ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଘୃଣାନ୍ଵିତଃ। ସଭାଯାଂ ସହ ମାତ୍ସ୍ଯେନ ତୂଷ୍ଣୀମୁପଵିଵେଶ ହ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କ୍ଷମା ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଶଭାରେ ଚୁପଚାପ ବସିଗଲେ।
ତତୋ ରାଜସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପ୍ରାଵିଶତ୍ପୃଥିଵୀଂଜଯଃ। ଵଵନ୍ଦେ ସ ପିତୁଃ ପାଦୌ କଙ୍କଂ ଚାପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତ
ତାପରେ, ବଡ଼ ପୁଅ ଭୂମିଜୟୀ ଶଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ କଙ୍କଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵକ୍ରଯା ଚରଣୌ ପିତୁଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଙ୍କସ୍ଯ ରୁଧିରପ୍ଲୁତମ୍ । ହୃଦଯେଽଦହ୍ଯତ ତଦା ମୃତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତ ଇଵୋତ୍ତରଃ
ଉତ୍ତର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଟେଢ଼ା ଚାହାଣିରେ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇଲେ; ତାପରେ କଙ୍କଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଜଳିଉଠିଲା, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ପରି।
ତତୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗମନେକାଗ୍ରମନାଗସମ୍। ଭୂମାଵେକାନ୍ତ ଆସୀନଂ ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ସମୁପାସିତମ୍। ତତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଜାନଂ ତ୍ଵରମାଣ ଇଵୋତ୍ତରଃ
ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦେଖିଲେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନର ଲୋକଟିଏ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଭୂମିରେ ଏକାନ୍ତରେ ବସିଛନ୍ତି, ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ସେଠାରେ ରହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଉତ୍ତର ତ୍ୱରାତ୍ୱରିତ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କେନାଯଂ ତାଡିତଃ କଙ୍କଃ କେନ ପାପମିଦଂ କୃତମ୍। କୋ ଵା ଜିଗମିଷୁର୍ମୃତ୍ଯୁଂ କେନ ସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ପଦୋରଗଃ
କେଉଁଠିଏ କଙ୍କଙ୍କୁ ମାରିଲା? କେଉଁଠିଏ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲା? କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛି, ସାପକୁ ପାଦରେ ଛୁଇଁଲା?
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରାସନରତିକ୍ଷମଃ। ପୂଜନୀଯୋଽଭିଵାଦ୍ଯଶ୍ଚ ନ ପ୍ରବାଧ୍ଯୋଽଯମୀଦୃଶଃ
ଏହେଁ ଜଣେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ଓ ନମସ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିରାଟୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚୋତ୍ତରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାଧ୍ଵସାଦ୍ଧ୍ଵସ୍ତମାନସଃ
ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଷ୍ଟ୍ରବୃଦ୍ଧିକାରୀ ବିରାଟ ରାଜା ଭୟରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ର ତେ ଵିଜଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽହଂ ମୁଦା ଭୃଶମ୍। ଅକ୍ଷକ୍ରୀଡନଯାଽନେନ କାଲକ୍ଷେପମକାରିଷମ୍
ପୁଅ, ତୁମ ଜୟର ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲି; ଏହି ଲୋକ ସହ ଦାୟ ଖେଳି ମୁଁ ସମୟ କାଟିଲି।
ତତ୍ରାଜଯତ୍କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନୁତ୍ତରୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ହି ମଯା ପୁତ୍ର ନେତି କଙ୍କୋ ବୃହନ୍ନଲା। ଅଜଯତ୍ସା କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନିତି ମାମବ୍ରଵୀନ୍ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ଉତ୍ତର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ହରାଇଲେ—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଲି, କିନ୍ତୁ କଙ୍କ ଏବଂ ବୃହନ୍ନଳା କହିଲେ, ବୃହନ୍ନଳା ଏକା ଦେଖି ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ହରାଇଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ପୁନିପୁନି କହୁଥିଲେ।
ପ୍ରଶଂସିତେ ମଯା ପୁତ୍ର ଵିଜଯେ ତଵ ଵିଶ୍ରୁତେ। ବୃହନ୍ନଲାଯା ଵିଜଯଂ କଙ୍କୋଽସ୍ତୁଵତ ଵୈ ରୁଷା
ପୁଅ, ତୁମ ଜୟର ପ୍ରଶଂସା କରି ତୁମ ଖ୍ୟାତି ଚାରିପାଖରେ ହେଉଥିବା ବେଳେ, କଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ଜୟର ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ମଯା ପ୍ରଶସ୍ଯମାନେ ତୁ ତ୍ଵଯି ପଣ୍ଡଂ ପ୍ରଶଂସତି। ବୃହନ୍ନଲାପ୍ରଶଂସାଭିରଭ୍ଯସୂଯମହଂ ତଦା। ତାଡିତୋଽଯଂ ମଯା ପୁତ୍ର ଦୁରାତ୍ମା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୃତ୍
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ମୁଁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଇଥିବା ଲୋକଟିଏକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲି, ପୁଅ।
ତାଡିତୋଽଯଂ ଯତିଃ କଙ୍କ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵଚୋତ୍ତରଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁର୍ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
‘ଏହି ତପସ୍ବୀ କଙ୍କକୁ ମାରାଯାଇଛି’ ବୋଲି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅକାର୍ଯଂ ତେ କୃତଂ ରାଜନ୍କ୍ଷିପ୍ରମେଷ ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍। ମା ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷଂ ଘୋରଂ ସମୂଲମୁପନିର୍ଦହେତ୍
ରାଜା, ତୁମେ ଭୁଲ କାମ କରିଛ; ଶୀଘ୍ର ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ କର! ନହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ସମୂଳେ ତୁମକୁ ଦହିଦେବ।
ଯାଵନ୍ନ କ୍ଷଯମାଯାତି କୁଲଂ ସର୍ଵମଶେଷନଃ। ସ୍ଫୀତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯାନାମଯଂ ତାଵତ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ମାତ୍ସ୍ୟ ଜନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶ, ଧନୀ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଲୋକଟିଏକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କର।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ପାଦଯୋରସ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵତ୍କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଦୌ ପାଣିଭ୍ଯାମଯଂ ତାଵତ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି, ହାତରେ ଚରଣ ଧରି, ଏହି ଲୋକଟିଏକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କର।
