ଶୋଣିତେ ତୁ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶ ବୃହନ୍ନଲା। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାରାଜଂ କଙ୍କଂ ଚାପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତ
ରକ୍ତପାତ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବୃହନ୍ନଳା ମହାରାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କଙ୍କଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କ୍ଷମଯିତ୍ଵା ତୁ କୌରଵ୍ଯଂ ରଣାଦୁତ୍ତରମାଗତମ୍ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଦୃଢଂ ରାଜା ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ଭଵନୋତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଶଶଂସ ତତୋ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ଶୃଣ୍ଵତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଥିବା କୌରବଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦଢ଼ି ଆଲିଂଗନ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଳକୁ ନେଇଗଲେ, ତାପରେ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଶୁଣିବାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତ୍ଵଯା ଦାଯାଦଵାନସ୍ମି କୈକେଯୀନନ୍ଦିଵର୍ଧନ। ତ୍ଵଯା ମେ ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
କୈକେୟଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଦାୟାଦ ପାଇଛି; ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ପୁଅ ଏପରି ହୋଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ କିମ୍ବା ପରେ କେହି ହେବେନି।
ପଦଂ ପଦସହସ୍ରେଣ ଯଶ୍ଚରନ୍ନାପରାଧ୍ନୁଯାତ୍। ତେନ କର୍ଣେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏ ହଜାର ପଦ ଚାଲି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅପରାଧ କରେନି, ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ରଣେ ଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୀଦନ୍ତି ହୃତଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାଃ। କୃପେନ ତେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ହରାଇଦିଅନ୍ତି, ସେ କୃପାଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ଯସ୍ଯ ତଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ । ପିତୁଃ କୃତେ କୃତଂ ଘୋରଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ—
ଯୋଽଯୋଧୀତ୍ସମରେ ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ପ୍ରତାପିନମ୍। ଭୀଷ୍ମୋସୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ପରାଜିତଃ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭୀଷ୍ମ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପରାଜିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
ପରାକ୍ରମୀ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶୂରୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଦୃଢଵେଧୀ କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରାଜିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ସୂର, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଦଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—
ତେନ ତେ ସହ ଭୀଷ୍ମେଣ କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ ସଂଯୁଗେ । ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍କଥଂ ତାତ ସର୍ଵମେତଦ୍ବ୍ରଵୀହି ମେ
ସେ କୁରୁବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ? ଏସବୁ ମୋତେ କହ।
ପର୍ଵତଂ ଯୋ ଵିନିର୍ଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ରାଜପୁତ୍ରୋ ଵରେଷୁଭିଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣରେ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ, ସେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ଆଚାର୍ଯୋ ଵୃଷ୍ଣିରୀରାଣାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ। କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଯୋ ଗୁରୁଃ
ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ପଞ୍ଚାଳମାନେ, କୁରୁମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ନାୟକ—
ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ତେନ ଦ୍ରୋଣେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରୋ ଯଃ ଶୂରୋ ଦ୍ରୋଣାଦନଵମୋ ରଣେ। ତେନ ଵୀରେଣ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏ ଅଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କମ୍ ନୁହେଁ, ସେ ବୀରଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ସର୍ଵେ ଚୈଵ ମହାଵୀର୍ଯା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ମହାରଥାଃ । ତୈସ୍ତୈର୍ଵୀରୈଶ୍ଚ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ସମସ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାବୀର ଓ ମହାରଥୀମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ନ ମଯା ନିର୍ଜିତା ଗାଵୋ ନ ମଯା କୁରଵୋ ଜିତାଃ। କୃତଂ ଚ କର୍ମ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵପୁତ୍ରେଣ କେନଚିତ୍
ମୁଁ ଗାଈମାନେ ଜିତିନଥିଲି, ମୁଁ କୁରୁମାନେ ହରାଇନଥିଲି; ସେଇ ସମସ୍ତ କାମ କିଛି ଦେବପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା।
ସ ହି ଭୀତଂ ଦ୍ରଵନ୍ତଂ ମାଂ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖାନ୍କୁରୂନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷଣ୍ଣଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଦେଵପୁତ୍ରୋ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ମୁଁ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିବାକୁ ଓ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୁରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତାଶ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଇ ଦେବପୁତ୍ର ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ।
ସ ହି ତିଷ୍ଠନ୍ରଥୋପସ୍ଥେ ଵଜ୍ରପାଣିନିଭୋ ଯୁଵା। ତେନ ତେ ନିର୍ଜିତା ଗାଵସ୍ତେନ ତେ କୁରଵୋ ଜିତାଃ
