ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାର୍ଥାଯ ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ପାର୍ଥେନ ସଂଗରେ। ପୃଥାସୁତହିତାର୍ଥାଯ ପରାଜିତ ଇଵାଭଵତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ କୁରୂଣାଂ ମିଷତାଂ ରଣେ। ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମନାଃ ପ୍ରାଯାତ୍ପାର୍ଥଃ ପଞ୍ଚ ମହାରଥାନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, କୁରୁମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଲଗାଇ ପାଞ୍ଚ ମହାବୀରଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆଦଦାନଶ୍ଚ ନାରାଚାନ୍ଵିମୃଶନ୍ନିଷୁଧୀ ଅପି। ସଂସ୍ପୃଶାନଶ୍ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଭୂଯଃ କର୍ଣଂ ସମଭ୍ଯଗାମ୍
ତୀର ଧରି, ଧନୁଷର ତନୁ ଯାଞ୍ଚି, ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ପୁନିପୁନି ଛୁଇଁ, ସେ ପୁଣିଥରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କର୍ଣ ଯତ୍ତତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ବହ୍ଵବଦ୍ଧଂ ପ୍ରଭାଷସେ। ନ ମେ ଯୁଧି ସମୋଽସ୍ତୀତି ତଦିଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍
"ହେ କର୍ଣ୍ଣ, ସଭାମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଗର୍ବିତ କଥା କହିଥିଲ, ଯେ ମୋ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ନାହିଁ—ସେହି କଥାର ପରୀକ୍ଷା ଏବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।"
ଏଷୋଽନ୍ତକ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭୂତାଵମର୍ଦନଃ। ଅଦୂରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥାଯ ଜୃମ୍ଭତେ କେସରୀ ଯଥା। ନ ପଲାଯସ୍ଵ ଶୂରଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଫଲ୍ଗୁନମ୍
ଏହିଠାରେ ସେ ରାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ସିଘ୍ର ଆସୁଛି; ସିଂହ ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରେ, ସେମିତି ଗର୍ଜନ କରୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ସାହସୀ, ତେବେ ପଳାଇବା ନୁହେଁ—ଅର୍ଜୁନ ସହ ଦଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ନାହଂ ବିଭେମି ବୀଭତ୍ସୋଃ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀସୁତାତ୍ । ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋପି ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁଵ୍ରତଃ
ମୁଁ ଭୀମସେନ, କୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଦେବକୀର ପୁଅ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରେନି; କାରଣ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ସତ୍ଵାଧିକାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ଧନୁର୍ଵେଦୋପଜୀଵିନାମ୍ । ଦର୍ଶନାଞ୍ଜାଯତେ ଦର୍ପଃ ସ୍ଵରଶ୍ଚ ନ ଵିଷୀଦତି
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସାହସୀମାନେ, ଏକାଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଗର୍ବ ଉପଜେ, ତାଙ୍କର କଥା କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନି।
ପଶ୍ଯତ୍ଵାଚାର୍ଯପୁତ୍ରୋ ମାମର୍ଜୁନେନ ସମଂ ଯୁଧି। ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୈଵଂ ତୁ ଦୁରତିକ୍ରମମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ ସହ ସମାନ ଭାବେ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଜିତିପାରେନି।
କୋ ଦୋଷଃ କର୍ଣ ଶୂରାଣାଂ ଵାଚା ସାକଂ ହି ପୌରୁଷମ୍ । ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦି ତଲ୍ଲୋକେ ଗୁଣୋତ୍ତରମିହୋଚ୍ଯତେ
କର୍ଣ୍ଣ, ସାହସୀମାନେ ଯଦି ଶବ୍ଦରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହସ ଦେଖାନ୍ତି, ତେବେ ଏଥିରେ କଣ ଦୋଷ? ଏହି ଗୁଣ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
ଯୁଵ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଵମଭୀଃ ପାର୍ଥଂ ପ୍ରପଲାଯସ୍ଵ ମା ରଣାତ୍। ଉକ୍ତଂ ଵଚଃ ସ୍ମରନ୍କର୍ଣ ନାହମିତ୍ଯାଦି ସଂଯୁଗେ
ତୁମେ ଚାହାଁଲେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ସାହସରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କର, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଯାଅ; କର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କହିଥିବା ଏହି କଥା ମନେରଖ।
ତଂ ସମନ୍ତାଦ୍ରଥାଃ ପଞ୍ଚ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ତ ଇଷୂନ୍ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ମୁମୁକ୍ଷନ୍ତୋପି ଜୀଵିତାତ୍
ତାପରେ ପାଞ୍ଚଟି ରଥ ଚାରିପାଖରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରିଲା; ସେମାନେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ।
ତେ ଲାଭମିଵ ମନ୍ଵାନାଃ କ୍ଷିପ୍ରମାର୍ଚ୍ଛନ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଶରୌଘାନ୍ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ଜୀମୂତା ଇଵ ଵାର୍ଷିକାଃ
ସେମାନେ ଏହାକୁ ବଡ଼ ଲାଭ ଭାବି, ତୁରନ୍ତ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ଭଳି ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ବହୁଭିର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଲୋମଵାପିଭିଃ । ଆଦ୍ରଵନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯନ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ବହୁତ ଧାରାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର ନେଇ, ସେମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି, ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ରଥସତ୍ତମାନ୍
ତାପରେ ଭୀମସେନ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହସି, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସେ ମହାନ ରଥୀମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଲେ।