ଦକ୍ଷେଣ ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶପେ ତ୍ଵାଂ କ୍ଷପିତଂ ମଯା। ଇତି ଯାଵଦ୍ଵଦେତ୍କଙ୍ ଅଯଂ ତାଵତ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ଡାହାଣ ହାତରେ ଛୁଇଁ, ‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି, ତୁମେ ନଷ୍ଟ ହେଲ’ ବୋଲି କହିବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଲୋକଟିଏକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କର।
ସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିରାଟଃ ସାଧ୍ଵସାକୁଲଃ। କ୍ଷମଯାମାସ କୌନ୍ତେଯଂ ଛନ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଵର୍ଚସା
ପୁଅର କଥା ଶୁଣି ଭୟରେ ଭରି ଯାଇଥିବା ବିରାଟ ରାଜା, ଗୁପ୍ତ ରହିଥିବା କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଭା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କ୍ଷମା କରିଦେଲେ।
କ୍ଷମଯନ୍ତଂ ତୁ ରାଜାନଂ ପାଣ୍ଡଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଚିରଂ କ୍ଷାନ୍ତଂ ମଯା ରାଜନ୍ମନ୍ଯୁର୍ମମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ପାଣ୍ଡବ କହିଲେ, 'ରାଜନ୍, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୋତେ କ୍ଷମା କରିଛ, ମୋ ମନରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ।'
ଯଦି ସ୍ମ ତତ୍ପତେଦ୍ଭୂମୌ ରୁଧିରଂ ମମ ପାର୍ଥିଵ । ସରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତ୍ଵମିହୋଚ୍ଛେଦମାପଦ୍ଯେଥା ନରର୍ଷଭ
ଯଦି ମୋ ରକ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଥାନ୍ତା, ରାଜା, ତାହା ପରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏଠାରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତା, ମହାପୁରୁଷ।
ନ ଦୂଷଯାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ତୁ ହନ୍ଯାଦଦୂଷକମ୍। ଫଲଂ ତସ୍ଯ ମହାରାଜ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦାରୁଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନି, ରାଜାଙ୍କ ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୋଷହୀନକୁ ମାରିଦିଏ, ମହାରାଜ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗିବ।
ଶୋଣିତେ ତୁ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଵିଵେଶ ବୃହନ୍ନଲା। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାରାଜଂ କଙ୍କଂ ଚାପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତ
ରକ୍ତପାତ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବୃହନ୍ନଳା ମହାରାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କଙ୍କଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କ୍ଷମଯିତ୍ଵା ତୁ କୌରଵ୍ଯଂ ରଣାଦୁତ୍ତରମାଗତମ୍ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଦୃଢଂ ରାଜା ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ଭଵନୋତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଶଶଂସ ତତୋ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ଶୃଣ୍ଵତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଥିବା କୌରବଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦଢ଼ି ଆଲିଂଗନ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଳକୁ ନେଇଗଲେ, ତାପରେ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଶୁଣିବାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତ୍ଵଯା ଦାଯାଦଵାନସ୍ମି କୈକେଯୀନନ୍ଦିଵର୍ଧନ। ତ୍ଵଯା ମେ ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
କୈକେୟଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଦାୟାଦ ପାଇଛି; ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ପୁଅ ଏପରି ହୋଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ କିମ୍ବା ପରେ କେହି ହେବେନି।
ପଦଂ ପଦସହସ୍ରେଣ ଯଶ୍ଚରନ୍ନାପରାଧ୍ନୁଯାତ୍। ତେନ କର୍ଣେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏ ହଜାର ପଦ ଚାଲି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅପରାଧ କରେନି, ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ରଣେ ଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୀଦନ୍ତି ହୃତଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମାଃ। କୃପେନ ତେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ହରାଇଦିଅନ୍ତି, ସେ କୃପାଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?
ଯସ୍ଯ ତଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍ । ପିତୁଃ କୃତେ କୃତଂ ଘୋରଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ—
ଯୋଽଯୋଧୀତ୍ସମରେ ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ପ୍ରତାପିନମ୍। ଭୀଷ୍ମୋସୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ପରାଜିତଃ
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭୀଷ୍ମ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପରାଜିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି।
ପରାକ୍ରମୀ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଶୂରୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଦୃଢଵେଧୀ କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରାଜିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ସୂର, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଦଢ଼ ନିଷ୍ଠା, ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—
ତେନ ତେ ସହ ଭୀଷ୍ମେଣ କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ ସଂଯୁଗେ । ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍କଥଂ ତାତ ସର୍ଵମେତଦ୍ବ୍ରଵୀହି ମେ
ସେ କୁରୁବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ? ଏସବୁ ମୋତେ କହ।
ପର୍ଵତଂ ଯୋ ଵିନିର୍ଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ରାଜପୁତ୍ରୋ ଵରେଷୁଭିଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତେ ତାତ କଥମାସୀତ୍ସମାଗମଃ
ଯିଏ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣରେ ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗିପାରେ, ସେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ କିପରି ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ପ୍ରିୟ ପୁଅ?