ପ୍ରଵର୍ତମାନେ ଦ୍ଯୂତେ ତୁ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵମବ୍ରଵୀତ୍
ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ ମେ ଯୁଦ୍ଧେ ତାଦୃଶାଃ କୁରଵୋ ଜିତାଃ । କୁରଵୋଽତିରଥାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ
ଦେଖ, ମୋ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଏମିତି କୌରବମାନେକୁ ହରାଇଛି—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜୟ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଧର୍ମରାଜୋ ଦ୍ଯୂତେ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଵିଜିତା ଗାଵଃ କୁରଵଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଗାଈ ରକ୍ଷା ପାଇଛି ଓ କୌରବମାନେ ହାରିଛନ୍ତି।'
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତତମଂ ମନ୍ଯେ ଉତ୍ତରଶ୍ଚେତ୍କୂରୂଞ୍ଜଯେତ୍। ଯନ୍ତା ବୃହନ୍ନଲା ଯସ୍ଯ ସ କଥଂଚିଦ୍ଵିଜେଷ୍ଯତେ
ଉତ୍ତର କୌରବମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ ତେବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ଯାନ୍ତା ଯଦି ସେ, କିଛିପରି ଜିତିପାରିବ।
ତତୋ ଵିରାଟଃ କ୍ଷୁଭିତୋ ମନ୍ଯୁନା ଚ ପରିପ୍ଲୁତଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରିଵ୍ରାଜମନନ୍ତରମ୍
ତାପରେ ବିରାଟ ରାଜା ରୋଷରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ତାଦୃଶେନ ତୁ ଯୋଧେନ ମହେଷ୍ଵାସେନ ଧୀମତା। କୁରଵୋ ନିର୍ଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ତତ୍ର କିଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଭୁତମ୍
ଏମିତି ଶୂର, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଧା ଥିଲେ, ତେଣୁ କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ। ଏଠାରେ କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ?
ସମଂ ଷଣ୍ଡେନ ମେ ପୁତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋ ପ୍ରଶଂସସି। ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ନୂନଂ ମାମଵମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ ଏକ ନପୁଂସକ ସମାନ କହି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ହେ ନକଲୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ; କଣ କହିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ତୁମେ ଜାଣନାହ, ନିଶ୍ଚୟ ମତେ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ସମଂ ଷଣ୍ଡେନ ମେ ପୁତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋ ପ୍ରଶଂସସି। ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ନୂନଂ ମାମଵମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ ଏକ ନପୁଂସକ ସମାନ କହି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ହେ ନକଲୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ; କଣ କହିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ତୁମେ ଜାଣନାହ, ନିଶ୍ଚୟ ମତେ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ପୁମାଂସୋ ବହଵୋ ଦୃଷ୍ଟାଃ ସୂତାଶ୍ଚ ବହଵୋ ମଯା। ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଯନ୍ତା ଯୋଦ୍ଧା ଚ ନ ମେ ଦୃଷ୍ଟଃ କଦାଚନ
ମୁଁ ବହୁତ ପୁରୁଷ ଓ ବହୁତ ସାରଥି ଦେଖିଛି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ରଥ ଚଢି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଏମିତି ଏକ ମଣିଷକୁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।
ଵିପ୍ରିଯଂ ନ ଚରେଦ୍ରାଜ୍ଞାମନୁକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ଵଦେତ୍। ଆଚରନ୍ଵିପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞାଂ ନ ଜାତୁ ସୁଖମେଧତେ
ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧ କିଛି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏମିତି କଥା କହିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରେ, ସେ କେବେ ଖୁସି ପାଏ ନାହିଁ।
ଵଯସ୍ଯତ୍ଵାତ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵମପରାଧମିମଂ କ୍ଷମେ। ନେଦୃଶୀଂ ପ୍ରଵଦର୍ଵାଚଂ ଯଦି ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରୁଛି; ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହ, ଏପରି କଥା ଆଉ କେବେ କହିବା ନାହିଁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନଃ କଙ୍କଃ ପ୍ରହସ୍ଯ କୁରୁଵର୍ଧନଃ । ବୃହନ୍ନଲାଯା ସଜେନ୍ଦ୍ର ଧୁଷ୍ଯତାଂ ନଗରେ ଜଯଃ
ତାପରେ କଙ୍କ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ହସି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ନଗରରେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ।'
ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ସାରଥ୍ଯଂ କୃତଂ ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ନିମିତ୍ତଂ କିଂଚିଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ତର୍କଶ୍ଚାପି ଦୃଢୋ ମମ। ଯତୋ ଜାନାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତର ଆଗରୁ ରଥଚଳନ କରିଛନ୍ତି; କିଛି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଇଛି, ମୋର ଧାରଣା ମଜବୁତ, ହେ ରାଜା, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭଳି ହେବ ନାହିଁ।
କୁରଵୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯା ଦେଵୈରପି ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ। ସସୋମଵରୁଣାଦିତ୍ଯୈଃ ସଯକ୍ଷେଶହୁତାଶନୈଃ
କୁରୁମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ହରାଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି—ସୋମ, ବରୁଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ଯକ୍ଷପତି ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ମଧ୍ୟ।
ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣକର୍ଣୌ ସୁଦୁର୍ଜଯୌ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୋମଦତ୍ତୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଅଜୟ ଦ୍ରୋଣ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ଜୟଦ୍ରଥ ଅଛନ୍ତି,
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲୋ ଭୂରିର୍ଜଲସନ୍ଧିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହୋ ଦୁଃଶାସନଵିଵିଂଶତୀ