ଯଥା ରଶ୍ମିଭିରାଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯତି ମେଦିନୀମ୍। ଏଵଂ ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈଃ ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦ୍ଦିଶଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଉଛି, ଏମିତି ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ନ ରଥାନାଂ ନ ନଗାନାଂ ନ ଧ୍ଵଜାନାଂ ନ ଵାଜିନାମ୍। ଅଵିଦ୍ଧଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈରାସୀଦ୍ଦ୍ଯୂଙ୍ଗୁଲମନ୍ତରମ୍
ରଥ, ଧ୍ୱଜ, ହାତୀ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୀରରେ ବିନାଛିଦ୍ର ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣ ଜାଗା ମଧ୍ୟ ରହିଲାନି।
ସର୍ଵେ ଶାନ୍ତିପରା ଯୋଧାଃ ସ୍ଵଚିତ୍ତଂ ନାଭିଜଝିରେ । ହସ୍ତିନୋଽଶ୍ଵାଶ୍ଚ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଵ୍ଯଵଲୀଯନ୍ତ ଭାରତ
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶାନ୍ତିକୁ ଆଶା କରି, ନିଜ ମନ ହାରିଦେଲେ; ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଯଥା ନଲଵନଂ ନାଗଃ ପ୍ରଭିନ୍ନଃ ଷାଷ୍ଟିହାଯନଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵାନପାମୃଦ୍ଗାଦର୍ଜୁନଃ ଶସ୍ତ୍ରତେଜସା
ଯେପରି ଏକ ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ହାତୀ ଗଣ୍ଡ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚକ୍କି ଦେଉଛି, ଏମିତି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ତୁ ଘୋଷେଣ ପୃଥିଵୀ ସମକମ୍ପତ। ମନାଂସି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାମପ୍ଯକୃନ୍ତଦ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଗାଣ୍ଡୀବର ଧ୍ୱନିରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲା, ଧନଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଵିଗାହ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନାଂ ମଧ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ସାରଥିଂ ସମରେ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଭାଷତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂରବୀର ଯୋଦ୍ଧା ସେନାର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସାରଥିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ କହିଲେ।
ସଂନିଯମ୍ଯ ହଯାନେତାନ୍ମନ୍ଦଂ ଵାହଯ ସାରଥେ । ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରଂ ସମରେ ଯୋଧଯିଷ୍ଯେଽପରାଜିତମ୍
ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧୀରେ ଚଳାନ୍ତୁ ସାରଥି; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ପୁରା ହ୍ଯେଷ ମଯା ଯୁକ୍ତଃ ସ ମେ ଭଵତି ପୃଷ୍ଠତଃ ।। ଏଵମୁକ୍ତେଽର୍ଜୁନେନାସାଵଶ୍ଵତ୍ଥାମରଥଂ ପ୍ରତି
ପୂର୍ବରୁ ସେ ମୋ ସହ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ସେ ମୋ ପଛରେ ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଅର୍ଜୁନ କହିବା ପରେ, ଅଶ୍ୱଥାମାନ ତାଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଏଷୋପଯାତି ବୀଭତ୍ସୁର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ଗାଢଵେଦନଃ
ଦେଖ, ବୀଭତ୍ସୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ।
ତଂ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଯାସ୍ଯାମି ନାସୌ ମୁଚ୍ଯେତ ଜୀଵିତାତ୍
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଏଉଁଥିରେ ଯିବି; ସେ ଏଥର ଜୀବନ ସହିତ ଛୁଟି ପାରିବେ ନାହିଁ।
ନାସୌ ଭଯେନ ନିର୍ଯାତୋ ମହାତ୍ମା ପାକଶାସନିଃ। ନୈଵଂ ଭୀତା ନିଵର୍ତନ୍ତେ ନ ପୁନର୍ଗାଢଵେଦନାଃ
ପାକଶାସନଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେ ମହାତ୍ମା ଭୟରେ ପଳାଇନାହାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟରେ ଭୟଭିତ, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଗଭୀର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯେନମଭିସଂରବ୍ଧଂ ପୁନରେଵାଭିଯାସ୍ଯସି। ବହୂନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଜାନୀତେ ନ ପୁନର୍ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
ଯଦି ତୁମେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ସାମ୍ନା କରିବ, ସେ ବହୁତ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି; ଏଥର ତୁମେ ଛୁଟି ପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମୁକ୍ତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଗାଵଃ ପଲାଯିତାଃ। ମୁକ୍ତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ସଂଗ୍ରାମେ କିଂ ରଣେନ କରିଷ୍ଯସି
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟରେ ଗାଈମାନେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁକ୍ତ ହେଲ; ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କରି କଣ ଲାଭ ହେବ?
କ୍ରୋଶମାତ୍ରମପାକ୍ରମ୍ଯ ବଲମନ୍ଵାନଯାମହେ। ଅନ୍ଵାଗତବଲାଃ ପାର୍ଥଂ ପୁନରେଵାଭିଯାସ୍ଯଥ
ଆମେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରକୁ ଯାଇ, ସେନାକୁ ଏକଠା କରିବା; ଏହି ଏକତ୍ରିତ ଶକ୍ତି ସହିତ, ତୁମେ ପୁଣି ପାର୍ଥଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବ।
କର୍ଣଂ ପରାଜିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍। ଏତଂ ମାଂ ପ୍ରାପଯେଦାନୀଂ ରଥଵୃନ୍ଦଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପରାଜିତ ଦେଖି, ପାର୍ଥ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଡ଼ୁଥିବା ରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯାଅ।'
ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ । ସୁଯୁଦ୍ଧଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣୋ ଵୈ ରଥେ ତିଷ୍ଠତି ଦଂଶିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଆମ ପିତାମହ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।