ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣମକରୋତ୍ପାର୍ଥୋ ନଦୀମୁତ୍ତମଶୋଣିତାମ୍। ଗଜଵର୍ମମହାଦ୍ଵୀପାମଶ୍ଵଦେହମହାଶିଲାମ୍
ପାର୍ଥ ପୁନିପୁନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରକ୍ତର ନଦୀ ତିଆରି କଲେ, ହାତୀର ବର୍ମର ଦ୍ୱୀପ, ଘୋଡ଼ା ଦେହର ପାହାଡ଼ ଏବଂ ବଡ଼ ପଥରରେ ଭରିଥିବା।
ପଦାତିଦେହସଂଘାଟାଂ ରଥାଵଲିମହାତରୁମ୍। କେଶଶାଦ୍ଵଲସଂଛନ୍ନାଂ ସୁତରାଂ ଭୀତିଦାଂ ନୃଣାମ୍
ପଦାତି ଦେହର ଗୁଛ, ରଥର ଶାରି ଏବଂ ବଡ଼ ଗଛ, କେଶ ଏବଂ ଘାସରେ ଆଡ଼େ ଢକି ଯାଇଥିବା, ଏହି ନଦୀ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ତଳି ଯାଉଥିଲେ।
ଅଗାଧରକ୍ତୋଦଵହାଂ ଯମସାଗରଗାମିନୀମ୍। ଦୁସ୍ତରାଂ ଭୀରୁମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ସୁତରାଂ ନୃପ। ପ୍ରାଵର୍ତଯନ୍ନଦୀମେଵଂ ଭୀଷଣାଂ ପାକଶାସନିଃ
ଗଭୀର ରକ୍ତ ଜଳ ବହିଥିବା, ଯମ ସାଗରକୁ ଯାଉଥିବା, ଭୟଭୀତ ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅତି କଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ଶୂରମାନେ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଥିଲେ, ଏଭଳି ପାକଶାସନ ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍ଯାଦଦାନସ୍ଯ ଶରାନ୍ସନ୍ଦଧାନସ୍ଯ ମୁଞ୍ଚତଃ। ଵିକର୍ଷତଶ୍ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ନ କିଂଚିଦ୍ଦଦୃଶେଽନ୍ତରମ୍
ସେ ତୀର ନେଇ, ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଛାଡ଼ି, ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଟାଣିଥିବା ସମୟରେ, କେବେ ବି ବିରତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପାର୍ଥୋ ଭୀଷ୍ମମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ତ୍ରସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେଷୁ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏପରି ଭାବରେ ସେ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଗଲେ। ବଡ଼ କୌରବଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା।
ବାଣାନ୍ଧନୁଷି ସଂଧାଯ ଚତୁରଃ ପାକଶାସନିଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭୀତସ୍ତଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ବଜ୍ରଧାରୀ ଚାରିଟି ତୀର ଧନୁରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତେଜରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଦୁଇଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ କର୍ଣାନ୍ତିକଂ ଗତ୍ଵା ଦ୍ଵାଵବ୍ରୂତାଂ ଚ କୌଶଲମ୍ । ସୋଽପ୍ଯାଶୀରଵଦଦ୍ଭୀଷ୍ମଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଜଯତାମିତି
ସେ ଦୁଇଟି ତୀର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଦେଖାଇଲା। ଭୀଷ୍ମ ମଧୁର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ କହିଲେ, 'କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ସଦା ଜୟୀ ହେଉ।'
ନରସିଂହମୁପାଯାନ୍ତଂ ଜିଗୀଷନ୍ତଂ ପରାନ୍ରଣେ। ଵୃଷସେନୋଽଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମୋ ଧନଂଜଯମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ, ବୃଷସେନ ତୁରନ୍ତ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଗଲେ।
ଵୈକର୍ତନାତ୍ମଜୋ ଵୀରଃ ସଂଗ୍ରାମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ। ଶୌର୍ଯଵୀର୍ଯାଦିଭିଃ କର୍ଣାଦ୍ବିମ୍ବାଦ୍ଵିମ୍ବ ଇଵୋଦ୍ଧୃତଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃଷସେନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହସ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଆତ୍ମନା ଯୁଧ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵୃଷସେନସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ । ମୁହୂର୍ତଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସ୍ତଲାଘଵପୌରୁଷେ। ତୁତୋଷ ଚ ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଵୃଷସେନପରାକ୍ରମମ୍