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ୍ୟ, ଭୂରି, ପ୍ରବଳ ଜଳସନ୍ଧି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯାହାକୁ ହରାଇବା କଠିନ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ବିବିଂଶତି,
ଵୃଷସେନୋଽଶ୍ଵଵେଗଶ୍ଚ ଵାଯୁଵେଗସୁଵର୍ଚସୌ । ବାହ୍ଲୀକଃ ଶୂରସେନଶ୍ଚ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ପରନ୍ତପଃ
ବୃଷସେନ, ଅଶ୍ୱବେଗ, ବାୟୁବେଗ, ସୁବର୍ଚ୍ଚ, ବାହ୍ଲୀକ, ଶୂରସେନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଯୁୟୁତ୍ସୁ,
ସୌବଲଃ ଶକୁନିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନଶ୍ଚ ସାଲ୍ଵରାଟ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ
ସୌବଳ, ଶକୁନି, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ ଓ ସାଲ୍ବ ରାଜା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଅନେକ ଶୂରବୀର ରାଜାମାନେ,
କୃପେଣାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯେନ ସହିତାଃ କୁରଵୋ ନୃପାଃ। ସଞ୍ଜକାର୍ମୁକନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ରଥିନୋ ରଥଯୂଥପାଃ। ଅନ୍ଯେ ଚୈଵ ମହାଵୀର୍ଯା ରାଜପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ କୁରୁ ରାଜାମାନେ, ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ରଥୀ ଓ ରଥପତିମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ମହାରଥୀମାନେ,
ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ପରିଵୃତଃ ସାକ୍ଷାଦପି ପୁରଂଦରଃ । ତଦ୍ବଲଂ ନ ଜଯେତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦିଭିର୍ଵୃତମ୍
ମରୁଦ୍ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱୟଂ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସେହି ସେନାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
କସ୍ତଦ୍ବୃହନ୍ନଲାଦନ୍ଯୋ ମନୁଷ୍ଯଃ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯତି। ଯସ୍ଯ ବାହୁବଲେ ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି କଶ୍ଚନ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବୃହନ୍ନଳା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଏ ସେମାନଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା କରିପାରିବ? କାର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ହାତର ଶକ୍ତି ସମାନ ହେବ?
ଅତୀଵ ସମରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷୋ ଯସ୍ଯାଭିଵର୍ଧତେ। କିମେଵଂ ପୁରୁଷୋ ଲୋକୋ ଦିଵି ଵା ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ
ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଯାହାର ଆନନ୍ଦ ବେଶି ବଢ଼ିଯାଏ, ଏପରି ପୁରୁଷ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଏ ଅଛି?
ତେନ ସଂକ୍ଷୁଭିତୋ ରାଜା ଦୀର୍ଯମାଣେନ ଚେତସା । ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚନଂ କ୍ରୂରମଜାନନ୍ଵୈ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେବାରୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିନଥିବା ଦୁଃଖରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
କଙ୍ଖ ମା ବ୍ରୂହି ମେ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ବହୁଶଃ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ ନ ଚ ଵାଚଂ ନିଯଚ୍ଛସି
କଙ୍କ, ମୋତେ ବିରୋଧ କରି କିଛି କଥା କହିନାହ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଅନେକଥର ନିଷେଧ କରିଲି ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ କଥା ରୋକୁନାହ।
ନିଯନ୍ତା ଚେନ୍ନ ଵିଦ୍ଯେତ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମମାଚରେତ୍। ଇତି ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତୋ ରାଜା ସୋଽକ୍ଷେଣାଭ୍ଯହନଦ୍ଭୃଶମ୍
ଯଦି କେହି ନିୟମ କରିବାକୁ ନଥାନ୍ତେ, ତେବେ କେହି ଧର୍ମରେ ଚାଲିଥାନ୍ତେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ରାଜା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଗୋଟିଏ ଅଷ୍ଟା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତକ୍ଷକଭୋଗାଭଂ ବାହୁମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ଵିରାଟଃ ପ୍ରାହନତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କର୍ଣମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାଙ୍କର ସାପର ପିଣ୍ଡିଯାଉଥିବା ପରି ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଉଠାଇ, କ୍ରୋଧିତ ବିରାଟ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଜୋରରେ ମାରିଲେ।
ମୁଖେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ କୋପାନ୍ମୈଵମିତ୍ଯଵଭର୍ତ୍ସଯନ୍। ବଲଵତ୍ପ୍ରତିଵିଦ୍ଧସ୍ଯ ନସ୍ତଃ ଶୋଣିତମାସ୍ରଵତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ 'ଏପରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ' ବୋଲି ତିବ୍ର ଭାବେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ମାରିଲେ, ଯାହାରେ ରକ୍ତ ଝରିଲା।
ଅକ୍ଷେଣାଭିହତୋ ରାଜା ଵିରାଟେନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ତୂଷ୍ଣୀମାସୀନ୍ମହାବାହୁଃ କୃଷ୍ଣାଂ ପଶ୍ଯନ୍ସୁଦୁଃଖିତାମ୍
ବିରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟା ଦେଇ ଘାତ ପାଇଥିବା ବଳଶାଳୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚୁପଚାପ ବସି ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରକ୍ତୋତ୍ପଲନିଭଂ ଶିରସଃ ଶୋଣିତଂ ତଦା। ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାବାହୋରଭିଘାତାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେଇ ବଳଶାଳୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଲାଲ ଦଳର ପରି ରକ୍ତ ଘାତରେ ଝରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତଦପ୍ରାପ୍ତଂ ମହୀଂ ପାର୍ଥଃ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ସମଧାରଯତ୍। ଅଵୈକ୍ଷତ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ସ୍ଥିତାମ୍
ଏହି ରକ୍ତ ଭୂମିକୁ ଛୁଁଇବା ପୂର୍ବରୁ ପାର୍ଥ ଦୁଇହାତରେ ଧରିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।