ଅଧର୍ମୋ ନ ସ୍ପୃଶେଦେଷ ମହାନ୍ମାମିହ ଭାର୍ଗଵ। ଵର୍ଣସଂକରଜୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିତି ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ମହାନ୍ ଭାର୍ଗବ, ଏହି ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ମୋତେ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଜାତି ମିଶ୍ରଣ ଦୋଷରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କନ୍ୟା ଦେଉଛି।
ଅଧର୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵରମୀପ୍ସିତମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ଵିଵାହେ ମା ମ୍ଲାସୀରହଂ ପାପଂ ନୁଦାମି ତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି—ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ତାହା ଶୁଣ। ଏହି ବିବାହରେ ମନ ଛାଡ଼ିବା ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ପାପ ଦୂର କରୁଛି।
ଵହସ୍ଵ ଭାର୍ଯାଂ ଧର୍ମେଣ ଦେଵଯାନୀଂ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍। ଅନଯା ସହ ସଂପ୍ରୀତିମତୁଲାଂ ସମଵାପ୍ନୁହି
ଧର୍ମରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅଂଗର ମାଲିକା, ଭାର୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର।
ଇଯଂ ଚାପି କୁମାରୀ ତେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ। ସଂପୂଜ୍ଯା ସତତଂ ରାଜନ୍ମା ଚୈନାଂ ଶଯନେ ହ୍ଵଯେଃ
ଏହି ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତୁମର। ରାଜା, ସେଉଁଠି ସଦା ସମ୍ମାନ କର, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଶୟନ କକ୍ଷକୁ କେବେ ଡାକିବା ନାହିଁ।
ରହସ୍ଯେନାଂ ସମାହୂଯ ନ ଵଦେର୍ନ ଚ ସଂସ୍ପୃଶେଃ। ଵହସ୍ଵ ଭାର୍ଯାଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଥା କାମମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିବା, କିନ୍ତୁ କଥା ହେବା ନାହିଁ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ନାହିଁ। ତୁମର ଭାର୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର—ସୁଭ ହେଉ—ଏବଂ ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ପାଇବ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଯଯାତିସ୍ତୁ ଶୁକ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ରାଜା ଵିଵାହମକରୋଚ୍ଛୁଭମ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଯୟାତି ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ ବିବାହ କରିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶୁକ୍ରାନ୍ମହଦ୍ଵିତ୍ତଂ ଦେଵଯାନୀଂ ତଦୋତ୍ତମାମ୍। ଦ୍ଵିସହସ୍ରେଣ କନ୍ଯାନାଂ ତଥା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ସହ
ଶୁକ୍ରଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ଧନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦେବୟାନୀ, ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟା ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସଂପୂଜିତଶ୍ଚ ଶୁକ୍ରେଣ ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମଃ। ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ହୃଷ୍ଟୋଽନୁଜ୍ଞାତୋଽଥ ମହାତ୍ମନା
ଶୁକ୍ର ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଯଯାତିଃ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରପୁରସଂନିଭମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ତତ୍ର ଦେଵଯାନୀଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ଯୟାତି ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ରପୁର ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ରଖିଲେ।
ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚାନୁମତେ ସୁତାଂ ତାଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ। ଅଶୋକଵନିକାଭ୍ଯାଶେ ଗୃହଂ କୃତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ନିକଟରେ ଏକ ଘର ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖିଲେ।
ଵୃତାଂ ଦାସୀସହସ୍ରେଣ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀମ୍। ଵାସୋଭରନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ସଂଵିଭଜ୍ଯ ସୁସତ୍କୃତାମ୍
ବିଛିନ୍ନ ହଜାର ଦାସୀ ଦ୍ୱାରା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସେବା ଦିଆଯାଉଥିଲା; ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରାଯାଉଥିଲା।
ଦେଵଯାନ୍ଯା ତୁ ସହିତଃ ସ ନୃପୋ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ। `ପ୍ରୀତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତୋ ମୁମୁଦେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ
ଦେବୟାନୀ ସହିତ ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ବର୍ଷକ୍ଷଣ ଧରି ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ଦେଵଯାନୀ ସମାଗତା। ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ସା କ୍ରୀଡିତ୍ଵା ରମଣୀଯେ ମନୋରମେ
ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନର ମଧ୍ୟରେ ଦେବୟାନୀ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମିଶି, ସେଇ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ସ୍ଥାନରେ ଖେଳିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ତାଂ ତୁ ନିର୍ଦିଶ୍ଯ ରାଜ୍ଞା ସହ ଯଯୌ ଗୃହମ୍। ଏଵମେଵ ସହ ପ୍ରୀତ୍ଯା ବହୁ କାଲଂ ମୁମୋଦ ଚ
ସେଠାରେ ଦେବୟାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରେମରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୁସିରେ ରହିଲେ।
ଵିଜହାର ବହୂନବ୍ଦାନ୍ଦେଵଵନ୍ମୁଦିତଃ ସୁଖୀ
ସେ ଦେବତାମାନେ ରଖିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ କାଟିଲେ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ଵରାଙ୍ଗନା। ଲେଭେ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରଥମତଃ କୁମାରଂ ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଋତୁକାଳ ଆସିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀ ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଗତେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ। ଦଦର୍ଶ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଋତୁଂ ସା ଚାନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିତ ହେବା ପରେ, ବୃଷପର୍ବଣୀର ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଋତୁକାଳ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶୁଦ୍ଧା ସ୍ନାତା ତୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଶୋଭିତା। ଅଶୋକଶାଖାମାଲମ୍ବ୍ଯ ସୁପୁଷ୍ପସ୍ତବକୈର୍ଵୃତାମ୍
ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ଅଶୋକ ଗଛର ଡାଳ ଧରିଥିଲେ, ଯାହା ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଢାକି ଥିଲା।
ଆଦର୍ଶେ ମୁଖମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭର୍ତୁର୍ଦର୍ଶନଲାଲସା। ଶୋକମୋହସମାଵିଷ୍ଟା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଶୋକ ଶୋକାପନୁଦ ଶୋକୋପହତଚେତସାମ୍। ତ୍ଵନ୍ନାମାନଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ପ୍ରିଯସଂଦର୍ଶନେନ ମାମ୍। ଏଵମୁକ୍ତଵତୀ ସା ତୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
‘ଅଶୋକ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋ ପରି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଆଜି ତୁମର ନାମ ଏହି ଭଳି ସତ୍ୟ ହେଉ, ମୋତେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦେଇ।’ ଏହିପରି କହି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପୁଣି କହିଲେ—
ଋତୁକାଲଶ୍ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ଚ ମେଽସ୍ତି ଵୃତଃ ପତିଃ। କିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂ ନୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଵା କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ଭଵେତ୍
‘ମୋର ଋତୁକାଳ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଖରେ ଚୟନ କରିଥିବା ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ। କଣ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି? ମୁଁ କଣ କରିବି? କିମ୍ବା କଣ କଲେ ମୋତେ ସୁଖ ମିଳିପାରିବ?’
