ସଭାଜ୍ଯମାନଃ ପୌରୈଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଜାନପଦୈରପି। ଆସାଦ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଦ୍ଵାରଂ ପିତ୍ରେ ସଂପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍
ପୌର, ମହିଳା ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ତତୋ ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଃ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ଜଯାଶୀର୍ଭିରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲୋକ ଆସି, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ରାଜନ୍ପୃଥୁଯଶସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଜିତ୍ଵା ଶତ୍ରୂନ୍ସମାଗତଃ। ଉତ୍ତରଃ ସହ ସୂତେନ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଵାରିତଃ
ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାଜା, ଉତ୍ତର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇ ସୁତ ସହିତ ଫେରିଛି; ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଅଟକି ଅଛି ।
କୁମାରୋ ଯୋଧମୁଖ୍ଯୈସ୍ଚ ଗଣିକାଭିସ୍ଚ ସଂଵୃତଃ । ପୌରଜାନପଦୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ଜଯାଶିଷାଃ
କୁମାର, ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଓ ଗଣିକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ପୌର ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସହିତ, ଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ମହୀପାଲଃ କ୍ଷତ୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରଵେଶଯୋଭୌ ତୌ ତୂର୍ଣଂ ଦର୍ଶନେପ୍ସୁରହଂ ତଯୋଃ
ତାପରେ ଖୁସି ହୋଇ ରାଜା କ୍ଷତ୍ତାକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତୁରନ୍ତ ଭିତରେ ଆଣ ।'
କ୍ଷତ୍ତାରଂ କୁରୁରାଜସ୍ତୁ ଶନୈଃ କର୍ଣ ଉପାଜପତ୍। ଉତ୍ତରଃ ପ୍ରଵିଶତ୍ଵେକୋ ନ ପ୍ରଵେଶ୍ଯା ବୃହନ୍ନଲାଃ
କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ କୁରୁରାଜାଙ୍କର କ୍ଷତ୍ତାକୁ କହିଲେ, 'ଉତ୍ତର ଏକା ଭିତରେ ଯାଉ; ବୃହନ୍ନଳାକୁ ଭିତରେ ଆଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।'
ତସ୍ଯ ହି ମହାବାହୋର୍ଵ୍ରତଂ ନିତ୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ। ଯୋ ମମାଙ୍ଗେ ଵ୍ରଣଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛୋଣିତଂ ଵା ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍। ଅନ୍ଯତ୍ର ସଂଗ୍ରାମଗତାନ୍ନ ସ ଜୀଵେତ୍କଥଂଚନ
ଏହି ମହାବାହୁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଏକ ନିୟମ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ମୋ ଶରୀରରେ ଘାଉ କରିବେ କିମ୍ବା ରକ୍ତ ଦେଖାଇବେ, ଯୁଦ୍ଧ ଛଡା, ସେ କେବେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭୃସଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସଶୋଣିତମ୍। ଵିରାଟମିହ ସାମାତ୍ଯଂ ହନ୍ଯାତ୍ସବଲାଵାହନମ୍
ସ୍ପଷ୍ଟ, ବହୁତ ରାଗରେ, ମୋତେ ରକ୍ତ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ସେ ବିରାଟ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ଗଡିଅଁ ଦେଖି ଏଠାରେ ମାରି ଦେବେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଵାପି କୁବେରଂ ଵା ଯମଂ ଵା ଵରୁଣଂ ତଥା। ମମ ଶୋଣିତକର୍ତାରଂ ମୃଦ୍ଗୀଯାତ୍କିଂ ପୁନର୍ନରମ୍
ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ କିମ୍ବା ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ରକ୍ତ ଝରାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦମିତ ହେଉନ୍ତୁ; ତେବେ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପାଇଁ କଣ କହିବି?
କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଇତି ପ୍ରୋଵାଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଦାରଧୀଃ
ସେ ଶୂରବୀରଟିଏ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଅ; ଏପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଉଦାର ମନର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଘୃଣାନ୍ଵିତଃ। ସଭାଯାଂ ସହ ମାତ୍ସ୍ଯେନ ତୂଷ୍ଣୀମୁପଵିଵେଶ ହ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କ୍ଷମା ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଶଭାରେ ଚୁପଚାପ ବସିଗଲେ।
ତତୋ ରାଜସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପ୍ରାଵିଶତ୍ପୃଥିଵୀଂଜଯଃ। ଵଵନ୍ଦେ ସ ପିତୁଃ ପାଦୌ କଙ୍କଂ ଚାପ୍ଯୁପତିଷ୍ଠତ
ତାପରେ, ବଡ଼ ପୁଅ ଭୂମିଜୟୀ ଶଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ କଙ୍କଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵକ୍ରଯା ଚରଣୌ ପିତୁଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଙ୍କସ୍ଯ ରୁଧିରପ୍ଲୁତମ୍ । ହୃଦଯେଽଦହ୍ଯତ ତଦା ମୃତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତ ଇଵୋତ୍ତରଃ
ଉତ୍ତର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଟେଢ଼ା ଚାହାଣିରେ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇଲେ; ତାପରେ କଙ୍କଙ୍କୁ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଜଳିଉଠିଲା, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ପରି।
ତତୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗମନେକାଗ୍ରମନାଗସମ୍। ଭୂମାଵେକାନ୍ତ ଆସୀନଂ ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ସମୁପାସିତମ୍। ତତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଜାନଂ ତ୍ଵରମାଣ ଇଵୋତ୍ତରଃ
ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦେଖିଲେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନର ଲୋକଟିଏ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଭୂମିରେ ଏକାନ୍ତରେ ବସିଛନ୍ତି, ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ସେଠାରେ ରହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଉତ୍ତର ତ୍ୱରାତ୍ୱରିତ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କେନାଯଂ ତାଡିତଃ କଙ୍କଃ କେନ ପାପମିଦଂ କୃତମ୍। କୋ ଵା ଜିଗମିଷୁର୍ମୃତ୍ଯୁଂ କେନ ସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ପଦୋରଗଃ
କେଉଁଠିଏ କଙ୍କଙ୍କୁ ମାରିଲା? କେଉଁଠିଏ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲା? କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛି, ସାପକୁ ପାଦରେ ଛୁଇଁଲା?
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରାସନରତିକ୍ଷମଃ। ପୂଜନୀଯୋଽଭିଵାଦ୍ଯଶ୍ଚ ନ ପ୍ରବାଧ୍ଯୋଽଯମୀଦୃଶଃ
ଏହେଁ ଜଣେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ଓ ନମସ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିରାଟୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚୋତ୍ତରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାଧ୍ଵସାଦ୍ଧ୍ଵସ୍ତମାନସଃ
ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଷ୍ଟ୍ରବୃଦ୍ଧିକାରୀ ବିରାଟ ରାଜା ଭୟରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ର ତେ ଵିଜଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽହଂ ମୁଦା ଭୃଶମ୍। ଅକ୍ଷକ୍ରୀଡନଯାଽନେନ କାଲକ୍ଷେପମକାରିଷମ୍
ପୁଅ, ତୁମ ଜୟର ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲି; ଏହି ଲୋକ ସହ ଦାୟ ଖେଳି ମୁଁ ସମୟ କାଟିଲି।
ତତ୍ରାଜଯତ୍କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନୁତ୍ତରୋ ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ହି ମଯା ପୁତ୍ର ନେତି କଙ୍କୋ ବୃହନ୍ନଲା। ଅଜଯତ୍ସା କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନିତି ମାମବ୍ରଵୀନ୍ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ଉତ୍ତର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ହରାଇଲେ—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଲି, କିନ୍ତୁ କଙ୍କ ଏବଂ ବୃହନ୍ନଳା କହିଲେ, ବୃହନ୍ନଳା ଏକା ଦେଖି ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ହରାଇଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ପୁନିପୁନି କହୁଥିଲେ।
ପ୍ରଶଂସିତେ ମଯା ପୁତ୍ର ଵିଜଯେ ତଵ ଵିଶ୍ରୁତେ। ବୃହନ୍ନଲାଯା ଵିଜଯଂ କଙ୍କୋଽସ୍ତୁଵତ ଵୈ ରୁଷା
