କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠାଵିମୌ ଵୀରୌ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଧନଂଜଯୌ । ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୌ ଵୀରାଵପ୍ରମତ୍ତୌ ରଣେ ସଦା
ଏହି ଦୁଇ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରବୀର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଦା ସଚେତନ ଓ ସତର୍କ।
ଉଭୌ ଦେଵମନୁଷ୍ଯେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତୌ ସ୍ଵପରାକ୍ରମୈଃ । ଉଭୌ ପରମସଂରବ୍ଧାଵୁଭୌ ଦୀପ୍ତଧନୁର୍ଧରୌ
ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୁହେଁ ଭୟଙ୍କର ରୂଷ୍ଟ, ଦୁହେଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସମାଗତୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଵିଵ ତରସ୍ଵିନୌ । ଉଭୌ ସଦୃଶକର୍ମାଣୌ ସୂର୍ଯସ୍ଯାଗ୍ନେଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏହି ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାଘ ପରି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ପ୍ରବଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏ ଭାରତ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସଦୃଶୌ କାର୍ତଵୀର୍ଯସମାଵୁଭୌ । ଉଭୌ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମାଣାଵୁଭୌ ଶୂରୌ ମହାବଲୌ । ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ବାସୁଦେବ ଓ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ସମାନ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାବଳଶାଳୀ ଓ ଶୂରବୀର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଗ୍ନେରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ।। ଅନଯୋଃ ସଦୃଶଂ ଵୀର୍ଯଂ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଯମ, ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ।
କୋ ଵା କୁନ୍ତୀସୁତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦ୍ଵୈରଥେନୋପଯାସ୍ଯତି। ଋତେ ଶାନ୍ତନଵାଦନ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ
ସାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଛଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନା କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ କରିପାରିବ? ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଅଛି କି?
ଇତି ସଂପୂଜଯାମାସୁର୍ଭୀଷ୍ମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽର୍ଜୁନଂ ଗତମ୍ । ତଂ ରଣେ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବା ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଅଥ ବହୁଵିଧତୂର୍ଯଶଙ୍ଖଯୋଷୈର୍ଵିଵିଧରଵୈଃ ସହ ସିଂହନାଦମିଶ୍ରୈଃ । କୁରୁଵୃଷଭମପୂଜଯତ୍କୁରୂଣାଂ ବଲମମରାଧିପସୈନ୍ଯସପ୍ରଭଂ ତତ୍
ତାପରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଢୋଳ, ଶଂଖ, ଯୌବନୀମାନେର ଚିତ୍କାର, ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଏବଂ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ, ଅମରମଣ୍ଡଳର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁରୁସେନା, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବଳଦ ସମ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରାନଷ୍ଟୌ ଧ୍ଵଜେ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସମାର୍ପଯନ୍ମହାଵେଗାଜ୍ଜ୍ଵଲତଃ ପନ୍ନଗାନିଵ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରବଳ, ବଡ଼ ତେଜରେ ଅଷ୍ଟଟି ବାଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସାପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେ ଧ୍ଵଜଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ସମାସାଦ୍ଯ ପତତ୍ରିଣଃ। ଧ୍ଵଜସ୍ଥଂ କପିମାଜଘ୍ନୁଃ ଧ୍ଵଜାଗ୍ରନିଲଯାଂଶ୍ଚ ତାନ୍