ବୃଷସେନ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତାଙ୍କର ହସ୍ତକୌଶଳ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ବୃଷସେନଙ୍କ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ତଦା କ୍ଷିପ୍ରଂ କ୍ଷୁରଧାରେଣ କାର୍ମୁକମ୍ । ନ୍ଯକୃନ୍ଯଦ୍ଗୃଧ୍ରପତ୍ରେଣ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତମ୍
ତାପରେ, ପାର୍ଥ ତୁରନ୍ତ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖ ଲଗା ଏକ କ୍ଷୁରଧାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ସୁନାରେ ମଣ୍ଡିତ ବୃଷସେନଙ୍କ ଧନୁକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଅଥୈନଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭୂଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ। ସ ପାର୍ଥବାଣାଭିହତୋ ରଥାତ୍ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଦୁଦ୍ରୁଵେ
ତାପରେ, ପାର୍ଥ ପାଞ୍ଚଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ବୃଷସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କରିଲେ। ପାର୍ଥଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ବୃଷସେନ ରଥରୁ ଉଡ଼ି ଭାଗିଗଲେ।
ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଶକୁନିଶ୍ଚ ଵିଵିଂଶତିଃ। ଆଯାନ୍ତଂ ଭୀମଧନ୍ଵାନଂ ପର୍ଯକୀର୍ଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଦୁଷ୍ୟାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି ଓ ବିବିଂଶତି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଗେଇଯିବାବେଳେ ତୀରରେ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।
ତେଷାଂ ପାର୍ଥୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଯୁଗଂ ଧ୍ଵଜଂ ଶରାସଂ ଚ ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ରଣେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭଲ ଯୋଡ଼ା ଥିବା ତୀର ଦ୍ୱାରା ତେଜରେ ସେମାନଙ୍କ ଯୋକ, ପତାକା ଓ ତୀରକୁଟିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତେ ନିକୃତ୍ତଧ୍ଵଜାଃ ସର୍ଵେ ଛିନ୍ନକାର୍ମୁକଵେଷ୍ଟନାଃ । ରଣମଧ୍ଯାଦପଯଯୁଃ ପାର୍ଥବାଣାଭିପୀଡିତାଃ
ସମସ୍ତେ, ପତାକା କାଟିଯିବା ଓ ଧନୁର ତାର କଟିଯିବା ପରେ, ପାର୍ଥଙ୍କ ତୀରରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁର୍ଵୈରାଟିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏତଂ ମେ ପ୍ରାପଯେଦାନୀଂ ତାଲଂ ସୌଵର୍ଣମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ତାପରେ, ଭୀମସେନ ହସି, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ମୋତେ ସୁନାରେ ମଣ୍ଡିତ ଉଚ୍ଚ ତାଳଗଛଟି ଆଣିଦିଅ।'
ମେଘମଧ୍ଯେ ଯଥା ଵିଦ୍ଯୁଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅସୌ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତ୍ର ଯାହି ପରଂତପ
ଏପରି ଭାବରେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆବାର ଆବାର ଚମକିଥାଏ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତିଅଁଠି ଚମକୁଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର, ତାଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାଅ।
ଅସ୍ରାଣି ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ। ଘୋରରୂପାଣି ଚିତ୍ରାଣି ଲଘୂନି ଚ ଗୁରୂଣି ଚ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇବି, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର, ବିଚିତ୍ର, ହାଲୁକା ଓ ଭାରି ଦୁଇପ୍ରକାର।
ଅସ୍ମାକଂ ପୋଷକୋ ନିତ୍ଯମାବାଲ୍ଯାନ୍ମତ୍ସ୍ଯଭୂମିପ। ଶ୍ରେଯସ୍କାମୀ ସଦାଽସ୍ମାକଂ ଯୋଗକ୍ଷେମକରଃ ସଦା
ମତ୍ସ୍ୟ ଭୂମିପତି ଆମ ପ୍ରତି ଶିଶୁକାଳରୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଆମ ଭଲର କାମନା କରନ୍ତି, ସଦା ଆମ ଯୋଗକ୍ଷେମ ଦେଖନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଙ୍କେ ଵିର୍ଧିତୋ ବାଲ୍ଯେ ତଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯେଽନେନ ସାଂପ୍ରତମ୍। ଅସ୍ମାକଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଶମକାମୋ ଦିଵାନିଶମ୍
