ଆଚାର୍ଯୋ ଵୃଷ୍ଣିରୀରାଣାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ। କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଯୋ ଗୁରୁଃ
ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ପଞ୍ଚାଳମାନେ, କୁରୁମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ନାୟକ—
ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ତେନ ଦ୍ରୋଣେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରୋ ଯଃ ଶୂରୋ ଦ୍ରୋଣାଦନଵମୋ ରଣେ। ତେନ ଵୀରେଣ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏ ଅଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କମ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବୀରଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ସର୍ଵେ ଚୈଵ ମହାଵୀର୍ଯା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ମହାରଥାଃ । ତୈସ୍ତୈର୍ଵୀରୈଶ୍ଚ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ସମସ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାବୀର ଓ ମହାରଥୀମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ନ ମଯା ନିର୍ଜିତା ଗାଵୋ ନ ମଯା କୁରଵୋ ଜିତାଃ। କୃତଂ ଚ କର୍ମ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵପୁତ୍ରେଣ କେନଚିତ୍
ମୁଁ ଗାଈମାନେ ଜିତିନଥିଲି, ମୁଁ କୁରୁମାନେ ହରାଇନଥିଲି; ସେଇ ସମସ୍ତ କାମ କିଛି ଦେବପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା।
ସ ହି ଭୀତଂ ଦ୍ରଵନ୍ତଂ ମାଂ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍କୁରୂନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷଣ୍ଣଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଦେଵପୁତ୍ରୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ମୁଁ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିବାକୁ ଓ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୁରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତାଶ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଇ ଦେବପୁତ୍ର ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ।
ସ ହି ତିଷ୍ଠନ୍ରଥୋପସ୍ଥେ ଵଜ୍ରପାଣିନିଭୋ ଯୁଵା। ତେନ ତେ ନିର୍ଜିତା ଗାଵସ୍ତେନ ତେ କୁରଵୋ ଜିତାଃ
ସେ ଯୁବକ, ରଥରେ ଦଢ଼ିଏଥିଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ଜିତାଗଲା, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ କୁରୁମାନେ ହରାଗଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କର୍ମ ଵୀରସ୍ଯ ନ ମଯା ତାତ ତତ୍କୃତମ୍ । ସ ହି ଶାରଦ୍ଵତଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।ଟ ସୂତପୁତ୍ରଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଚକାର ଵିମୁଖାଞ୍ଶରୈଃ
ହେ ବାପା, ସେଇ ବୀରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇନଥିଲା; କାରଣ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଶାରଦ୍ୱତ, ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ସୂତପୁତ୍ର ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୀରରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେଇଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଦନଂ ଚ ସମରେ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍। ପ୍ରଭଗ୍ନମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏମିତି ଆଘାତ କଲେ, ଯେଉଁପରି ଏକ ହାତୀ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ; ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନ ହାସ୍ତିନପୁରେ ତ୍ରାଣଂ ତଵ ପଶ୍ଯାମି କିଂଚନ। ନ ହାସ୍ତିନପୁରେ ଭୋଗା ଭୋକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ ପଲାଯତା
ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ରକ୍ଷା ଦେଖୁନି; ହସ୍ତିନାପୁରରେ ପଳାଇବାବେଳେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଯାମେନ ପରୀପ୍ସସ୍ଵ ଜୀଵିତଂ କୌରଵାତ୍ମଜ । ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ପଲାଯଂସ୍ତ୍ଵଂ ଲୋକେ ଯୁଦ୍ଧମନା ଭଵ। ପୃଥିଵୀଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଜିତ୍ଵା ହତୋ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ସ୍ଯସି
ହେ କୌରବପୁତ୍ର, ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର; ପଳାଇବାରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଲଗାଅ; ଜିତିଲେ ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରିବ, ମରିଗଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇବ।
ସ ନିଵୃତ୍ତୋ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମୁଞ୍ଚନ୍ଵଜ୍ରନିଭାଞ୍ଶରାନ୍। ସଚିଵୈଃ ସଂଵୃତୋ ରାଜା ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦିଭିଃ । ତତୋ ମେ ରୋମହର୍ଷୋଽଭୂଦୂରୁସ୍ତମ୍ଭଶ୍ଚ ମେଽଭଵତ୍
ସେଇ ନରସିଂହ, ବଜ୍ରସମ ତୀର ଛାଡ଼ି, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟ ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ଲୋମ ଖଡ଼ା ହୋଇଗଲା ଓ ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା।
ଯଦଭୂଦ୍ଧନସଂକାଶମନୀକଂ ଵ୍ଯଧମଚ୍ଛରୈଃ। ତତ୍ପ୍ରପୁଦ୍ଯ ରଥାନୀକଂ ସିଂହଦର୍ପସମୋ ଯୁଵା। ତାନ୍କୁରୁନ୍ଦ୍ରାଵଯଦ୍ରାଜନ୍ରଣେ ନାଗ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ଧନର ଭଣ୍ଡାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯେଉଁ ବ୍ୟୁହକୁ ସେ ତୀରରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଯୁବକ, ସିଂହର ଗର୍ବ ସମାନ, ରଥବାହିନୀ ଉପରେ ଆସି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ କୁରୁମାନେ ଉଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଏକେନ ତେନ ଶୂରେଣ ଷଡ୍ରଥାଃ ପରିନିର୍ଜିତାଃ । ଶାର୍ଦୂଲେନେଵ ମତ୍ତେନ ମୃଗାସ୍ତୃଣଚରା ଯଥା
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଶୂରବୀର ଛଅଟି ରଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହରାଇଦେଲେ, ଯେପରି ମତ୍ତ ବାଘ ଘାସ ଖାଉଥିବା ହରିଣମାନେକୁ ହରାଇଦେଇଥାଏ।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ଶୂରାଣାଂ ଚ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍। ନିହତାନି ସହସ୍ରାଣି ଭଗ୍ନା ଚ କୁରୁଵାହିନୀ
