ତତଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଦଶଭିଃ ଖଙ୍ଗଚର୍ମଣୀ । ନିମେଷାଦିଵ ଚିଚ୍ଛେଦ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ କୌରବ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଦଶଟି ଧାରାଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁପାଙ୍କର ତଳୱାର ଓ ଢାଳକୁ ଏମିତି ଚିରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଗଲା, ମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେରି ହେଲାନି।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦମସ୍ତତ୍ର ଵିନାଶାତ୍ଖଙ୍ଗଚର୍ମଣୋଃ। ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତଚ୍ଛଦାନ୍ଦଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ହୃଦି ଦୀର୍ଘଵତ୍
ସେଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ କ୍ରୁପାଙ୍କ ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ସେ ଦାନ୍ତରେ ଠୋଠ କାମଡ଼ି ମନରେ ଗଭୀର କ୍ରୋଧ ଧରିଥିଲେ।
ଭଵତ୍ଵିତି ପୁନଶ୍ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାପଗମନୋଦ୍ଯତଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନସ୍ତୁ ସ ରଥଂ କୃପଃ ସମଭିପୁପ୍ଲୁଵେ। ସ୍ଵସ୍ରୀଯସ୍ଯ ମହାତେଜା ଜଗ୍ରାହ ଚ ଧନୁଃ ପୁନଃ
'ଯାହା ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ କ୍ରୁପା। ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃପଂ ଫଲ୍ଗୁନେନ ପୀଡିତଂ ଚୋର୍ଜିତଂ ଚ ତମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁପାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଦମିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏକୈକମସ୍ମାନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ପରାଜଯତି ଫଲ୍ଗୁନଃ। ଅହଂ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଦ୍ରୌଣିର୍ଗୌତମ ଏଵ ଚ। ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ଵଯଂ ଜେଷ୍ଯାମ ଵାସଵିମ୍
ଫଳ୍ଗୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ୍ଭେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ହରାଉଛନ୍ତି—ମୁଁ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଗୌତମ ଏବଂ ଅନେକ ଶୂରବୀର। ତଥାପି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ସମାଗମ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖା ରଥାଃ। ଅର୍ଜୁନଂ ସହସା ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ରଥୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଭାବରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସ ସାଯକମଯୈର୍ଜାଲୈଃ ସର୍ଵତସ୍ତାନ୍ମହାରଥାନ୍। ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଚ୍ଛରୌଘୈସ୍ତାନ୍ନୀହାର ଇଵ ପର୍ଵତାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନେକୁ ସବୁଦିଗରୁ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ମିଷ୍ଟି ଗିରିଗୁଡ଼ିକୁ ଢାକି ଦିଏ।
ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମହାନାଗୈର୍ହେଷମାଣୈଶ୍ଚ ଵାଜିଭିଃ । ଭେରୀଶଙ୍ଖନିନାଦୈଶ୍ଚ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ତେବେ, ଗଜମାନେ ଗଜଗଜାଇ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ହେଷାଇ, ଏବଂ ଢୋଳ, ଶଂଖର ଧ୍ୱନିରେ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ନାଗାଶ୍ଵକାଯାନ୍ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଲୌହାନି କଵଚାନି ଚ। ପାର୍ଥସ୍ଯ ଶରଵର୍ଷାଣି ନ୍ଯପତଞ୍ଶତଶଃ କ୍ଷିତୌ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷା ହଜାର ହଜାର ହାତୀ ଓ ଘୋଡାର ଦେହକୁ ଭେଦି ଲୋହାର କବଚ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତ୍ଵରମାଣଃ ଶରାନସ୍ଯନ୍ପାଣ୍ଡଵସ୍ତୁ ପ୍ରକାଶତେ। ମଧ୍ଯଂଦିନଗତୋଽର୍ଚିଷ୍ମାଞ୍ଛରଦୀଵ ଦିଵାକରଃ
