ତେନ ଦାସୀସହସ୍ରେଣ ସାର୍ଧଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ତଦା। ତମେଵ ଦେଶଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯଥାକାମଂ ଚଚାର ସା
ସେ ସମୟରେ, ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ, ସେ ତାହାଁକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିବା ଲାଗିଲେ।
ତାଭିଃ ସଖୀଭିଃ ସହିତା ସର୍ଵାଭିର୍ମୁଦିତା ଭୃଶମ୍। କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋଽଭିରତାଃ ସର୍ଵାଃ ପିବନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁମାଧଵୀଂ
ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ସହିତ, ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଧୁ ମଧୁର ମଦ ପିଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଖାଦନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଵିଧାନ୍ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ଵିଦଶନ୍ତ୍ଯଃ ଫଲାନି ଚ। ପୁନଶ୍ଚ ନାଡୁଷୋ ରାଜା ମୃଗଲିପ୍ସୁର୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଖାଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ମୃଗ ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମେଵ ଦେଶଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଜଲାର୍ଥୀ ଶ୍ରମକର୍ଶିତଃ। ଦଦର୍ଶ ଦେଵଯାନୀଂ ସ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ତାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ
ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ପାଣି ଖୋଜିବା ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦେବୟାନୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ପିବନ୍ତୀର୍ଲଲମାନାଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାଃ। ଆସନପ୍ରଵରେ ଦିଵ୍ଯେ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ। ଉପଵିଷ୍ଟାଂ ଚ ଦଦୃଶେ ଦେଵଯାନୀଂ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍
ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ମଧୁପାନ କରୁଥିଲେ ଓ ଖେଳୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ତାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵରାଙ୍ଗନମ୍। `ଆସନାଚ୍ଚ ତତଃ କିଂଚିଦ୍ଵିହୀନାଂ ହେମଭୀଷିତାମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଆସନରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତାଂ ଚାପି ନିଷଣ୍ଣାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍। ଦଦର୍ଶ ପାଦୌ ଵିପ୍ରାଯାଃ ସଂଵହନ୍ତୀମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସେ ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଶୋଭାବନ୍ତୀ ହସ ଥିବା, ଦୋଷରହିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଦ ମସାଜ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋଽଥ ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵାଦଯନ୍ତ୍ଯୋଽଥ ଭାରତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଯାତିମତୁଲଂ ଲଜ୍ଜଯାଽଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ମହାନ୍ୟ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉଭୟେ ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ କନ୍ଯାସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ପରିଵାରିତେ। ଗୋତ୍ରେ ଚ ନାମନୀ ଚୈଵ ଦ୍ଵଯୋଃ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶୁଭେ
ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇଜଣୀ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ପଚାରୁଛି।
ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହମାଦତ୍ସ୍ଵ ଵଚନଂ ମେ ନରାଧିପ। ଶୁକ୍ରୋ ନାମାସୁରଗୁରୁଃ ସୁତାଂ ଜାନୀହି ତସ୍ଯ ମାମ୍
ମୁଁ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ରାଜା; ମୋତେ ଅସୁରମାନ୍ୟ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି ଜାଣ।