ଦେଵଯାନୀ ପ୍ରଜାତାଽସୌ ଵୃଥାଽହଂ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନା। ଯଥା ତଯା ଵୃତୋ ଭର୍ତା ତଥୈଵାହଂ ଵୃଣୋମି ତମ୍
‘ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ଅକାରଣରେ ଯୌବନରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ସେଯେପରି ନିଜେ ଭାର୍ତ୍ତା ଚୟନ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠିକୁ ଚୟନ କରେ।’
ରାଜ୍ଞା ପୁତ୍ରଫଲଂ ଦେଯମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ। ଅପୀଦାନୀଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଈଯାନ୍ମେ ଦର୍ଶନଂ ରହଃ
‘ମୋ ମନରେ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି ଯେ, ରାଜା ମୋତେ ପୁଅର ଫଳ ଦେଉନ୍ତୁ; ସମ୍ଭବତଃ ଏବେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ ଦର୍ଶନ ଦେବେ।’
କେଶୈର୍ବଧ୍ଯା ତୁ ରାଜାନଂ ଯାଚେଽହଂ ସଦୃଶଂ ପତିମ୍। ସ୍ପୃହେଦିଦଂ ଦେଵଯାନୀ ପୁତ୍ରମୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁନଃପୁନଃ। କ୍ରୀଡନ୍ନନ୍ତଃପୁରେ ତସ୍ଯାଃ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଷଣମଵାପ୍ଯ ଚ
‘କେଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ମୋ ପରି ଏକ ସ୍ୱାମୀ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ପୁଣିପୁଣି ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମେ; ସେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, କେବେ କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାଏ।’
ଅଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଜାଽସୌ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ଅଶୋକଵନିକାଭ୍ଯାଶେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ ତିଷ୍ଠତୀମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ସମୟରେ ଯେପରି ହେଉ, ରାଜା ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତମେକଂ ରହିତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚାରୁହାସିନୀ। ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାନଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଏକା ଓ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଇ ଆଗକୁ ଯାଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋମସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵା ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଵା। ତଵ ଵା ନାହୁଷ ଗୃହେ କଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି
‘ଚାହେଁ ସେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ବାରୁଣ, କିମ୍ବା ତୁମର ଘର, ଓ ନାହୁଷ, ଏଠାରେ କିଏ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ?’
ରୂପାଭିଜନଶୀଲୈର୍ହି ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ଵେତ୍ଥ ମାଂ ସଦା। ସା ତ୍ଵାଂ ଯାଚେ ପ୍ରସାଦ୍ଯାହମୃତୁଂ ଦେହି ନରାଧିପ
‘ରୂପ, ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ରରେ, ରାଜା, ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଜାଣିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଅନୁରୋଧ କରେ, ମୋ ଋତୁକାଳକୁ ଦିଅ, ଓ ନରପତି।’
ଵେଦ୍ମି ତ୍ଵାଂ ଶୀଲସଂପନ୍ନାଂ ଦୈତ୍ଯକନ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ରୂପଂ ଚ ତେ ନ ପଶ୍ଯାମି ସୂଚ୍ଯଗ୍ରମପି ନିନ୍ଦିତମ୍
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁଣବତୀ, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଦାଇତ୍ୟକନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣେ; ତୁମର ରୂପରେ ମୁଁ ସୁଇର ଟିପ୍ପି ଯେତେକି ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ।’
ତଦାପ୍ରଭୃତି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ସ୍ମରାମ୍ଯନିଶମୁତ୍ତମେ'। ଅବ୍ରଵୀଦୁଶନା କାଵ୍ଯୋ ଦେଵଯାନୀଂ ଯଦାଽଵହମ୍। ନେଯମାହ୍ଵଯିତଵ୍ଯା ତେ ଶଯନେ ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ
‘ସେଇ ସମୟରୁ ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ସର୍ବଦା ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠା। ଉଶନା କବି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବୁଝିଲି: “ଏହି ବୃଷପର୍ବଣୀ କନ୍ୟାକୁ ତୁମ ଶୟନକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”’