ପାଣ୍ଡବ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତୀର ଛାଡ଼ି, ଶରଦ ଋତୁର ଦିନରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅଵିଷହ୍ଯ ଶରାନ୍ସର୍ଵେ ପାର୍ଥଚାପଚ୍ଯୁପାନ୍ରଣେ। ଉଦକ୍ପ୍ରଯାନ୍ତି ଵିଧ୍ଵସ୍ତା ରଥେଭ୍ଯୋ ରଥିନସ୍ତଦା। ସାଦିନଶ୍ଚାଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେଭ୍ଯୋ ଭୂମୌ ଚାପି ପଦାତଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀର ସହିପାରିନଥିବା ରଥୀମାନେ ରଥ ଛାଡ଼ି, ଘୋଡାରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଘୋଡା ଛାଡ଼ି, ଓ ପଦାଟୀମାନେ ଭୂମିରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଶରୈସ୍ତୁ ତାଡ୍ଯମାନାନାଂ କଵଚାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତାମ୍ରରାଜତଲୌହାନାଂ ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାସ୍ଵନଃ
ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ତାମ୍ବା, ଚାନ୍ଦି ଓ ଲୋହାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଛନ୍ନମାଯୋଧନଂ ଜଜ୍ଞେ ଶରୀରୈର୍ଗତଚେତସାମ୍। ଶ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଗଲିତଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପତତାମଶ୍ଵସାଦିନାମ୍
ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ମୃତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଦେହରେ ଡ଼ାକି ହେବାରେ, ତାଙ୍କର କ୍ଳାନ୍ତ ହାତରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଖସିଯାଇଥିଲା, ମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୂମିକୁ ଆଉ ଏକ ଚାଦର ଭଳି ଢାକି ଦେଇଥିଲା ।
ଶୂନ୍ଯାନ୍କୁର୍ଵନ୍ରଥୋପସ୍ଥାନ୍ମାନଵୈରାସ୍ତୃଣୋନ୍ମହୀମ୍। ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ସଂଗ୍ରାମେ ଚାପହସ୍ତେ ଧନଂଜଯଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ତୀରଧନୁ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରହାରରେ ଭୂମି ପଡ଼ିଥିବା ମାନବରେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ରଥର ଉପର ଜାଗା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ଶିରାଂସ୍ଯପାତଯତ୍ସଙ୍ଖ୍ଯେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ନରର୍ଷଭଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ଘୋଷଂ ଵିଷ୍ଣୂଜିତମିଵାଶନେ। ତ୍ରସ୍ତାନି ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଵ୍ଯଲୀଯନ୍ତ ଚ ଭାଗଶ
ମାନବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ; ଗାଣ୍ଡୀବର ଗଜ୍ଜନ ଶୁଣି, ଯେପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦ୍ବନି, ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ଚାରିପାଖରେ ଭାଗିଯାଇଥିଲେ ।
କୁଣ୍ଡଲୋଷ୍ଣୀଷଧାରୀଣି ଜାତରୂପସ୍ରଜାନି ଚ। ପତିତାନି ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶିରାଂସି କରଣମୂର୍ଧନି
କୁଣ୍ଡଳ, ପାଗ, ଏବଂ ସୁନାର ମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୁଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଵିଶିଖୋନ୍ମଥିତୈର୍ଗାତ୍ରୈର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ସକାର୍ମୁକୈଃ। ସହସ୍ତାଭରଣୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନା ଭାତି ମେଦିନୀ
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତୀରରେ ଭେଦି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦେହ, ଧନୁ ଧରିଥିବା ହାତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେହ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଆଡ଼େ ଢକି ଯାଇଛି ଏବଂ ତାହା ଦେଖିବାକୁ ଚମକୁଛି।
ଶିରସାଂ ପାତ୍ଯମାନାନାଂ ସମରେ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଅଶ୍ମଵୃଷ୍ଟିରିଵାକାଶାଦଭଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡ ଭେଦି ଦିଆଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ପଥର ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତଦାଽଽତ୍ମାନଂ ରୌଦ୍ରଂ ରୌଦ୍ରପରାକ୍ରମଃ। ଜଘାନ ସମରେ ଶୂରାଞ୍ଛତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କୁ ସେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ମାରିଦେଲେ।