ଇଯଂ ଚ ମେ ସଖୀ ଦାସୀ ଯତ୍ରାହଂ ତତ୍ର ଗାମିନୀ। ଦୁହିତା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଏହି ମୋ ସଖୀ ଓ ଦାସୀ; ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଯାଏ, ସେ ମୋ ସହିତ ଯାଏ। ଏହା ଅସୁର ରାଜା ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା।
କଥଂ ତୁ ତେ ସଖୀ ଦାସୀ କନ୍ଯେଯଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତା ସୁଭ୍ରୂଃ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
କିନ୍ତୁ, ହେ ଶୁଭ୍ରଭ୍ରୁ, ଏହି ତୁମ ସଖୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା କିପରି ତୁମର ଦାସୀ ହେଲେ? ମୋର ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି।
ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିନ୍ନରୀ। ନୈଵଂରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ
ନ ସେ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିମ୍ନରୀ; ଏପରି ରୂପ ଥିବା ଜଣେ ନାରୀକୁ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।
ଶ୍ରୀରିଵାଯତପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଶୋଭନା। ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତା କନ୍ଯା ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତା
ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଆଖି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୁଭା ପାଉଛନ୍ତି।
ଦୈଵେନୋପହତା ସୁଭ୍ରୂରୁତାହୋ ତପସାପି ଵା। ଅନ୍ଯଥୈଷାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଦାସୀ ନେହ ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ହେ ଶୁଭ୍ରଭ୍ରୁ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ନହେଲେ, ଏପରି ଦୋଷରହିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସେ ଏଠାରେ ଦାସୀ ହେବେନାହାନ୍ତି।
ଅସ୍ଯା ରୂପେଣ ତେ ରୂପଂ ନ କିଂଚିତ୍ସଦୃଶଂ ଭଵେତ୍। ପୁରା ଦୁଶ୍ଚରିତେନେଯଂ ତଵ ଦାସୀ ଭଵତ୍ଯହୋ
ତାଙ୍କର ରୂପ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର କୌଣସି ରୂପ ମିଳେନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମର ଦାସୀ ହୋଇଛନ୍ତି—ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ସର୍ଵ ଏଵ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଧାନମନୁଵର୍ତତେ। ଵିଧାନଵିହିତଂ ମତ୍ଵା ମା ଵିଚିତ୍ରାଃ କଥାଃକୃଥାଃ
ସମସ୍ତେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚଳନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ। ନିୟମରେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଥିରେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଅଜଣା କଥା ନେଇ ଅନାବଶ୍ୟକ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାଜଵଦ୍ରୂପଵେଷୌ ତେ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ଵାଚଂ ବିଭର୍ଷି ଚ। କୋ ନାମ ତ୍ଵଂ କୁତଶ୍ଚାସି କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଶସ ମେ
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ତୁମର ପୋଷାକ ମଧ୍ୟ ରାଜସିକ, କିନ୍ତୁ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଳି କହୁଛ। କିଏ ତୁମେ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର ପୁଅ, ମୋତେ କୁହ।
ବ୍ରହମଚର୍ଯେଣ ଵେଦୋ ମେ କୃତ୍ସ୍ରଃ ଶ୍ରୁତିପଥଂ ଗତଃ। ରାଜାହଂ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଯଯାତିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଶୁଣି ଶିଖିଛି। ମୁଁ ଏକ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ଯୟାତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କେନାସ୍ଯର୍ଥେନ ନୃପତେ ଇମଂ ଦେଶମୁପାଗତଃ। ଜିଘୃକ୍ଷୁର୍ଵାରିଜଂ କିଂଚିଦଥଵା ମୃଗଲିପ୍ସଯା
କେଉଁ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ରାଜନ? କି ତୁମେ କିଛି ପାଣି ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛା ରଖିଛ?
ମୃଗଲିପ୍ସୁରହଂ ଭଦ୍ରେ ପାନୀଯାର୍ଥମୁପାଗତଃ। ବହୁଧାଽପ୍ଯନୁଯୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସିଛି, ଭଦ୍ରେ, ପାଣି ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ତୁମେ ମୋତେ ବହୁ ଭାବେ ପଚାରିଛ, ଏବେ ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ କନ୍ଯାସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଦାସ୍ଯା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ସହ। ତ୍ଵଦଧୀନାଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସଖା ଭର୍ତା ଚ ମେ ଭଵ
ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟା ଓ ଦାସୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ, ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି। ଭଲ ହେଉ, ତୁମେ ମୋ ସ୍ନେହୀ ଓ ସ୍ୱାମୀ ହେଉ।
ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତାମୀକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ଯାଂ ସକ୍ତେନ ଚେତସା। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମହିଷୀ ମହ୍ଯମିତି ମତ୍ଵା ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ମନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହେଲା। 'ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋର ରାନୀ ହେଉ' ବୋଲି ଭାବି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଲି।
ଵିଦ୍ଧ୍ଯୌଶନସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ତ୍ଵାମର୍ହୋଽସ୍ମି ଭାମିନି। ଅଵିଵାହ୍ଯା ହି ରାଜାନୋ ଦେଵଯାନି ପିତୁସ୍ତଵ
ଉଶନାସଙ୍କ କନ୍ୟା, ଭଲ ହେଉ, ଏହା ଜାଣ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭାମିନୀ। ରାଜାମାନେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପରଭାର୍ଯା ସ୍ଵସା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସଗୋତ୍ରା ପତିତା ସ୍ନୁଷା। ଅଵରା ଭିକ୍ଷୁକାଽସ୍ଵସ୍ଥା ଅଗମ୍ଯାଃ କୀର୍ତିତା ବୁଧୈଃ
ଅନ୍ୟର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ, ନିଜ ବୋନ, ଏକେ ଗୋତ୍ରର ଜଣେ, ପତିତା, ବହୁଁ, ତଳସ୍ଥ, ଭିକାରିଣୀ, ଅସୁସ୍ଥା—ଏମାନେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ସଂସୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମଣା କ୍ଷତ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମ ସଂହିତମ୍। `ଅନ୍ଯତ୍ଵମସ୍ତି ନ ତଯୋରେକାନ୍ତତରମାସ୍ଥିତେ।' ଋଷିଶ୍ଚାପ୍ଯୃଷିପୁତ୍ରଶ୍ଚ ନାହୁଷାଙ୍ଗ ଵହସ୍ଵ ମାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏକାଠି ମିଶିଛନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି; ଦୁଇଁ ଥରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ, ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ନାହୁଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଋଷି କିମ୍ବା ଋଷିପୁତ୍ର, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏକଦେହୋଦ୍ଭଵା ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋଽପି ଵରାଙ୍ଗନେ। ପୃଥଗ୍ଧର୍ମାଃ ପୃଥକ୍ଶୌଚାସ୍ତେଷାଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵରଃ
ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତେ ଏକ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ପବିତ୍ରତା ଅଲଗା, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ପାଣି ଧର୍ମୋ ନାହୁଷାଽଯଂ ନ ପୁଂଭିଃ ସେଵିତଃ ପୁରା। ତଂ ମେ ତ୍ଵମଗ୍ରହୀରଗ୍ରେ ଵୃଣୋମି ତ୍ଵାମହଂ ତତଃ
ନାହୁଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଏହି ହାତ ଧରିବା ରୀତି ପୂର୍ବରୁ ପୁରୁଷମାନେ କରୁନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ମୋର ହାତ ଧରିଥିଲ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଛିଛି।
କଥଂ ନୁ ମେ ମନସ୍ଵିନ୍ଯାଃ ପାଣିମନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍ସ୍ପୃଶେତ୍। ଗୃହୀତମୃଷିପୁତ୍ରେଣ ସ୍ଵଯଂ ଵାପ୍ଯୃଷିଣା ତ୍ଵଯା
ମୋ ଭଳି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ହାତ ଏକ ଋଷିପୁତ୍ର କିମ୍ବା ତୁମେ ନିଜେ ଧରିଥିଲେ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କେହି କିପରି ଏହି ହାତ ଛୁଇଁପାରିବ?
କ୍ରୁଦ୍ଧାଦାଶୀଵିଷାତ୍ସର୍ପାଜ୍ଜ୍ଵଲନାତ୍ସର୍ଵତୋମୁଖାତ୍। ଦୁରାଧର୍ଷତରୋ ଵିପ୍ରୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପୁଂସା ଵିଜାନତା
କ୍ରୋଧିତ ବିଷାକ୍ତ ସାପ କିମ୍ବା ଚାରିପଟେ ମୁଖ ଥିବା ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।