ସେଇ ପଙ୍ଖିଅଳି ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଲାଗି, ଧ୍ୱଜର ଉପରେ ଥିବା ବନରାଜି ଓ ଧ୍ୱଜ ଶିରାରେ ଥିବା ଅଂଶମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସାରଥିଂ ଚ ହଯାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ । ଉରସ୍ଯତାଡଯତ୍ପାର୍ଥଂ ତ୍ରିଭିରେଵାଯସୈଃ ଶରୈଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସାରଥି ଓ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଦଶଟି କଣ୍ଟାରେ ଘାତ କଲେ; ଏବଂ ତିନୋଟି ଲୋହାର ମୁଣ୍ଡିଆ କଣ୍ଟାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା କୁରୁପିତାମହମ୍। ଧ୍ଵଜଂ ଚ ସାରଥିଂ ଚାପି ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଣ୍ଟାରେ କୁରୁମହାପିତାମହଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତାକା ଓ ସାରଥିକୁ ଦଶଟି କଣ୍ଟାରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ରୋମହର୍ଷଣମଦ୍ଭୁତମ୍। ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସହ ପାର୍ଥେନ ବଲିଵାସଵଯୋରିଵ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଖିଲେ ଗା ଖଡ଼ିଯାଏ, ଏହା ବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବଳିଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ସନ୍ତତଂ ଶରଜାଲାଭିରାକାଶଂ ସମପଦ୍ଯତ। ଅମ୍ବୁଦୈରିଵ ଧାରାଭିସ୍ତଯୋଃ କାର୍ମୁକନିଃସୃତୈଃ
ତାଙ୍କର ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଉଥିବା କଣ୍ଟାର ଝରି ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲା, ଯେପରି ମେଘରୁ ଝରୁଥିବା ପାଣିର ଧାରା ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରେ।
ଭଲ୍ଲୈର୍ଭଲ୍ଲାଃ ସମାହତ୍ଯ କୁରୁପାଣ୍ଡଵଯୋ ରଣେ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵ୍ଯରାଜନ୍ତ ଖଦ୍ଯୋତାଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ହି
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, କଣ୍ଟା ଏକାଉପରେ ଏକ ଟକ୍କର ଖାଉଥିଲା, ଏହା ଆକାଶରେ ବର୍ଷାକାଳର ଜୁଗନ୍ତି ଝିଙ୍କା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିଵକ୍ରୋପମଂ ଘୋରଂ ମଣ୍ଡଲୀକୃତମାହଵେ । ଗାଣ୍ଡୀଵମଭଵଞ୍ଜିଷ୍ଣୋଃ ସଵ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣମସ୍ଯତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମାଝରେ ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଦାହକ ଅଗ୍ନିର ବଜ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲା, ସେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦୁଇ ହାତରେ ଏହାକୁ ଚଳାଉଥିଲେ।
ପର୍ଵତଂ ଵାରିଧାରାଭିଶ୍ଛାଦଯନ୍ନିଵ ତୋଯଦଃ । ଅର୍ଜୁନଶ୍ଛାଦଯଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଶରଵର୍ଷୈରନେକଶଃ
ଯେପରି ଏକ ମେଘ ପାହାଡ଼କୁ ପାଣିର ଧାରାରେ ଢାକିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଅର୍ଜୁନ ଅନେକ କଣ୍ଟାର ବର୍ଷାରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଛାଦିତ କରିଦେଲେ।
ତାଂ ସମୁଦ୍ରମିଵୋଦ୍ଧୂତାଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସମୁଦ୍ଯତାମ୍ । ଵ୍ଯଧମତ୍ସାଯକୈର୍ଭୀଷ୍ମଃ ସୋର୍ଜୁନଂ ଚ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର ପରି ଉଠିଥିବା ସେଇ କଣ୍ଟାର ବର୍ଷାକୁ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ନିଜ କଣ୍ଟାରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତସ୍ତାନି ଵିସୃଷ୍ଟାନି ଶରଜାଲାନି ସଙ୍ଘଶଃ। ଆହତାନି ଵ୍ଯଶୀର୍ଯନ୍ତଂ ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ଏହି ଦଳେ ଦଳେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା କଣ୍ଟାର ଝରି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥକୁ ଲାଗି ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ତତଃ କନକପୁଙ୍ଖାଗ୍ରୈଃ ଶିତୈଃ ସଂନତପର୍ଵଭିଃ । ପତଦ୍ଭିଃ ଖଗଵାଜୈଶ୍ଚ ଦ୍ଯୌରାସୀତ୍ସଂଵୃତା ଶରୈଃ
ତାପରେ, ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡିଆ, ଭଲ ଯୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା କଣ୍ଟା ଓ ପଙ୍ଖ ଲାଗିଥିବା କଣ୍ଟା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଏହି କଣ୍ଟାରେ ଆକାଶ ଆଛାଦିତ ହୋଇଗଲା।