ସେ ଯୁବକ, ରଥରେ ଦଢ଼ିଏଥିଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ଜିତାଗଲା, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ କୁରୁମାନେ ହରାଗଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କର୍ମ ଵୀରସ୍ଯ ନ ମଯା ତାତ ତତ୍କୃତମ୍ । ସ ହି ଶାରଦ୍ଵତଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।ଟ ସୂତପୁତ୍ରଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଚକାର ଵିମୁଖାଞ୍ଶରୈଃ
ହେ ବାପା, ସେଇ ବୀରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇନଥିଲା; କାରଣ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଶାରଦ୍ୱତ, ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ସୂତପୁତ୍ର ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୀରରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେଇଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଦନଂ ଚ ସମରେ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍। ପ୍ରଭଗ୍ନମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀତଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ମହାବଲମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏମିତି ଆଘାତ କଲେ, ଯେଉଁପରି ଏକ ହାତୀ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ; ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନ ହାସ୍ତିନପୁରେ ତ୍ରାଣଂ ତଵ ପଶ୍ଯାମି କିଂଚନ। ନ ହାସ୍ତିନପୁରେ ଭୋଗା ଭୋକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ ପଲାଯତା
ମୁଁ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ରକ୍ଷା ଦେଖୁନି; ହସ୍ତିନାପୁରରେ ପଳାଇବାବେଳେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଯାମେନ ପରୀପ୍ସସ୍ଵ ଜୀଵିତଂ କୌରଵାତ୍ମଜ । ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ପଲାଯଂସ୍ତ୍ଵଂ ଲୋକେ ଯୁଦ୍ଧମନା ଭଵ। ପୃଥିଵୀଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଜିତ୍ଵା ହତୋ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ସ୍ଯସି
ହେ କୌରବପୁତ୍ର, ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର; ପଳାଇବାରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଲଗାଅ; ଜିତିଲେ ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରିବ, ମରିଗଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇବ।
ସ ନିଵୃତ୍ତୋ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମୁଞ୍ଚନ୍ଵଜ୍ରନିଭାଞ୍ଶରାନ୍। ସଚିଵୈଃ ସଂଵୃତୋ ରାଜା ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦିଭିଃ । ତତୋ ମେ ରୋମହର୍ଷୋଽଭୂଦୂରୁସ୍ତମ୍ଭଶ୍ଚ ମେଽଭଵତ୍
ସେଇ ନରସିଂହ, ବଜ୍ରସମ ତୀର ଛାଡ଼ି, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟ ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ଲୋମ ଖଡ଼ା ହୋଇଗଲା ଓ ଶରୀର କମ୍ପିଗଲା।
ଯଦଭୂଦ୍ଧନସଂକାଶମନୀକଂ ଵ୍ଯଧମଚ୍ଛରୈଃ। ତତ୍ପ୍ରପୁଦ୍ଯ ରଥାନୀକଂ ସିଂହଦର୍ପସମୋ ଯୁଵା। ତାନ୍କୁରୁନ୍ଦ୍ରାଵଯଦ୍ରାଜନ୍ରଣେ ନାଗ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ଧନର ଭଣ୍ଡାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯେଉଁ ବ୍ୟୁହକୁ ସେ ତୀରରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଯୁବକ, ସିଂହର ଗର୍ବ ସମାନ, ରଥବାହିନୀ ଉପରେ ଆସି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ କୁରୁମାନେ ଉଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଏକେନ ତେନ ଶୂରେଣ ଷଡ୍ରଥାଃ ପରିନିର୍ଜିତାଃ । ଶାର୍ଦୂଲେନେଵ ମତ୍ତେନ ମୃଗାସ୍ତୃଣଚରା ଯଥା
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଶୂରବୀର ଛଅଟି ରଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହରାଇଦେଲେ, ଯେପରି ମତ୍ତ ବାଘ ଘାସ ଖାଉଥିବା ହରିଣମାନେକୁ ହରାଇଦେଇଥାଏ।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ଶୂରାଣାଂ ଚ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍। ନିହତାନି ସହସ୍ରାଣି ଭଗ୍ନା ଚ କୁରୁଵାହିନୀ
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଧନୁର୍ଧର ଶୂରମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କୁରୁ ସେନା ଭଙ୍ଗିଯାଇଗଲା।
ସୂତପୁତ୍ରଂ ଶତୈର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ମହାରଥଃ । ଅସ୍ତ୍ରେଣ ମୋହଯିତ୍ଵା ତଂ ରକ୍ତଵସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶତଶଃ ତୀର ଲାଗି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି, ସେ ମହାରଥୀ ମାୟା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ତାଙ୍କ ଲାଲ୍ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଃ ପୁନରାନର୍ଚ୍ଛଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଶରୈଃ। ସ ତଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ହଯାଂଶ୍ଚାଶୁ ନାସ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ପୁଣି ସେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାରିଟି ତୀର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ଓଡ଼ଣା ନେଲେ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ବଲଵାନ୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସପ୍ତଭିଃ। ତଂ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ହଯାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ପୀତଵସ୍ତ୍ରଂ ସମାଦଦେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କ ପିତଳ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ କୃପଂ ଚ ବଲଵାନ୍ସୋମଦତ୍ତଂ ଜଯଦ୍ରଥମ୍। ଭୂରିଶ୍ରଵସମିନ୍ଦ୍ରାଭଂ ଶକୁନିଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ସେ ଦ୍ରୋଣ, କୃପା, ସୋମଦତ୍ତ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ମହାରଥୀ ଶକୁନିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଦୁଃଶାସନମୁଖାନପି। ଵିଵିଧାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ମହାର୍ହାଣ୍ଯାଜହାର ସଃ
ସେ ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତିନିଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଓଡ଼ଣା ନେଇଲେ।