ଶିଶୁକାଳରେ ତାଙ୍କ ଗୋଦିରେ ବଢ଼ିଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଆମ ପ୍ରତି ସେ ଦିନ ରାତି ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈରାଟିଃ ପାର୍ଥସାରଥିଃ। ଵାହଯଚ୍ଚୋଦିତସ୍ତେନ ରଥଂ ଭୀଷ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମତ୍ସ୍ୟପୁତ୍ର, ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ।
ତଂ ରଥଂ ଚୋଦିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମମ୍ । ଵାଯୁନେଵ ମହାମେଘଂ ସହସାଽଭିସମୀରିତମ୍। ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାଚ୍ଚ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା
ଫଲ୍ଗୁନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଏପରି ତେଜରେ ଆଗେଇଯିବା ଦେଖି, ଯେପରି ବଡ଼ ମେଘ ବାୟୁରେ ତେଜରେ ଚାଲିଯାଏ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ନା କରିଲେ।
ଆଯାନ୍ତମର୍ଜୁନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ପରପୁଂଜଯଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଞ୍ଜଗାମ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ମହର୍ଷଭମିଵର୍ଷଭଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିଥିବା ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦ ଅନ୍ୟ ବଳଦ ସାମ୍ନା କରିବା ପରି, ସେଠାକୁ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ।
ତଥା ହି ଗୁପ୍ତ ଏତେଷାଂ ଦୁରାଧର୍ଷଃ ପିତାମହଃ । ହନ୍ଯମାନେଷୁ ଯୋଘେଷୁ ଧନଂଜଯମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ଅଜୟ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାମାନେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବାବେଳେ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ କାର୍ମୁକଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତମ୍ । ଶରାନାଦାଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ମର୍ମଦେହପ୍ରମାଥିନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନୁଷ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ହାତରେ ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନକୁ ଭେଦି ଦେଇପାରିବ।
ପାଣ୍ଡୁରେଣାତପତ୍ରେଣ ଧ୍ରିଯମାଣେନ ମୂର୍ଧନି । ଶୁଶୁଭେ ସ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗିରିଃ ସୂର୍ଯୋତ୍ତରେ ଯଥା
ପାଣ୍ଡୁର ଛତା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରାଯାଉଥିବା ସେଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପ୍ରାଧ୍ମାପ୍ଯ ଶଙ୍ଖଂ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ପରେ, ସେ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୂରି, ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯାନ୍ତଂ କୌନ୍ତେଯଃ ପରଵୀରହା । ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦମେଯାତ୍ମା ପ୍ରିଯାତିଥିମିଵାଗତମ୍ । ଦେଵଦତ୍ତଂ ମହାଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରଦଧ୍ମୌ ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁବିରମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ଅପାର ମନୋବଳରେ, ପ୍ରିୟ ଅତିଥିକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ମହାଶଂଖ ଦେବଦତ୍ତକୁ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ତୌ ଶଙ୍ଖନାଦାଵତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୀଷ୍ମପାଣ୍ଡଵଯୋସ୍ତଦା । ନାଦଯାମାସତୁର୍ଦ୍ଯାଂ ଚ ଖଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି, ଆକାଶ, ଦିଗବିଦିଗ, ଭୂମି ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉପ୍ରେ ଉପ୍ରେ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଲା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଜଲ୍ପନ୍ତି ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଯଦର୍ଜୁନଃ କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରାକୃନ୍ତଚ୍ଛସ୍ରତେଜସା
ଆକାଶରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ କଥାହେଲେ, ଯେପରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ।