ତତଃ ପାର୍ଥମୁପାଦ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁସ୍ସହଃ ସଵିଵିଂଶତିଃ। ଅଵାକିରଚ୍ଛରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରୀପ୍ସନ୍ଭ୍ରାତରଂ ରଣେ
ଏହା ପରେ ଦୁଷ୍ସହ ଓ ବିବିଂଶତି ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ସହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ଦୃତ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷା କଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଗୃଧ୍ରପତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନିଶିତାଭ୍ଯାଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ଯୁଗପଦ୍ଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତଯୋର୍ଵାହାନସୂଦଯତ୍
ଧନଞ୍ଜୟ ଏକାସାଥିରେ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ପାଖା ଲାଗିଥିବା ଶରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବେଧିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତୌ ହତାଶ୍ଵୌ ତୁ ଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗୌ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜାଵୁଭୌ । ଅଭିପତ୍ଯ ରଥୈରନ୍ଯୈରପନୀତୌ ପଦାନୁଗୈଃ
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ଓ ଦେହ ଘାଏଲ ହେବା ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଅନ୍ୟ ରଥ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସାଥିମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ନେଇଗଲେ।
ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯଦଶେଷାଂଶ୍ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତାଂସ୍ତଦା । ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଚ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ରଣଭୂମିଂ ଵ୍ଯରାଜଯତ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେକୁ ଭୟରେ ଭଗାଇଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବିଜୟଶାଳୀ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
କିରୀଟମାଲୀ କୌନ୍ତେଯୋ ଲବ୍ଧଲକ୍ଷଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ପାତଯନ୍ନୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ବାହୂଶ୍ଚ ପରିଘୋପମାନ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଶୂରତା ସହିତ, ଲୋହା ଗଦା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଉତ୍ତମ ମୁଣ୍ଡମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରୁଥିଲେ।
ଅଶେରତ ମହାଵୀରାଃ ଶତଶୋ ରୁକ୍ମମାଲିନଃ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ବଡ଼ ଶୂରବୀରମାନେ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
କମଲଦିନକରେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭୈଃ ସିତଦଶନୈଃ ସୁମୁଖାକ୍ଷିନାସିକୈଃ। ରୁଚିରମକରକୁଣ୍ଡଲୈର୍ମହୀ ପୁରୁଷଶିରୋଭିରଥାସ୍ତୃତା ବଭୌ
ଭୂମି ଉପରେ ମନୁଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡମାନେ ପଡ଼ିଥିଲା—ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆଖି ଓ ନାକ, କମଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚମକୁଥିବା ମକର ଆକୃତିର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି—ଏହି ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ସୁନସଂ ଚାରୁଦୀପ୍ତାଶ୍ଚଂ କ୍ଲୃପ୍ତଶ୍ମଶ୍ରୁ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍ । ଅଦୃଶ୍ଯତ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନମନେକଂ ହେମକୁଣ୍ଡଲମ୍
ଅନେକ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଚମକୁଥିବା, ଦାଢ଼ି ଓ ଭଲ ଭୂଷିତ, ସୁନା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି।
ଏଵଂ ତତ୍ପ୍ରହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ସମନ୍ତାତ୍ପ୍ରଦ୍ରୁତଂ ଭଯାତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେହି ସେନା ଆକ୍ରମଣରେ ପଡ଼ି ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲା।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣଃ ସୌବଲଃ ଶକୁନିସ୍ତଦା। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ କୃପଶ୍ଚାତିରଥୋ ରଣେ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୌବଳ ଶକୁନି, ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକଠି ହେଲେ।
ସହିତା ଵିଜଯଂ ତତ୍ର ଯୋଧଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ। ଵିଷ୍ଫାରଯନ୍ତଶ୍ଚାପାନି ବଲଵନ୍ତି ମହାବଲାଃ
ଏହି ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଟାଣି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ତତଃ କୀର୍ଣପତାକେନ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା। ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ମାର୍ଗସ୍ଥଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ଝଣ୍ଡା ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ରଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ, ଯାହାର ଧ୍ୱଜରେ ବାନର ଚିତ୍ର ଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପଥରେ ଦେଖିଲେ।
ତେ ମହାସ୍ତ୍ରୈର୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ମହାମେଘା ଇଵାଚଲମ୍
ସେଇ ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଶର ବର୍ଷା କଲେ।
ଶରୌଘାନ୍ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ଜୀମୂତା ଇଵ ଶାରଦାଃ । ଯୁଦ୍ଧେ ତସ୍ଥୁର୍ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପ୍ରତପନ୍ତଃ କିରୀଟିନମ୍
ଶରର ଝଡ଼ ପ୍ରବଳ ଶରଦ ମେଘ ପରି ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଶୂରବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାପି ଆସୁଥିଲେ।
ଇଷୁଭିର୍ବହୁଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ନିଶିତୈର୍ଲୋମଵାପିଭିଃ । ଅଦୂରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵଂ ସମଯୋଧଯନ୍
