ସା ଵେଦନାମଭିଜ୍ଞାଯ ଭର୍ତୁଶ୍ଚିତ୍ତଵଶାନୁଗା। ସା ଵିଷଣ୍ଣା ଚ ଭୀତା ଚ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଚ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜା
ସେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବୁଝି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି, ଦୁଃଖିତ, ଭୟଭୀତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ—ସେ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟା।
ବାଷ୍ପଂ ନିଯମ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଭର୍ତୁର୍ନିଃଶ୍ରେଯସୈଷିଣୀ । ଉତ୍ତରୀଯେଣ ସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ତୂର୍ଣଂ ଜଗ୍ରାହ ଶୋଣିତମ୍
କଷ୍ଟରେ ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ଦମନ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉତ୍ତରୀୟ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ଧରିଲେ।
ନିଗୃହ୍ଯ ରକ୍ତଂ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଦୁଃଖମୋହିତା। ସୌଵର୍ଣଂ ଗୃହ୍ଯ ଭୃଙ୍ଗାରଂ ଶୋଣିତଂ ତଦପାମୃଜତ୍ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରୁପଦେନ୍ଦ୍ରସୁତା ତଦା
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ଅଟକାଇ, ସୁନାର ପାତ୍ର ନେଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରକ୍ତ ପୁଞ୍ଜିଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଡ୍ରୁପଦନ୍ଦ୍ର ସୁତା।
ସୈରନ୍ଧ୍ରି କିମିଦଂ ରକ୍ତମୁତ୍ତରୀଯେଣ ଗୃହ୍ଯତେ। କୋତ୍ର ହେତୁର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତନ୍ମପ୍ରାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ଵତଃ
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ତୁମେ ଏହି ରକ୍ତ ଉତ୍ତରୀୟ ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ଧରୁଛ? ଏହାର କାରଣ କ'ଣ, ବଡ଼ ଆଖିଅଳି? ସତ୍ୟ କହ।
ରକ୍ତବିନ୍ଦନି ଯାଵନ୍ତି କଙ୍କସ୍ଯ ଧରଣୀତଲେ। ତାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ରାଷ୍ଟ୍ରେ ତେ ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
କଙ୍କଙ୍କ ଯେତେ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବ, ସେତେ ବର୍ଷ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ବର୍ଷା ହେବ ନାହିଁ।
ଏତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ମାତ୍ସ୍ଯେନ୍ଦ୍ର କଙ୍କସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ମଯା। ଗୃହୀତମୁତ୍ତରୀଯେଣ ଵିନାଶୋ ମା ଭଵେତ୍ତଵ
ଏହି କାରଣରୁ, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା, ମୁଁ କଙ୍କଙ୍କ ରକ୍ତ ଉତ୍ତରୀୟ ଦ୍ୱାରା ଧରିଛି—ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ବିନାଶ ନ ହେଉ।
ଯତୀଶଂ ଯୋ ଵିହନ୍ଯେତ ତସ୍ଯାଯୁର୍ଵିନଶିଷ୍ଯତି। ଯୋ ଯତୀଶଂ ନିଯମ୍ଯେତ ସହସ୍ରଂ ଯାତନା ଯମେ
ଯେ କେହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଘାତ କରେ, ତାଙ୍କର ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଯେ କେହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧେ, ସେ ଯମଲୋକରେ ହଜାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବ।
ଯତୌ ରକ୍ତଂ ଦର୍ଶଯତି ଯାଵତ୍ପାଂସୁରଗୃହ୍ଯତ। ତାଵନ୍ତଃ ପିତୃଲୋକସ୍ଥାଃ ପିତରଃ ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯଧଃ
ଯେତେ ରକ୍ତ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଧୂଳିରେ ପଡ଼େ, ସେତେ ପିତୃଲୋକରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ତଳକୁ ଝରିପଡ଼ନ୍ତି।
ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିରାଟେନ୍ଦ୍ର ଧୃତଂ ରକ୍ତଂ ଚ ଵାସସା। ମଯା ତଵ ହିତାର୍ଥାଯ ତ୍ଵଯି ପ୍ରଣଯକାରଣାତ୍
ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ବିରାଟ ରାଜା, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ମୋର ସ୍ନେହ ପାଇଁ ମୁଁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ଧରିଛି।
ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ମାନୁଷଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତାସ୍ତ୍ରିଦଶାଃ ପୁରା। କିମକୁର୍ଵନ୍ତ ତେ ପଶ୍ଚାତ୍କଥଯସ୍ଵ ମମାନଘ
ପୂର୍ବେ ଦେବମାନେ ମାନବ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ଏହା ପରେ ସେମାନେ କ'ଣ କଲେ, ହେ ପାପହୀନ, ମୋତେ କୁହ।
ଵାସଵପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ। ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଗଣା ଅପ୍ସରସାଂ ତଥା
ବସବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତେ ଆସିଥିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ମାନୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁରୂଣାଂ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଚ। ଏକସ୍ଯ ଚ ବହୂନାଂ ଚ ରୌଦ୍ରମତ୍ଯୁଗ୍ରଦର୍ଶନମ୍
କୁରୁ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଓ ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟାନକ ମାନବ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସେମାନେ—
ଅସ୍ତ୍ରାଣାମଥ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଯୋଗାନଥ ସଂଗ୍ରହାନ୍। ଲଘୁ ସୁଷ୍ଠୁ ଚ ଚିତ୍ରଂ ଚ କୃତୀନାଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର, ତାହାର ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୁନଃସଂଗ୍ରହ, ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ, ଦ୍ରୁତ ଓ ଚତୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା।
ଭୀଷ୍ମଂ ଶାରଦ୍ଵତଂ ଦ୍ରୋଣଂ କର୍ଣଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା। ଜିତାନନ୍ଯାନ୍ଭୂମିପାଲାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଵୌକସଃ
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପରାଜିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଵେ ତେ ପରିତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପ୍ରଶସ୍ଯ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅସଙ୍ଗତିନା ତେନ ଵିମାନେନାଶୁଗାମିନା। ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁରସଙ୍ଗାସ୍ତେ ତ୍ରିଦିଵଂ ଚ ଦିଵୌକସଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଏହାପରେ, ସେ ଦ୍ରୁତ ଓ ଅବିରୋଧ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାଠି ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
[*କୁରଵୋ ନିର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦଯଃ। ଅଜଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଦଶୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ । ପାର୍ଥେନୈକେନ ସଂଗ୍ରାମେ ଵିସ୍ମଯୋ ନୋ ମହାନହୋ
ସମସ୍ତ କୌରବ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ଏକା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ—ଏହା ଆମ ପାଇଁ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
କସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ସଂଜାତଃ କସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵା ଫଲମ୍
ଏହି ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘଟିଲା, କିମ୍ବା କେଉଁ ଧର୍ମର ଫଳ ଏହିପରି ଫଳିଲା?
କିମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁନେଽସ୍ମିନ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରେଣ ନ୍ଯଯୋଧଯତ୍। ନିଵାତକଵଚାନାଜୌ ଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟିସଂମିତାନ୍
ଫଳ୍ଗୁନୀ ଅର୍ଜୁନ, ଯିଏ ଏକଥର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଓ ତିରିଶି କୋଟି ନିବାତକବଚଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରହିଲା?
