ରଥିସିଂହମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଜିଗୀଷନ୍ତଂ ପରାନ୍ରଣେ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ତଦୈଵୋଗ୍ରୋ ଜ୍ଯାଂ ଵିକର୍ଷନ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଏବେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଭୟଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ସମାନ, ଧନୁଷର ତାଣି ଧ୍ୱନି କରି, ଅଜୟ ରଥୀସିଂହ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜିତିବା ଆଶାରେ ଧାଉଥିଲେ ।
ଦୁଃଶାସନୋଽଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣମର୍ଜୁନଂ ଭରତର୍ଷଭଃ
ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଃଶାସନ ତୁରନ୍ତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ ।
ଅନ୍ଯେଽପି ଚିତ୍ରାଭରଣା ଯୁଵାନୋ ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲାଃ । ଅଭ୍ଯଯୁର୍ଭୀମଧନ୍ଵାନୋ ମୌଵୀ ପର୍ଯସ୍ଯ ବାହୁଭିଃ
ଅନ୍ୟ ଯୁବକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁଥିବା ଆଭୂଷଣ ଓ ଚକଚକିଆ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ମତ୍ସ୍ୟ ଦେଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ବାହୁ ଚଳାଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ ।
ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଵୃଷସେନୋ ଵିଵିଶତିଃ। ଅଭୀତା ଭୀମଧନ୍ଵାନଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ବୃଷସେନ ଓ ବିବିଶତି, ଭୟହୀନ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ନେଲେ ।
ତସ୍ଯ ଦୁଃଶାସନଃ ଷଷ୍ଟିଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ସମାର୍ପଯତ୍। ଅସ୍ଯତଃ ପ୍ରତିସନ୍ଧାଯ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତା'ପରେ ଦୁଃଶାସନ, ଧୀର କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଧନୁଷ ତାଣିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ବାମ ପାଶ୍ୱରେ ଷଷ୍ଟିଟି ବାଣ ଲଗାଇଲେ ।
ପୁନଶ୍ଚୈଵ ସ ଭଲ୍ଲେନ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଵୈରାଟିମୁତ୍ତରମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯେନାର୍ଜୁନଂ ଵୀରଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ପୁଣି, ସେ ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିରାଟପୁତ୍ର ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ଶୂର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ ।
ତସ୍ଯ ଜିଷ୍ଣୁରୁଦାଵୃତ୍ଯ କ୍ଷୁରଧାରେଣ କାର୍ମୁକମ୍। ପ୍ରାକୃନ୍ତଦ୍ଗୃଧ୍ରପତ୍ରେଣ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତମ୍
ତା'ପରେ ଜିଷ୍ଣୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଦୃତ ହୋଇ, ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖ ଓ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ଧାରାଳା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ ।
ଅଥୈନଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ। ସୋପଯାତୋ ରଥୋପସ୍ଥାତ୍ପାର୍ଥବାଣାଭିପୀଡିତଃ
ତା'ପରେ ଅର୍ଜୁନ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ରଥର ଅଗ୍ରଭାଗରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ।
ସର୍ଵା ଦିଶଶ୍ଚାଭ୍ଯପତଦ୍ବୀଭତ୍ସୁରପାରାଜିତଃ। ତଂ ଵିକର୍ଣଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ପରଵୀରଧ୍ନମର୍ଜୁନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ
ଅଜୟ ଭୀମସେନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ବିକର୍ଣ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ପାଖା ଲାଗିଥିବା ଶରରେ ଶତ୍ରୁମାରକ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭଳିଭଳି ଆଘାତ କଲେ।
ତତସ୍ତମପି କୌନ୍ତେଯଃ ଶରେଣ ନତପର୍ଵଣା । ଲଲାଟେଽଭ୍ଯହନଦ୍ଗାଢଂ ସ ଵିଦ୍ଧଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଭଯାତ୍
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଏକ ଭଲ ଯୋଡ଼ିଥିବା ଶରରେ ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଜୋରଦାର ଆଘାତ କଲେ; ଘାଏଲ ହୋଇ ସେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତତଃ ପାର୍ଥମୁପାଦ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁସ୍ସହଃ ସଵିଵିଂଶତିଃ। ଅଵାକିରଚ୍ଛରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରୀପ୍ସନ୍ଭ୍ରାତରଂ ରଣେ
ଏହା ପରେ ଦୁଷ୍ସହ ଓ ବିବିଂଶତି ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ସହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ଦୃତ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷା କଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଗୃଧ୍ରପତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନିଶିତାଭ୍ଯାଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ଯୁଗପଦ୍ଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତଯୋର୍ଵାହାନସୂଦଯତ୍
ଧନଞ୍ଜୟ ଏକାସାଥିରେ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ପାଖା ଲାଗିଥିବା ଶରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବେଧିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତୌ ହତାଶ୍ଵୌ ତୁ ଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗୌ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜାଵୁଭୌ । ଅଭିପତ୍ଯ ରଥୈରନ୍ଯୈରପନୀତୌ ପଦାନୁଗୈଃ
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ଓ ଦେହ ଘାଏଲ ହେବା ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଅନ୍ୟ ରଥ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସାଥିମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ନେଇଗଲେ।
ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯଦଶେଷାଂଶ୍ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତାଂସ୍ତଦା । ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଚ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ରଣଭୂମିଂ ଵ୍ଯରାଜଯତ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେକୁ ଭୟରେ ଭଗାଇଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବିଜୟଶାଳୀ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