ସେମାନେ ନିକଟକୁ ଆସି, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୁତ ଶରରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁସ୍ତମୈନ୍ଦ୍ରଂ ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରମାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ଗାଣ୍ଡୀଵେ ସମଯୋଜଯତ୍
ତାପରେ ବୀଭତ୍ସୁ ହସି ହସି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ର, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଲଗାଇଲେ।
ନାକ୍ଷଣାଂ ନ ଚ ଚକ୍ରାଣାଂ ନ ରଥାନାଂ ନ ଵାଜିନାମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଲାଦ୍ଦଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲାଦ୍ଵାପି ଵିଵୃତଂ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଏଠାରେ ଚକର ଚିହ୍ନ, ଚକ୍ର, ରଥ, କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା—ଏମିତି କିଛି ମଧ୍ୟ, ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳି କିମ୍ବା ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳି ପରିମାଣ ମାତ୍ର ଖୋଲା ଥିଲା ନାହିଁ।
ଯଥା ରଶ୍ମିଭିରାଦିତ୍ଯୋ ଵୃଣୁତେ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍। ଏଵଂ କିରୀଟିନା ମୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଞ୍ଜଗତ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁକୁଟଧାରୀ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।
ଯଥା ବଲାହକେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପାଵକୋ ଵା ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ। ତଥା ଗାଣ୍ଡୀଵମଭଵଚ୍ଚକ୍ରାଭୁଧମିଵାତତମ୍
ଯେପରି ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଥା ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପତତି ପର୍ଵତେ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତା ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଜ୍ଵଲଦ୍ଗାଣ୍ଡୀଵମାଵୃଣୋତ୍
ଯେପରି ବଦଳ ବର୍ଷା କରେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗାଣ୍ଡୀବର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚ ରଥିନଃକ ସର୍ଵେ ଚୈନ୍ଦ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵତି। ସର୍ଵେ ଶାନ୍ତିପରା ଯୋଧାଃ ସ୍ଵଚିତ୍ତଂ ନାଭିଜଝିରେ । ସହିତା ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରମୋହଗତଚେତନାଃ
ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଣିକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରଥୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ; ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ହେବାକୁ ପାରିଲା ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲେ।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଭଗ୍ନାନି ଭରତର୍ଷଭ । ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଭଯାଦ୍ଵୈ ସଵ୍ଯସାଚିନଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ସମସ୍ତ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ସବୁ ଦିଗକୁ ଭୟରେ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କୁ ଦେଖି ପଳାଇଗଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାମେଵ ତୁ ଦିଶଂ ହଯାନୁତ୍ତର ଵାହଯ। ପୁରା ସାର୍ଥୀ ଭଵତ୍ଯେଷାମଯଂ ଶବ୍ଦୋଽତ୍ର ତିଷ୍ଠତାମ୍
ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଅ, ସାରଥି; ସେମାନଙ୍କର ଆସିବାର ଶବ୍ଦ ଏଠାରେ ଶୁଣାଯାଉଛି—ଏଠି ରହିଯାଉ।
ଅଶ୍ଚତ୍ଥାମ୍ନଃ ପ୍ରତିରଥଂ ପ୍ରାଚୀମୁଦ୍ଯାହି ସାରଥେ । ଅଚିରାଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଗୁରୁପୁତ୍ରଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଥକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ, ସାରଥି; ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧନୁର୍ଘୋଷେଣ ପାଣ୍ଡଵଃ। ପ୍ରସଵ୍ଯଂ ଚୈଵମାଵୃତ୍ଯ କ୍ରୋଶାର୍ଧଂ ପ୍ରାଦ୍ରଵତ୍ତଦା
ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ବାମପଟେ ଦୃତ ଘୂରି ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯଥା ସତତଗୋ ଵାଯୁଃ ସୁପର୍ଣଶ୍ଚାପି ଶୀଘ୍ରଗଃ । ତଥା ପାର୍ଥରଥଃ ଶୀଘ୍ରମାକାଶେ ପର୍ଯଵର୍ତତ
ଯେପରି ସଦା ଚଳିଥିବା ପବନ କିମ୍ବା ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ୁଥିବା ଗରୁଡ଼, ସେପରି ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଆକାଶରେ ଦୃତ ଘୂରିଗଲା।
ମୁହୂର୍ତୋପରତେ ଶବ୍ଦେ ପ୍ରତିଯାତେ ଧନଞ୍ଜଯେ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହାରଥାଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ ପଛକୁ ହଟିଲେ; ତାପରେ ମହାରଥୀମାନେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନେକୁ ଆଗରେ ରଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଜଘନେ ଯଯୁଃ। ଯତ୍ତାଃ ପାର୍ଥମପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସହିତାଃ ଶରଵିକ୍ଷତାଃ
ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ନେତାମାନେ ସମସ୍ତେ ସେନାର ପଛ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ପାର୍ଥକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମୁକ୍ତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଭୂଯିଷ୍ଠମାଗତମ୍। କ୍ରୋଶମାତ୍ରମତିକ୍ରମ୍ଯ ବଲମନ୍ଵାନଯାମହେ। ଯାତ ଯତ୍ର ଵନଂ ଗୁଲ୍ମଂ ନଦୀମନ୍ଵଶ୍ମକାଂ ପ୍ରତି
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରକ୍ଷା ପାଇଲେ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସେନା ଫେରିଆସିଲା; ଏକ କ୍ରୋଶ ମାତ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆମେ ସେନାକୁ ପୁନଃ ଏକତ୍ର କରୁଛୁ। ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ, ଝାଡ଼ କିମ୍ବା ନଦୀ ଆମ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗ୍ନଂ ସ୍ଵଂ ବଲମାହଵେ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ କ୍ରୋଧେନ ପ୍ରତିମାର୍ଗନ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ ଦେଖି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।