ତସ୍ଯ ଚୈତତ୍କିମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତ ଇତି ତେ ସୁରାଃ । ଜଗ୍ମୁଃ ସୁରାଲଯଂ ହୃଷ୍ଟା ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଚେତସଃ ।।]
ତାଙ୍କର ଏହି କୃତିକୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ କେତେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି! ଖୁସି ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
କୁରଵୋଽର୍ଜୁନବାଣୈଶ୍ଚ ତାଡିତାଃ ଶରଵିକ୍ଷତାଃ । କୁରୂନଭିମୁଖାଂ ଯାତାଃ ସମଗ୍ରବଲଵାହନାଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ଓ ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ କୌରବମାନେ, ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଯାନସାମଗ୍ରୀ ସହ କୁରୁନଗର ପ୍ରତି ମୁହଁ କଲେ।
ଵିରାଟନଗରାଚ୍ଚୈଵ ଗଜାଶ୍ଵରଥସଂକୁଲାଃ । ଯୋଧୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଦାଯାଦୈର୍ବଲଵଦ୍ଭିରଧିଷ୍ଠିତାଃ
ବିରାଟନଗରରୁ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ସେନା, ଶୂର ଓ ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସନ୍ତାନ ସେନାପତିମାନେ ନେଇ ଚାଲିଲେ।
ଵିରାଟପ୍ରହିତା ସେନା ନଗରାଚ୍ଛୀଘ୍ରଯାଯିନୀ । ଉତ୍ତରଂ ସହ ସୂତେନ ପ୍ରତ୍ଯଯାତ୍ତମରିନ୍ଦମମ୍
ବିରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଦ୍ରୁତଗତି ସେନା, ଉତ୍ତର ଓ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସହ ଅଜୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ଆଗେଇଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୂର୍ଯଶତାକୀର୍ଣେ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚରଥସଂକୁଲେ । ପ୍ରହର୍ଷଃ ସ୍ତ୍ରୀକୁମାରାଣାଂ ତୁମୁଲଃ ସମପଦ୍ଯତ
ସେଠାରେ, ଶତଶତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଯୁବକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୈନ୍ଯରେଣୁଂ ସମୁତ୍ଥିତମ୍ । ସୈନ୍ଯଧ୍ଵଜଂ ନିଶମ୍ଯାଥ ଵୈରାଟିଂ ସମଭାଷତ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ସେନାର ଧୂଳି ଉଠୁଥିବା ଦେଖି ଓ ସେନାଧ୍ୱଜ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବିରାଟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନଗରେ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ରେଣୁଶ୍ଚାକ୍ରମତେ ନଭଃ। କିଂନୁ ଖଲ୍ଵପଯାତାସ୍ତେ କୁରଵୋ ନଗରଂ ଗତାଃ
ନଗରରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଛୁଉଛି; କୌରବମାନେ ହୋଇପାରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, କିମ୍ବା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ କି?
ତେ ଚୈଵ ନିର୍ଜିତାଽସ୍ମାଭିର୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ସୁତେଜସଃ । ଆମୁଞ୍ଚ କଵଚଂ ଵୀର ଚୋଦଯସ୍ଵ ଚ ଵାଜିନଃ । ଜଵେନାଭିପ୍ରପଦ୍ଯସ୍ଵ ଵିରାଟନଗରଂ ପ୍ରତି
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଆମେ ଜିତିଛୁ; ଏ ଶୂରବୀର, ତୁମେ କବଚ ଖୋଲ, ଘୋଡ଼ାକୁ ତଡ଼, ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବିରାଟନଗର ପ୍ରତି ଚାଲ।
ନ ତାଵତ୍ତଲନିର୍ଘୋଷଂ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ନିସ୍ଵନମ୍ । ଧ୍ଵଜଂ ଵା ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ଅଥଵା ସ୍ଵଜନୋ ଭଵେତ୍
ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବର ଗର୍ଜନ କିମ୍ବା ଧ୍ୱଜ ଦେଖାଇବି ନାହିଁ।
ସେନାଗ୍ରମେତନ୍ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ ଗଣିକାଶ୍ଚ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ। କନ୍ଯା ରଥେଷୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଯୋଧା ଵିଵିଧଵାସସଃ
ଏହା ମାତ୍ସ୍ୟ ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗ; ଶୋଭିତ ଗଣିକାମାନେ, ରଥରେ ବସିଥିବା କନ୍ୟାମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାମତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ସଖୀଭିଃ ପରିଵାରିତାମ୍। ଅନୀକିନ୍ଯଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହସ୍ତିନୋଶ୍ଵାଶ୍ଚ ଵର୍ମିତାଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖୁଛି; ବିଭିନ୍ନ ଦଳ, କବଚପିନ୍ଧିଥିବା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।
ରଥିନଶ୍ଚ ପଦାତାଶ୍ଚ ବହଵୋ ନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରିଣଃ। ଵିରାଟଵଚନାତ୍ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ମେ। ନ ଚ ମେଽତ୍ର ପ୍ରତୀଘାତଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଜନେ ଯଥା
ଏଠାରେ ବହୁତ ରଥୀ ଓ ପଦାତି ଅଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ନୁହଁନ୍ତି; ବିରାଟଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ମୋ ମନରେ କୌଣସି ଅପରିଚିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ ହେଉନାହିଁ।