପଚାରାଯିବାବେଳେ ଭିନ୍ନ କଥା କହେ, ରାଜା, ସେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମନ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ, ମିଥ୍ୟା କଥା କେହିଁକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।
ଅନୃତଂ ନାନୃତଂ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ପରିହାସଵିଵାହଯୋଃ। ଆତ୍ମପ୍ରାଣାର୍ଥଘାତେ ଚ ତଦେଵୋତ୍ତମତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମଜା କିମ୍ବା ବିବାହ ସମୟରେ କହିଥିବା ମିଥ୍ୟା କଥାକୁ ମିଥ୍ୟା କୁହାଯାଏନାହିଁ; ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କହିଥିବା ମିଥ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ମାନାଯାଏ।
ରାଜା ପ୍ରମାଣଂ ଭୂତାନାଂ ସ ନଶ୍ଯେତ ମୃଷା ଵଦନ୍। ଅର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରମପି ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ମିଥ୍ଯା କର୍ତୁମୁତ୍ସହେ
ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ; ସେ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିପାରିବିନାହିଁ।
ସମାଵେତୌ ମତୋ ରାଜନ୍ପତିଃ ସଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଯଃ ପତିଃ। ସମଂ ଵିଵାହମିତ୍ଯାହୁଃ ସଖ୍ଯା ମେଽସି ଵୃତଃ ପତିଃ
ଯେତେବେଳେ ପତି ଓ ବନ୍ଧୁର ପତି ଦୁଇଜଣେ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି, ରାଜା, ଏହାକୁ ସମାନ ବିବାହ କୁହାଯାଏ; 'ତୁମେ ମୋର ପତି ଭାବେ ବାଛିଛି, ବନ୍ଧୁ'।
ସହ ଦତ୍ତାସ୍ମି କାଵ୍ଯେନ ଦେଵଯାନ୍ଯା ମନୀଷିଣା। ପୂଜ୍ଯା ପୋଷଯିତଵ୍ଯେତି ନ ମୃଷା କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଦେବୟାନୀ ସହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; 'ସେ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ'—ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ଯାଚିତୄଣାଂ ଦଦାସି ତ୍ଵଂ ଗୋଭୂମ୍ଯାଦୀନି ଯାନି ଚ
ତୁମେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ଗାଈ, ଜମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଉଛ।
ବହିଃସ୍ଥଂ ଦାନମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ଶରୀରାଶ୍ରିତଂ ନୃପ। ଦୁଷ୍କରଂ ପୁତ୍ରଦାନଂ ଚ ଆତ୍ମଦାନଂ ଚ ଦୁଷ୍କରମ୍
ବାହାରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଦେହ ସହିତ ଜଡିତ ନୁହେଁ, ରାଜା; ପୁଅ ଦେଇବା କଷ୍ଟକର, ନିଜକୁ ଦେଇବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଶରୀରଦାନାତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦତ୍ତଂ ଭଵତି ମାରିଷ। ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଥା କାମସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଦେହ ଦେଇଦେଲେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇଦିଆଯାଏ, ମହାନୁଭାବ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଇଚ୍ଛା, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଦେଉଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନଗରେ ରାଜଂସ୍ତ୍ରିକାଲଂ ଘୋଷିତଂ ତ୍ଵଯା। ତ୍ଵଯୋକ୍ତମନୃତଂ ରାଜନ୍ଵୃଥା ଘୋଷିତମେଵ ଵା। ତତ୍ସତ୍ଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଥା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଥା
ଏଭଳି କହି, ରାଜା, ତୁମେ ନଗରରେ ତିନିଥର ଘୋଷଣା କରିଥିଲ; ତୁମେ ଯାହା କହିଥିଲ, ରାଜା, ଏହା ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ବ୍ୟର୍ଥ ଘୋଷଣା ଥିଲାନାହିଁ। ଏହାକୁ ସତ୍ୟ କର, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେପରି ବୈଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି।
ଦାତଵ୍ଯଂ ଯାଚମାନେଭ୍ଯ ଇତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍। ତ୍ଵଂ ଚ ଯାଚସି ମାଂ କାମଂ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ
ମୋର ବ୍ରତ ହେଉଛି ଯେଉଁମାନେ ମାଗନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବା; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମାଗୁଛ; କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଧନଂ ଵା ଯଦି ଵା କିଂଚିଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵାଽପି ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଧନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ—
ନାନ୍ଯଂ ଵୃଣେ ପୁତ୍ରକାମା ପୁତ୍ରାତ୍ପରତରଂ ନ ଚ।' ତ୍ଵତ୍ତୋଽପତ୍ଯଵତୀ ଲୋକେ ଚରେଯଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପୁଅ ଚାହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହୁଁନି; ପୁଅଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ତୁମଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବି।
ତ୍ରଯ ଏଵାଧନା ରାଜନ୍ଭାର୍ଯା ଦାସସ୍ତଥା ସୁତଃ। ଯତ୍ତେ ସମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯସ୍ଯୈତେ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଧନମ୍
ତିନିଜଣ ଧନହୀନ: ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜଣେ ଦାସ, ଓ ଜଣେ ପୁଅ; ସେମାନେ ଯାହା ପାଆନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କର ମାଲିକଙ୍କର ହୁଏ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଭର୍ତୃପୋଷାର୍ଥଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା। ଅପତିର୍ଵାପି ଯା କନ୍ଯା ଅନପତ୍ଯା ଚ ଯା ଭଵେତ୍। ତାସାଂ ଜନ୍ମ ଵୃଥା ଲୋକେ ଗତିସ୍ତାସାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁଅ ପାଇଁ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପୋଷଣ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି; ଯେଉଁ କନ୍ୟାର ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀର ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଜଗତରେ ବ୍ୟର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ।