ତତଃ ପ୍ରାସୃଜଦୁଗ୍ରାଣି ଶରଜାଲାନି ପାଣ୍ଡଵଃ। ତାଵନ୍ତି ଶରଜାଲାନି ଭୀଷ୍ମଃ ପାର୍ଥାଯ ପ୍ରାହିଣୋତ୍
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ଭୟଙ୍କର କଣ୍ଟାର ଝରି ଛାଡ଼ିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ସେତେ କଣ୍ଟାର ଝରି ପାର୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ପଠାଇଲେ।
ସାଶ୍ଵଂ ସସୂତଂ ସରଥଂ ସ ପାର୍ଥଂ ସମାଚିନୋଦ୍ଭାରତୋ ଵତ୍ସଦନ୍ତୈଃ । ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯାମାସ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵା ନଭଶ୍ଚ ବାଣୈସ୍ତପନୀଯପୁଙ୍ଖୈଃ
ବଛଡ଼ାର ଦାନ୍ତ ପରି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କର ଘୋଡା, ସାରଥି ଓ ରଥକୁ ଆଛାଦିତ କଲେ; ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଲାଗିଥିବା କଣ୍ଟାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ତତୋ ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତ୍ଯପୂଜଯନ୍। ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍ଭୀଷ୍ମୋ ଯଦର୍ଜୁନମଵାରଯତ୍
ତାପରେ ଦେବଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ 'ଭଲ କଲେ, ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କାରଣ ଭୀଷ୍ମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକି ଦୁର୍ଲଭ କାମ କରିଥିଲେ।
ବଲଵାନର୍ଜୁନୋ ଦକ୍ଷଃ କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। କୋଽନ୍ଯଃ ସମର୍ଥଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵେଗଂ ଧାରଯିତୁଂ ରଣେ
ଅର୍ଜୁନ ବଳଶାଳୀ, ଦକ୍ଷ ଓ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିପାରିବା; ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ତୀବ୍ର ଗତିକୁ ଅଟକାଇପାରିବା ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛି?
ଋତେ ଶାନ୍ତନଵାଦ୍ଭୀଷ୍ମାତ୍କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀସୁତାତ୍ । ଆଚାର୍ଯଵରମୁଖ୍ଯାଦ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜାନ୍ମହାବଲାତ୍
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ମହାବଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଅସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଵାର୍ଯ କ୍ରୀଡତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୌ । ଚକ୍ଷୂଂଷି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମୋଦଯନ୍ତୌ ମହାବଲୌ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ରୋକି ଖେଳୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ତଥୈଵୈନ୍ଦ୍ରମାଗ୍ନେଯଂ ଚ ସୁଦାରୁଣମ୍ । କୌବେରଂ ଵାରୁଣଂ ଚୈଵ ଯାମ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯମେଵ ଚ । ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ସମରେ ତୌ ଵିରେଜତୁଃ
ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ବାରୁଣ, ଯମ ଓ ବାୟୁର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିସ୍ମିତାନ୍ଯଥ ଭୂତାନି ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଯୁଗେ ତଦା। ସାଧୁ ପାର୍ଥ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ଭୀଷ୍ମେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ 'ବଡ଼ ଭଲ କଲେ, ପାର୍ଥ, ବଡ଼ ଭଲ କଲେ, ଭୀଷ୍ମ' ବୋଲି କହିଲେ।
ନୈତଦନ୍ଯୋ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ପ୍ରଦର୍ଶଯିତୁମାହଵେ। ମହାସ୍ରାଣାଂ ସଂପ୍ରଯୋଗଂ ସମରେ ଭୀଷ୍ମପାର୍ଥଯୋଃ
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ସଂଘାତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ କେହି ଦେଖାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷୋରସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଦୁଇ ଯୋଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ତ୍ର-ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।