ତଥାଵରୁଦ୍ଧଶ୍ଚାରଣ୍ଯେ ଦଶଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚ। କ୍ରୋଧାଗ୍ନିମୁତ୍ସସର୍ଜାଜୌ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଏଭଳି ତିରିଶ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଟକି ରହିଥିବା ପାଣ୍ଡବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧାଗ୍ନି ମୁକ୍ତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଦହତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ସର୍ଵେ ଶାନ୍ତିପରା ଯୋଧା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ
ତାଙ୍କର ସେନା ଦହିଯାଉଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଯୋଧାମାନେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ, ଓ ଭାରତ।
ଯଥା ନଲଵନଂ ନାଗଃ ପ୍ରଭିନ୍ନଃ ଷଷ୍ଟିହାଯନଃ। ଏଵଂ ସର୍ଵାନପାମୃଦ୍ରାଦର୍ଜୁନଃ ଶସ୍ତ୍ରତେଜସା
ଯେପରି ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷର ବଡ଼ ହାତୀ ନଳପୋଖରୀକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେପରି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରର ଚମକରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କଲେ।
ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ଚ ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ତ୍ରାସଯିତ୍ଵା ମହାରଥାନ୍। ଅର୍ଜୁନୋ ଜଯତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପର୍ଯାଵର୍ତତ ଭାରତ
ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଏବଂ ମହାରଥୀମାନେକୁ ତାଡ଼ି ଦେଇ, ଜୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଓ ଭାରତ।
ତସ୍ଯ ମାର୍ଗାନ୍ଵିଚରତୋ ନିଘ୍ନତଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ । ପ୍ରାଵର୍ତତ ନଦୀ ଘୋରା ଶୋଣିତାନ୍ତ୍ରତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ପଥରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ରକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ତ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅସ୍ଥିଶୈଵାଲସଂବାଧାଂ ସଂଗ୍ରାମେ ପାର୍ଥନିର୍ମିତାମ୍ । ଶରଚାପପ୍ଲଵାଂ ଘୋରାଂ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମାମ୍
ଅସ୍ଥି ଏବଂ ଶୈବାଳରେ ଭରିଥିବା, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ତିଆରି କରିଥିବା, ତୀର ଧନୁରେ ବହିଥିବା ଭୟଙ୍କର, ମାଂସ ଏବଂ ରକ୍ତର କାଦରେ ଭରିଥିବା ନଦୀ।
ରଥୋଡୁପାଂ ଚାନ୍ତ୍ରସର୍ପାଂ କେଶଶୈଵାଲଶାଡ୍ଵଲାମ୍। କରଵାଲାସିପାଠୀନାଂ ଚାମରୋଷ୍ଣୀଷଫେନିଲାମ୍
ରଥ ତାରା, ଅନ୍ତ୍ର ସାପ, କେଶ ଏବଂ ଶୈବାଳ ଘାସ, କରବାଳ ଏବଂ ଖଡ଼ଗର ପଙ୍ଖା ଏବଂ ଚୁଡ଼ା ଝାଗରେ ଫେନ ହେଇଥିବା।
ଅଶ୍ଵଗ୍ରୀଵାମହାଵର୍ତାଂ କବନ୍ଧଜଲମାନୁଷାମ୍। କାକକଙ୍କରୁତାଂ ତୀଵ୍ରାଂ ସାରସକ୍ରୌଞ୍ଚନାଦିତାମ୍
ଘୋଡ଼ାର ଗଳା ବଡ଼ ଘୁର୍ଣ୍ଣି, ମାନବ ଦେହ ଜଳ, କାକ ଏବଂ ଶ୍ୟାମ ଚିତ୍ରାଳୁ ଚିତ୍କାରରେ ଭୟଙ୍କର, ସାରସ ଏବଂ କ୍ରଉଞ୍ଚର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା।
ସିଂହନାଦମହାନାଦାଂ ଶଙ୍ଖସ୍ଵନମହାସ୍ଵନାମ୍ । ଵୀରୋତ୍ତମାଙ୍ଗପଦ୍ମାଢ୍ଯାଂ ଶରଚାପମହାନଲାମ୍
ସିଂହ ନାଦ ଏବଂ ଶଂଖ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ପତିତ ବୀରମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ପଦ୍ମରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ତୀର ଧନୁର ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଥିବା।
ପଦାତିମତ୍ସ୍ଯକଲୁଷାଂ ଗଜଶୀର୍ଷକକଚ୍ଛପାମ୍। ଗୋମାଯୁଗସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ମାଂସମଞ୍ଜାଭିକର୍ଦମାମ୍
ପଦାତି, ମାଛ ଏବଂ କାଦରେ ଭରିଥିବା, ହାତୀର ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ କଚ୍ଛପ ଦେହ, ଶ୍ୟାଳମାନଙ୍କର ହୁଁକାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ମାଂସ ଗଠିରେ କାଦରେ ଭରିଥିବା।
ପ୍ରାଵର୍ତଯନ୍ନଦୀଂ ଘୋରାଂ ପିଶାଚଗଣସେଵିତାମ୍ । ଅପାରାମନିଵାସାଂ ଚ ରକ୍ତୋଦାଂ ସର୍ଵତୋ ଵୃତାମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯାହା ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅସୀମ ଏବଂ ଅବାସ୍ୟ, ରକ୍ତ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରା।