ଅକ୍ଷାନାହର ସୈରନ୍ଧ୍ରି ଆସନଂ ଚୋପକଲ୍ପଯ। ଆଦାଯ ଵ୍ଯଜନଂ ତ୍ଵଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵତୋଽନନ୍ତରା ଭଵ
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ଦ୍ୟୁତ ଗୁଟି ଆଣି ଦେଖ, ଆସନ ବି ବିନ୍ୟାସ କର। ତୁମେ ହାତପଖା ନେଇ ମୋ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରୁହ।
ତଂ ତଥାଵାଦିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାପତ। ନ ଦେଵିତଵ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଟେନ କିତଵେନେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ସେଉଁଠି ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ: 'ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଥାନ୍ତି ସେମାନେ ଚତୁର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ମୁଦା ଯୁକ୍ତମହଂ ଦେଵିତୁମୁତ୍ସହେ । ପ୍ରିଯଂ ତୁ ତେ ଚିକୀର୍ପାମି ଵର୍ତତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ। ଦ୍ଯୂତଂ କର୍ତୁଂ ନ ଵାଞ୍ଛାମି ନରେନ୍ଦ୍ର ଜନସଂସଦି
ଆଜି ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଥିବାରୁ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯାହାକୁ ପସନ୍ଦ କର, ମୁଁ ସେହି କଥା ମାନିବି। ମୋର ମନରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ରାଜା।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଗାଵୋ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଵସୁ କିଂଚନ। ନ ମେ କିଂଚିତ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମନ୍ତରେଣାପି ଦେଵିତମ୍
ମହିଳା, ଗାଈ, ସୁନା ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଧନ—ମୋ ପାଖରୁ ତୁମେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳି ଅନ୍ୟ କିଛି ମିଳିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
କିଂ ତେ ଦ୍ଯୂତେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବହୁଦୋଷେଣ ମାନଦ। ଦେଵନେ ବହଵୋ ଦୋଷାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ହେ ରାଜା, ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ବହୁତ ଦୋଷ ଅଛି, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ କଣ ଉପକାରୀ? ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ଅନେକ ଅପକାର ଅଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତୋ ଵା ଯଦି ଵା ଦୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ସ ରାଜ୍ଯଂ ଧନମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ପଣମେକମମନ୍ଯତ
ତୁମେ ଶୁଣିଥିବା କିମ୍ବା ଦେଖିଥିବା, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକ ଦ୍ୟୁତ ଗୁଟିରେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ଅସୀମ ଧନ ଦାଉ ଲଗାଇଥିଲେ।
କୃଷ୍ଣାଂ ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଦଯିତାଂ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶୋପମାନ୍। ନିଃସଂଶଯଂ ସ କିତଵଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତପ୍ଯତି ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ କୃଷ୍ଣା ଓ ଦେବତା ସମାନ ଭାଇମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୟୁତରେ ଦାଉ ଲଗାଇଥିଲେ। ସେଇ ଚତୁର ପାଣ୍ଡବ ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ଦୁଃଖିତ।
ଵିଵିଧାନାଂ ଚ ରତ୍ନାନାଂ ଧନାନାଂ ଚ ପରାଜଯେ। ଅଭୀପ୍ସିତଵିନାଶଶ୍ଚ ଵାକ୍ପାରୁଷ୍ଯମନନ୍ତରମ୍
ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ହାରିଗଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାପରେ କଠୋର କଥା ଆସେ।
ଅଵିଶ୍ଵାସ୍ଯଂ ବୁଧୈର୍ନିତ୍ଯମେକାହ୍ନା ଦ୍ରଵ୍ଯନାଶନମ୍। ଦ୍ଯୂତେ ହାରିତଵାନ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଯୂତଂ ନ ରୋଚଯେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ସଦା ଦ୍ୟୁତ ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଏକ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ଧନ ହାରିଯାଏ। ମୁଁ ସବୁକିଛି ହାରିଦେଇଥିଲି, ତେଣୁ ଏବେ ଦ୍ୟୁତ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଅଥଵା ମନ୍ଯସେ ରାଜନ୍ଦୀଵ୍ଯାଵ ଯଦି ରୋଚତେ। ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଵାକ୍ଯୈସ୍ତୁ କ୍ରୀଡତସ୍ତୌ ନରୋତ୍ତମୌ
ତଥାପି, ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ରାଜା, ତେବେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବା। ଏଭଳି କଥା କହି ସେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ପ୍ରଵର୍ତମାନେ ଦ୍ଯୂତେ ତୁ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵମବ୍ରଵୀତ୍
ଦ୍ୟୁତ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ ମେ ଯୁଦ୍ଧେ ତାଦୃଶାଃ କୁରଵୋ ଜିତାଃ । କୁରଵୋଽତିରଥାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ
ଦେଖ, ମୋ ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଏମିତି କୌରବମାନେକୁ ହରାଇଛି—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାରଥୀ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜୟ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଧର୍ମରାଜୋ ଦ୍ଯୂତେ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତେ ଵିଜିତା ଗାଵଃ କୁରଵଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦ୍ୟୁତ ଖେଳରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଗାଈ ରକ୍ଷା ପାଇଛି ଓ କୌରବମାନେ ହାରିଛନ୍ତି।'
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତତମଂ ମନ୍ଯେ ଉତ୍ତରଶ୍ଚେତ୍କୂରୂଞ୍ଜଯେତ୍। ଯନ୍ତା ବୃହନ୍ନଲା ଯସ୍ଯ ସ କଥଂଚିଦ୍ଵିଜେଷ୍ଯତେ
ଉତ୍ତର କୌରବମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ ତେବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ଯାନ୍ତା ଯଦି ସେ, କିଛିପରି ଜିତିପାରିବ।
ତତୋ ଵିରାଟଃ କ୍ଷୁଭିତୋ ମନ୍ଯୁନା ଚ ପରିପ୍ଲୁତଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରିଵ୍ରାଜମନନ୍ତରମ୍
ତାପରେ ବିରାଟ ରାଜା ରୋଷରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ତାଦୃଶେନ ତୁ ଯୋଧେନ ମହେଷ୍ଵାସେନ ଧୀମତା। କୁରଵୋ ନିର୍ଜିତା ଯୁଦ୍ଧେ ତତ୍ର କିଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଭୁତମ୍
ଏମିତି ଶୂର, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଧା ଥିଲେ, ତେଣୁ କୌରବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ। ଏଠାରେ କ'ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ?
ସମଂ ଷଣ୍ଡେନ ମେ ପୁତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋ ପ୍ରଶଂସସି। ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ନୂନଂ ମାମଵମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ ଏକ ନପୁଂସକ ସମାନ କହି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ହେ ନକଲୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ; କଣ କହିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ତୁମେ ଜାଣନାହ, ନିଶ୍ଚୟ ମତେ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ସମଂ ଷଣ୍ଡେନ ମେ ପୁତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋ ପ୍ରଶଂସସି। ଵାଚ୍ଯାଵାଚ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ନୂନଂ ମାମଵମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ ଏକ ନପୁଂସକ ସମାନ କହି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ହେ ନକଲୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ; କଣ କହିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ତୁମେ ଜାଣନାହ, ନିଶ୍ଚୟ ମତେ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ପୁମାଂସୋ ବହଵୋ ଦୃଷ୍ଟାଃ ସୂତାଶ୍ଚ ବହଵୋ ମଯା। ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଯନ୍ତା ଯୋଦ୍ଧା ଚ ନ ମେ ଦୃଷ୍ଟଃ କଦାଚନ
ମୁଁ ବହୁତ ପୁରୁଷ ଓ ବହୁତ ସାରଥି ଦେଖିଛି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ରଥ ଚଢି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଏମିତି ଏକ ମଣିଷକୁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।
ଵିପ୍ରିଯଂ ନ ଚରେଦ୍ରାଜ୍ଞାମନୁକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ଵଦେତ୍। ଆଚରନ୍ଵିପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞାଂ ନ ଜାତୁ ସୁଖମେଧତେ
ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧ କିଛି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏମିତି କଥା କହିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରେ, ସେ କେବେ ଖୁସି ପାଏ ନାହିଁ।
ଵଯସ୍ଯତ୍ଵାତ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵମପରାଧମିମଂ କ୍ଷମେ। ନେଦୃଶୀଂ ପ୍ରଵଦର୍ଵାଚଂ ଯଦି ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରୁଛି; ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହ, ଏପରି କଥା ଆଉ କେବେ କହିବା ନାହିଁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନଃ କଙ୍କଃ ପ୍ରହସ୍ଯ କୁରୁଵର୍ଧନଃ । ବୃହନ୍ନଲାଯା ସଜେନ୍ଦ୍ର ଧୁଷ୍ଯତାଂ ନଗରେ ଜଯଃ
ତାପରେ କଙ୍କ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ହସି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ନଗରରେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ।'
ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ସାରଥ୍ଯଂ କୃତଂ ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ନିମିତ୍ତଂ କିଂଚିଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ତର୍କଶ୍ଚାପି ଦୃଢୋ ମମ। ଯତୋ ଜାନାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତର ଆଗରୁ ରଥଚଳନ କରିଛନ୍ତି; କିଛି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଇଛି, ମୋର ଧାରଣା ମଜବୁତ, ହେ ରାଜା, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭଳି ହେବ ନାହିଁ।
କୁରଵୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯା ଦେଵୈରପି ସୁଦୁର୍ଜଯାଃ। ସସୋମଵରୁଣାଦିତ୍ଯୈଃ ସଯକ୍ଷେଶହୁତାଶନୈଃ
କୁରୁମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ହରାଇପାରିବେ ନାହାନ୍ତି—ସୋମ, ବରୁଣ, ଆଦିତ୍ୟ, ଯକ୍ଷପତି ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ମଧ୍ୟ।
ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣକର୍ଣୌ ସୁଦୁର୍ଜଯୌ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୋମଦତ୍ତୋ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଅଜୟ ଦ୍ରୋଣ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ଜୟଦ୍ରଥ ଅଛନ୍ତି,
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲୋ ଭୂରିର୍ଜଲସନ୍ଧିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରସହୋ ଦୁଃଶାସନଵିଵିଂଶତୀ
ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ୍ୟ, ଭୂରି, ପ୍ରବଳ ଜଳସନ୍ଧି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯାହାକୁ ହରାଇବା କଠିନ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ବିବିଂଶତି,
ଵୃଷସେନୋଽଶ୍ଵଵେଗଶ୍ଚ ଵାଯୁଵେଗସୁଵର୍ଚସୌ । ବାହ୍ଲୀକଃ ଶୂରସେନଶ୍ଚ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ପରନ୍ତପଃ
ବୃଷସେନ, ଅଶ୍ୱବେଗ, ବାୟୁବେଗ, ସୁବର୍ଚ୍ଚ, ବାହ୍ଲୀକ, ଶୂରସେନ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ଯୁୟୁତ୍ସୁ,
ସୌବଲଃ ଶକୁନିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନଶ୍ଚ ସାଲ୍ଵରାଟ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ
ସୌବଳ, ଶକୁନି, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ ଓ ସାଲ୍ବ ରାଜା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଅନେକ ଶୂରବୀର ରାଜାମାନେ,
କୃପେଣାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯେନ ସହିତାଃ କୁରଵୋ ନୃପାଃ। ସଞ୍ଜକାର୍ମୁକନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ରଥିନୋ ରଥଯୂଥପାଃ। ଅନ୍ଯେ ଚୈଵ ମହାଵୀର୍ଯା ରାଜପୁତ୍ରା ମହାରଥାଃ
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ କୁରୁ ରାଜାମାନେ, ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ରଥୀ ଓ ରଥପତିମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ମହାରଥୀମାନେ,
ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ପରିଵୃତଃ ସାକ୍ଷାଦପି ପୁରଂଦରଃ । ତଦ୍ବଲଂ ନ ଜଯେତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦିଭିର୍ଵୃତମ୍
ମରୁଦ୍ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱୟଂ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସେହି ସେନାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।