ପୁଅ, ତୁମ ଜୟର ପ୍ରଶଂସା କରି ତୁମ ଖ୍ୟାତି ଚାରିପାଖରେ ହେଉଥିବା ବେଳେ, କଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ଜୟର ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ମଯା ପ୍ରଶସ୍ଯମାନେ ତୁ ତ୍ଵଯି ପଣ୍ଡଂ ପ୍ରଶଂସତି। ବୃହନ୍ନଲାପ୍ରଶଂସାଭିରଭ୍ଯସୂଯମହଂ ତଦା। ତାଡିତୋଽଯଂ ମଯା ପୁତ୍ର ଦୁରାତ୍ମା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୃତ୍
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ମୁଁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଇଥିବା ଲୋକଟିଏକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲି, ପୁଅ।
ତାଡିତୋଽଯଂ ଯତିଃ କଙ୍କ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵଚୋତ୍ତରଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁର୍ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
‘ଏହି ତପସ୍ବୀ କଙ୍କକୁ ମାରାଯାଇଛି’ ବୋଲି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅକାର୍ଯଂ ତେ କୃତଂ ରାଜନ୍କ୍ଷିପ୍ରମେଷ ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍। ମା ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷଂ ଘୋରଂ ସମୂଲମୁପନିର୍ଦହେତ୍
ରାଜା, ତୁମେ ଭୁଲ କାମ କରିଛ; ଶୀଘ୍ର ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ କର! ନହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ସମୂଳେ ତୁମକୁ ଦହିଦେବ।
ଯାଵନ୍ନ କ୍ଷଯମାଯାତି କୁଲଂ ସର୍ଵମଶେଷନଃ। ସ୍ଫୀତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାତ୍ସ୍ଯାନାମଯଂ ତାଵତ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ମାତ୍ସ୍ୟ ଜନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶ, ଧନୀ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଲୋକଟିଏକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କର।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ପାଦଯୋରସ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵତ୍କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ପାଦୌ ପାଣିଭ୍ଯାମଯଂ ତାଵତ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଶିର ନମାଇ, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି, ହାତରେ ଚରଣ ଧରି, ଏହି ଲୋକଟିଏକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କର।
ଦକ୍ଷେଣ ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶପେ ତ୍ଵାଂ କ୍ଷପିତଂ ମଯା। ଇତି ଯାଵଦ୍ଵଦେତ୍କଙ୍ ଅଯଂ ତାଵତ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ଡାହାଣ ହାତରେ ଛୁଇଁ, ‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି, ତୁମେ ନଷ୍ଟ ହେଲ’ ବୋଲି କହିବା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଲୋକଟିଏକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ କର।
ସ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିରାଟଃ ସାଧ୍ଵସାକୁଲଃ। କ୍ଷମଯାମାସ କୌନ୍ତେଯଂ ଛନ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଵର୍ଚସା
ପୁଅର କଥା ଶୁଣି ଭୟରେ ଭରି ଯାଇଥିବା ବିରାଟ ରାଜା, ଗୁପ୍ତ ରହିଥିବା କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଭା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କ୍ଷମା କରିଦେଲେ।
କ୍ଷମଯନ୍ତଂ ତୁ ରାଜାନଂ ପାଣ୍ଡଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଚିରଂ କ୍ଷାନ୍ତଂ ମଯା ରାଜନ୍ମନ୍ଯୁର୍ମମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ପାଣ୍ଡବ କହିଲେ, 'ରାଜନ୍, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୋତେ କ୍ଷମା କରିଛ, ମୋ ମନରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ।'
ଯଦି ସ୍ମ ତତ୍ପତେଦ୍ଭୂମୌ ରୁଧିରଂ ମମ ପାର୍ଥିଵ । ସରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତ୍ଵମିହୋଚ୍ଛେଦମାପଦ୍ଯେଥା ନରର୍ଷଭ
ଯଦି ମୋ ରକ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଥାନ୍ତା, ରାଜା, ତାହା ପରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏଠାରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତା, ମହାପୁରୁଷ।
ନ ଦୂଷଯାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ତୁ ହନ୍ଯାଦଦୂଷକମ୍। ଫଲଂ ତସ୍ଯ ମହାରାଜ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦାରୁଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନି, ରାଜାଙ୍କ ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୋଷହୀନକୁ ମାରିଦିଏ, ମହାରାଜ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ଭୋଗିବ।