ମା ମାନଭଙ୍ଗଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର କୁରୁ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମଣଃ । ମାନଭଙ୍ଗେନ ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ବଲହାନିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର ମାଲିକଙ୍କ ଆଦରକୁ କମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ ଆଦର ହ୍ରାସ ହେଲେ ସେନାର ଶକ୍ତି କମିଯିବ।"
ଶୂରା ଵଦନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ଵାଚା କର୍ମାଣି କୁର୍ଵତେ। ପରାକ୍ରମନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ସ୍ଵସ୍ଯ ଵୀର୍ଯାନୁସାରତଃ
ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ କଥା କହନ୍ତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତଂ ନାର୍ହତି ଭଵାନ୍ଗର୍ହିତୁଂ ଶୂରସଂମତମ୍ । ରାଜ୍ଞୈଵମୁକ୍ତଃ ସ ଦ୍ରୌଣିର୍ଗତରୋଷୋଽଭଵତ୍ତଦା ।।]
ତେଣୁ, ଯିଏ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ବାଣାନ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ସମାର୍ପଯତ୍। ଅସ୍ଯତଃ ପ୍ରତିସନ୍ଧାଯ ଵିଵୃତଂ ସଵ୍ଯସାଚିନଃ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁଅ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତୀର ରଖିଲେ, ମାରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଏବଂ ସବ୍ୟସାଚୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ ପୃଥୁଧାରେଣ କାର୍ମୁକମ୍। ନ୍ଯକୃନ୍ତଦ୍ଗୃଧ୍ରପତ୍ରେଣ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ତାପରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଚଉଡ଼ା ଧାରର ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ଦଶଭିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ। ଯତମାନଂ ପରାକ୍ରାନ୍ତଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୟାସରତ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଲଢ଼ୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପଛରୁ ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ପୀଡିତୋ ମହାବାହୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ରଥକୂବରମ୍ । ଗୋଙ୍ଗେଯୋ ଯୁଧି ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତସ୍ଥୌ ଦୀପ ଇଵାତୁରଃ
ବେଶ କଷ୍ଟ ପାଇ, ଗଙ୍ଗାପୁଅ ଭୀଷ୍ମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ରଥର ଯୋକ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ ଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ଦୁଃଖରେ ତରିଉଥିବା ପରି।
ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞମପୋଵାହ ସଂଯନ୍ତା ରଥଵାଜିନାମ୍ । ଉପଦେଶମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ରକ୍ଷମାଣୋ ମହାରଥମ୍
ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଅଚେତନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଶିକ୍ଷା ମନେପକାଇ ଏବଂ ମହାବୀରଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ପରାକ୍ରମେ ଚ ଶୌର୍ଯେ ଚ ଵୀର୍ଯେ ସତ୍ତ୍ଵେ ବଲେ ରଣେ। ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଲାଘଵେ ଦୂରପାତନେ
ଶୌର୍ୟ, ସାହସ, ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଚୁର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଦୂରରେ ମାରିବା ଦକ୍ଷତାରେ,
ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସମୋ ଲୋକେ ପିତୃଦତ୍ତଵରଶ୍ଚ ଯଃ। ଜିତଶ୍ରମୋ ଜିତାରାତିର୍ନିସ୍ତନ୍ଦ୍ରିଃ ଖେଦଵର୍ଜିତଃ । ଯଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛାମରଣଃ ଶୂରଃ ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ
ଯାହାଙ୍କ ସମାନ ପୃଥିବୀରେ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛନ୍ତି; ଯିଏ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତ, ଅଳସତା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରନ୍ତି, ଓ ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ରତ।
ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାର୍ଥାଯ ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ପାର୍ଥେନ ସଂଗରେ। ପୃଥାସୁତହିତାର୍ଥାଯ ପରାଜିତ ଇଵାଭଵତ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ କୁରୂଣାଂ ମିଷତାଂ ରଣେ। ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମନାଃ ପ୍ରାଯାତ୍ପାର୍ଥଃ ପଞ୍ଚ ମହାରଥାନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, କୁରୁମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଲଗାଇ ପାଞ୍ଚ ମହାବୀରଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଆଦଦାନଶ୍ଚ ନାରାଚାନ୍ଵିମୃଶନ୍ନିଷୁଧୀ ଅପି। ସଂସ୍ପୃଶାନଶ୍ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଭୂଯଃ କର୍ଣଂ ସମଭ୍ଯଗାମ୍
ତୀର ଧରି, ଧନୁଷର ତନୁ ଯାଞ୍ଚି, ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ପୁନିପୁନି ଛୁଇଁ, ସେ ପୁଣିଥରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କର୍ଣ ଯତ୍ତତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ବହ୍ଵବଦ୍ଧଂ ପ୍ରଭାଷସେ। ନ ମେ ଯୁଧି ସମୋଽସ୍ତୀତି ତଦିଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍
"ହେ କର୍ଣ୍ଣ, ସଭାମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଗର୍ବିତ କଥା କହିଥିଲ, ଯେ ମୋ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ନାହିଁ—ସେହି କଥାର ପରୀକ୍ଷା ଏବେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି।"
ଏଷୋଽନ୍ତକ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭୂତାଵମର୍ଦନଃ। ଅଦୂରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥାଯ ଜୃମ୍ଭତେ କେସରୀ ଯଥା। ନ ପଲାଯସ୍ଵ ଶୂରଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଫଲ୍ଗୁନମ୍