କିରୀଟମାଲୀ କୌନ୍ତେଯୋ ଲବ୍ଧଲକ୍ଷଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ପାତଯନ୍ନୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ବାହୂଶ୍ଚ ପରିଘୋପମାନ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଶୂରତା ସହିତ, ଲୋହା ଗଦା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଉତ୍ତମ ମୁଣ୍ଡମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରୁଥିଲେ।
ଅଶେରତ ମହାଵୀରାଃ ଶତଶୋ ରୁକ୍ମମାଲିନଃ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ବଡ଼ ଶୂରବୀରମାନେ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
କମଲଦିନକରେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭୈଃ ସିତଦଶନୈଃ ସୁମୁଖାକ୍ଷିନାସିକୈଃ। ରୁଚିରମକରକୁଣ୍ଡଲୈର୍ମହୀ ପୁରୁଷଶିରୋଭିରଥାସ୍ତୃତା ବଭୌ
ଭୂମି ଉପରେ ମନୁଷ୍ୟର ମୁଣ୍ଡମାନେ ପଡ଼ିଥିଲା—ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆଖି ଓ ନାକ, କମଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚମକୁଥିବା ମକର ଆକୃତିର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି—ଏହି ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ସୁନସଂ ଚାରୁଦୀପ୍ତାଶ୍ଚଂ କ୍ଲୃପ୍ତଶ୍ମଶ୍ରୁ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍ । ଅଦୃଶ୍ଯତ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନମନେକଂ ହେମକୁଣ୍ଡଲମ୍
ଅନେକ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଚମକୁଥିବା, ଦାଢ଼ି ଓ ଭଲ ଭୂଷିତ, ସୁନା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି।
ଏଵଂ ତତ୍ପ୍ରହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ସମନ୍ତାତ୍ପ୍ରଦ୍ରୁତଂ ଭଯାତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେହି ସେନା ଆକ୍ରମଣରେ ପଡ଼ି ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲା।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣଃ ସୌବଲଃ ଶକୁନିସ୍ତଦା। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଶ୍ଚ କୃପଶ୍ଚାତିରଥୋ ରଣେ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୌବଳ ଶକୁନି, ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକଠି ହେଲେ।
ସହିତା ଵିଜଯଂ ତତ୍ର ଯୋଧଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ। ଵିଷ୍ଫାରଯନ୍ତଶ୍ଚାପାନି ବଲଵନ୍ତି ମହାବଲାଃ
ଏହି ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଟାଣି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ତତଃ କୀର୍ଣପତାକେନ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା। ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ମାର୍ଗସ୍ଥଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ଝଣ୍ଡା ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ରଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ, ଯାହାର ଧ୍ୱଜରେ ବାନର ଚିତ୍ର ଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପଥରେ ଦେଖିଲେ।
ତେ ମହାସ୍ତ୍ରୈର୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ମହାମେଘା ଇଵାଚଲମ୍
ସେଇ ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ଗଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଶର ବର୍ଷା କଲେ।
ଶରୌଘାନ୍ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ଜୀମୂତା ଇଵ ଶାରଦାଃ । ଯୁଦ୍ଧେ ତସ୍ଥୁର୍ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପ୍ରତପନ୍ତଃ କିରୀଟିନମ୍
ଶରର ଝଡ଼ ପ୍ରବଳ ଶରଦ ମେଘ ପରି ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଶୂରବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହି, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚାପି ଆସୁଥିଲେ।
ଇଷୁଭିର୍ବହୁଭିସ୍ତୂର୍ଣଂ ନିଶିତୈର୍ଲୋମଵାପିଭିଃ । ଅଦୂରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ପାଣ୍ଡଵଂ ସମଯୋଧଯନ୍
ସେମାନେ ନିକଟକୁ ଆସି, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦ୍ରୁତ ଶରରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁସ୍ତମୈନ୍ଦ୍ରଂ ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକମ୍ । ଅସ୍ତ୍ରମାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ଗାଣ୍ଡୀଵେ ସମଯୋଜଯତ୍
ତାପରେ ବୀଭତ୍ସୁ ହସି ହସି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ର, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଲଗାଇଲେ।
ନାକ୍ଷଣାଂ ନ ଚ ଚକ୍ରାଣାଂ ନ ରଥାନାଂ ନ ଵାଜିନାମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଲାଦ୍ଦଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲାଦ୍ଵାପି ଵିଵୃତଂ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଏଠାରେ ଚକର ଚିହ୍ନ, ଚକ୍ର, ରଥ, କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା—ଏମିତି କିଛି ମଧ୍ୟ, ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳି କିମ୍ବା ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳି ପରିମାଣ ମାତ୍ର ଖୋଲା ଥିଲା ନାହିଁ।
ଯଥା ରଶ୍ମିଭିରାଦିତ୍ଯୋ ଵୃଣୁତେ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍। ଏଵଂ କିରୀଟିନା ମୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଞ୍ଜଗତ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁକୁଟଧାରୀ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।
ଯଥା ବଲାହକେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପାଵକୋ ଵା ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ। ତଥା ଗାଣ୍ଡୀଵମଭଵଚ୍ଚକ୍ରାଭୁଧମିଵାତତମ୍
ଯେପରି ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯଥା ଵର୍ଷତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପତତି ପର୍ଵତେ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତା ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଜ୍ଵଲଦ୍ଗାଣ୍ଡୀଵମାଵୃଣୋତ୍
ଯେପରି ବଦଳ ବର୍ଷା କରେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗାଣ୍ଡୀବର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।