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଧନୁର୍ଧର ଶୂରମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କୁରୁ ସେନା ଭଙ୍ଗିଯାଇଗଲା।
ସୂତପୁତ୍ରଂ ଶତୈର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ମହାରଥଃ । ଅସ୍ତ୍ରେଣ ମୋହଯିତ୍ଵା ତଂ ରକ୍ତଵସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶତଶଃ ତୀର ଲାଗି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି, ସେ ମହାରଥୀ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ତାଙ୍କ ଲାଲ୍ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଃ ପୁନରାନର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଶରୈଃ। ସ ତଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ହଯାଂଶ୍ଚାଶୁ ନାସ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ପୁଣି ସେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାରିଟି ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଓଡ଼ଣା ନେଲେ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ବଲଵାନ୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ। ତଂ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ହଯାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ପିତଳ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚ ବଲଵାନ୍ସୋମଦତ୍ତଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ଭୂରିଶ୍ରଵସମିନ୍ଦ୍ରାଭଂ ଶକୁନିଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ସେ ଦ୍ରୋଣ, କୃପା, ସୋମଦତ୍ତ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ମହାରଥୀ ଶକୁନିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଦୁଃଶାସନମୁଖାନପି। ଵିଵିଧାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ମହାର୍ହାଣ୍ଯାଜହାର ସଃ
ସେ ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତିନିଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଶରାଭ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵାଽଥ ତଥାଽଽଚାର୍ଯସୁତଂ ରଣେ। ଚାପଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ନୀଲେ ଚାଦତ୍ତ ଵାସସୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ନୀଳଙ୍କଠାରୁ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।
କ୍ଵ ସ ଵୀରୋ ମହାବାହୁର୍ଦେଵପୁତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ। ଯୋ ମମାମୋଚଯତ୍ପୁତ୍ରଂ କୁରୁଭିର୍ଗ୍ରସ୍ତମାହଵେ
ସେଇ ମହାବାହୁ, ଦେବପୁତ୍ର, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ମୋ ପୁଅକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ?
ଇଚ୍ଛାମି ତମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ଦୁଷ୍ଟୁମର୍ଚିତୁମେଵ ଚ। ଯେନ ମେ ତ୍ଵଂ ଚ ଗାଵଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷିତା ଦେଵସୂନୁନା
ମୁଁ ସେଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଓ ଗାଈମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ହେ ଦେବପୁତ୍ର।
ତସ୍ମୈ ଦାସ୍ଯାମି ତାଂ ପୁତ୍ରୀଂ ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚୈଵ ତୁ ହାଟକାନ୍। ସ୍ଫୁରିତଂ କଟିସୂତ୍ରଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରଶତାନି ଚ
ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ଝିଅ, ଗ୍ରାମ, ସୁନା, ଚମକୁଥିବା କଟିବନ୍ଧ ଓ ଶହେ ଶହେ ଝିଅମାନେ ଦେଇଦେବି।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତସ୍ତାତ ଦେଵପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଦ୍ଯ ଶ୍ଵୋ ଵା ପରଶ୍ଵୋ ଵା ମନ୍ଯେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବପୁତ୍ର ଏବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ବାପା; ଆଜି, କିମ୍ବା କାଲି, କିମ୍ବା ପରେ ଦିନେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଦେବେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ଏଵମାଖ୍ଯାଯମାନସ୍ତୁ ଛନ୍ନଂ ସତ୍ରେଣ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଵସନ୍ତଂ ତଂ ତୁ ନାଜ୍ଞାସୀଦ୍ଵିରାଟଃ ପାର୍ଥମର୍ଜୁନମ୍
ଏପରି କଥା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରହସ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞରେ ରହୁଥିବା ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରାଜା ବିରାଟ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପାର୍ଥୋଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ଵିରାଟେନ ମହାତ୍ମନା। ସହ ପୁତ୍ରେଣ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଧନଂଜଯଃ
ତାପରେ ମହାନ ମନ୍ୟ ବିରାଟଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଧନଞ୍ଜୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ବ୍ରୂହି ରାଜାନଂ ଵିରାଟଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ପାର୍ଥଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ଶୁଭମ୍। ଦଦୌ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ରନ୍ତାନି ଵିରାଟଦୁହିତୁଃ ସ୍ଵଯମ୍
‘ଏହି କଥା ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦିଅ’, ଏହିପରି କହି, ପାର୍ଥ ତୁରନ୍ତ ଶୁଭ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିରାଟଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ନିଜେ ହାତରେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଦେଲେ।
ଉତ୍ତରା ତୁ ମହାର୍ହାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତାନି ସର୍ଵାଣି ପ୍ରୀତା ସାନୁଚରାଽଭଵତ୍
ଉତ୍ତରା ଏହି ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ନେଇ, ନିଜ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ଖୁସି ହେଇଗଲେ।
ପ୍ରଦାଯ ଵସ୍ତ୍ରାଣି କିରୀଟମାଲୀ ଵିରାଟଗେହେ ମୁଦିତଃ ସଖୀଭ୍ଯଃ । କୃତ୍ଵା ମହର୍ତର୍ମ ତଦାଽଽଜିମଧ୍ଯେ ଦିଦୃକ୍ଷଯା ସୋଽଭିଜଗାମ ପାର୍ଥମ୍
ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରି, ବିରାଟଙ୍କ ଘରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଙ୍ଗୀମାନେକୁ ଦେଖାଇଲେ। ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ତାଙ୍କଠାରେ ଗଲେ।