ଏହିଠାରେ ସେ ରାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ସିଘ୍ର ଆସୁଛି; ସିଂହ ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରେ, ସେମିତି ଗର୍ଜନ କରୁଛି। ଯଦି ତୁମେ ସାହସୀ, ତେବେ ପଳାଇବା ନୁହେଁ—ଅର୍ଜୁନ ସହ ଦଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ନାହଂ ବିଭେମି ବୀଭତ୍ସୋଃ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀସୁତାତ୍ । ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋପି ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁଵ୍ରତଃ
ମୁଁ ଭୀମସେନ, କୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଦେବକୀର ପୁଅ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରେନି; କାରଣ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ସତ୍ଵାଧିକାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ଧନୁର୍ଵେଦୋପଜୀଵିନାମ୍ । ଦର୍ଶନାଞ୍ଜାଯତେ ଦର୍ପଃ ସ୍ଵରଶ୍ଚ ନ ଵିଷୀଦତି
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସାହସୀମାନେ, ଏକାଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଗର୍ବ ଉପଜେ, ତାଙ୍କର କଥା କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନି।
ପଶ୍ଯତ୍ଵାଚାର୍ଯପୁତ୍ରୋ ମାମର୍ଜୁନେନ ସମଂ ଯୁଧି। ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୈଵଂ ତୁ ଦୁରତିକ୍ରମମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ ସହ ସମାନ ଭାବେ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଜିତିପାରେନି।
କୋ ଦୋଷଃ କର୍ଣ ଶୂରାଣାଂ ଵାଚା ସାକଂ ହି ପୌରୁଷମ୍ । ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦି ତଲ୍ଲୋକେ ଗୁଣୋତ୍ତରମିହୋଚ୍ଯତେ
କର୍ଣ୍ଣ, ସାହସୀମାନେ ଯଦି ଶବ୍ଦରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହସ ଦେଖାନ୍ତି, ତେବେ ଏଥିରେ କଣ ଦୋଷ? ଏହି ଗୁଣ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
ଯୁଵ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଵମଭୀଃ ପାର୍ଥଂ ପ୍ରପଲାଯସ୍ଵ ମା ରଣାତ୍। ଉକ୍ତଂ ଵଚଃ ସ୍ମରନ୍କର୍ଣ ନାହମିତ୍ଯାଦି ସଂଯୁଗେ
ତୁମେ ଚାହାଁଲେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ସାହସରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କର, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଯାଅ; କର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କହିଥିବା ଏହି କଥା ମନେରଖ।
ତଂ ସମନ୍ତାଦ୍ରଥାଃ ପଞ୍ଚ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ତ ଇଷୂନ୍ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ମୁମୁକ୍ଷନ୍ତୋପି ଜୀଵିତାତ୍
ତାପରେ ପାଞ୍ଚଟି ରଥ ଚାରିପାଖରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରିଲା; ସେମାନେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ।
ତେ ଲାଭମିଵ ମନ୍ଵାନାଃ କ୍ଷିପ୍ରମାର୍ଚ୍ଛନ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଶରୌଘାନ୍ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ଜୀମୂତା ଇଵ ଵାର୍ଷିକାଃ
ସେମାନେ ଏହାକୁ ବଡ଼ ଲାଭ ଭାବି, ତୁରନ୍ତ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ବର୍ଷାକାଳର ମେଘ ଭଳି ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ବହୁଭିର୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଲୋମଵାପିଭିଃ । ଆଦ୍ରଵନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯନ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ବହୁତ ଧାରାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର ନେଇ, ସେମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି, ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ରଥସତ୍ତମାନ୍
ତାପରେ ଭୀମସେନ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହସି, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସେ ମହାନ ରଥୀମାନେକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଲେ।
ଯଥା ରଶ୍ମିଭିରାଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯତି ମେଦିନୀମ୍। ଏଵଂ ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈଃ ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦ୍ଦିଶଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଉଛି, ଏମିତି ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ନ ରଥାନାଂ ନ ନଗାନାଂ ନ ଧ୍ଵଜାନାଂ ନ ଵାଜିନାମ୍। ଅଵିଦ୍ଧଂ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈରାସୀଦ୍ଦ୍ଯୂଙ୍ଗୁଲମନ୍ତରମ୍
ରଥ, ଧ୍ୱଜ, ହାତୀ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୀରରେ ବିନାଛିଦ୍ର ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣ ଜାଗା ମଧ୍ୟ ରହିଲାନି।
ସର୍ଵେ ଶାନ୍ତିପରା ଯୋଧାଃ ସ୍ଵଚିତ୍ତଂ ନାଭିଜଝିରେ । ହସ୍ତିନୋଽଶ୍ଵାଶ୍ଚ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଵ୍ଯଵଲୀଯନ୍ତ ଭାରତ
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶାନ୍ତିକୁ ଆଶା କରି, ନିଜ ମନ ହାରିଦେଲେ; ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଯଥା ନଲଵନଂ ନାଗଃ ପ୍ରଭିନ୍ନଃ ଷାଷ୍ଟିହାଯନଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵାନପାମୃଦ୍ଗାଦର୍ଜୁନଃ ଶସ୍ତ୍ରତେଜସା
ଯେପରି ଏକ ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ହାତୀ ଗଣ୍ଡ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚକ୍କି ଦେଉଛି, ଏମିତି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ତୁ ଘୋଷେଣ ପୃଥିଵୀ ସମକମ୍ପତ। ମନାଂସି ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାମପ୍ଯକୃନ୍ତଦ୍ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଗାଣ୍ଡୀବର ଧ୍ୱନିରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଥିଲା, ଧନଞ୍ଜୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଵିଗାହ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନାଂ ମଧ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ସାରଥିଂ ସମରେ ଶୂରସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଭାଷତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂରବୀର ଯୋଦ୍ଧା ସେନାର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସାରଥିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ କହିଲେ।