ଦେଵଯାନ୍ଯା ଭୁଜିଷ୍ଯାଽସ୍ମି ଵଶ୍ଯା ଚ ତଵ ଭାର୍ଗଵୀ। ସା ଚାହଂ ଚ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ଭଜନୀଯେ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍
ମୁଁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସହଚରୀ ଏବଂ ତୁମର ଅଧୀନ, ଭାର୍ଗବୀ; ମୁଁ ଓ ସେ, ରାଜା, ତୁମ ପ୍ରେମ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ—ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜା ସ ତଥ୍ଯମିତ୍ଯଭିଜଜ୍ଞିଵାନ୍। ପୂଜଯାମାସ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଧର୍ମଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସେଥିରେ ସତ୍ୟତା ଚିହ୍ନିଲେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
ସ ସମାଗମ୍ଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଯଥା କାମମଵାପ୍ଯ ଚ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚାଭିସଂପୂଜ୍ଯ ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ ଯଥାଗତମ୍
ସେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ, ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସମାଗମେ ସୁଭ୍ରୂଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚାରୁହାସିନୀ। ଲେଭେ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରଥମତସ୍ତସ୍ମାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମାତ୍
ସେଇ ମିଳନରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଓ ମଧୁର ହାସିଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରଥମେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପ୍ରଯଜ୍ଞେ ଚ ତତଃ କାଲେ ରାଜନ୍ରାଜୀଵଲୋଚନା। କୁମାରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭଂ ରାଜୀଵନିଭଲୋଚନମ୍
ଯଥାସମୟରେ ଯଜ୍ଞ ହେବାବେଳେ, ରାଜନ୍, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ପଦ୍ମ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୋଗେ ଶୁକ୍ଲେ ପୁଣ୍ଯର୍କ୍ଷଗେନ୍ଦୁନା। ସ ରାଜା ମୁମୁଦେ ସମ୍ରାଟ୍ ତଯା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ସହ
ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଓ ପବିତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ସେ ରାଜା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରଜାନାଂ ଶ୍ରୀରିଵାଭ୍ଯାଶେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ହ୍ଯଭଵଦ୍ଵଧୂଃ। ପନ୍ନଗୀଵୋଗ୍ରରୂପା ଵୈ ଦେଵଯାନୀ ମମାପ୍ଯଭୂତ୍
ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମାନନ୍ତି, ଏହିପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ରାଜାଙ୍କ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପୀଣୀ ପରି ହେଲେ।
ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ସସ୍ଯାନାଂ ଦେଵାନାମମୃତଂ ଯଥା। ତଦ୍ଵନ୍ମମାପି ସଂଭୂତା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ। ଇତ୍ଯେଵଂ ମନସା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଯାନୀମଵର୍ଜଯତ୍
ଯେପରି ବର୍ଷା ଶସ୍ୟ ପାଇଁ, ଅଥବା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ, ସେପରି ବୃଷପର୍ବଣୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋ ପାଇଁ ହେଲେ; ଏପରି ଭାବି ରାଜା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରଂ ଜାତଂ ତୁ ଦେଵଯାନୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଖାର୍ତା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ଶୁଭ ହାସିଥିବା ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ଚ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଦେଵଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଦେବୟାନୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋଷିରଭ୍ଯାଗତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଵେଦପାରଗଃ। ସ ମଯା ଵରଦଃ କାମଂ ଯାଚିତୋ ଧର୍ମସଂହିତମ୍
ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ବର ମାଗିଥିଲି।
ଅପତ୍ଯାର୍ଥେ ସ ତୁ ମଯା ଵୃତୋ ଵୈ ଚାରୁହାସିନି'। ନାହମନ୍ଯାଯତଃ କାମମାଚରାମି ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ତସ୍ମାଦୃଷେର୍ମମାପତ୍ଯମିତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବର ଭାବେ ଚୟନ କରିଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦର ହାସିଥିବା; ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ କାମନା କରେନି, ହେ ଶୁଭ ହାସିଥିବା; ତେଣୁ ମୋର ସନ୍ତାନ ଋଷିଙ୍କ ଠାରୁ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଶୋଭନଂ ଭୀରୁ ଯଦ୍ଯେଵମଥ ସ ଜ୍ଞାଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ। ଗୋତ୍ରନାମାଭିଜନତୋ ଵେତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ଯଦି ଏହିପରି ହେଉଛି, ହେ ଭୟଭିତ, ତେବେ ସେ ଦ୍ୱିଜନ୍ନାତକୁ ଜଣାଯାଉ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର, ନାମ ଓ କୁଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତପସା ତେଜସା ଚୈଵ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ଯଥା ରଵିମ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମ ସଂପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତିର୍ନାସୀଚ୍ଛୁଚିସ୍ମିତେ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖି, ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ହେଲାନି, ହେ ଶୁଭ ହାସିଥିବା।