ସର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ଦିଶୋ ବାଣୈଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଏକଚ୍ଛାଯମିଵାକାଶଂ ସର୍ଵତଃ କୃତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ ସମଗ୍ର ଆକାଶ ଗୋଟିଏ ଛାୟା ତଳେ ପଡ଼ିଛି।
ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦମେଯାତ୍ମା ପାର୍ଥଃ ଶରଶତୈଃ କୃପମ୍ । ଉଦ୍ଗତଃ ସମରେ ମେଘୋ ଧାରାଭିରିଵ ପର୍ଵତମ୍
ଅପରିମାପ୍ୟ ମନରେ ପାର୍ଥ, ଶତଶଃ ବାଣରେ କୃପଙ୍କୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେଉଁପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଠିଥିବା ମେଘ ପାହାଡ଼କୁ ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଇଥାଏ।
ସ ଶରୈରର୍ପିତଃ ଋଦ୍ଧଃ ଶିତୈରଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ । କୃପୋ ବଭୂଵ ସମରେ ଵିଧୂମୋଽଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲଂମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ କୃପ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ପାର୍ଥମପ୍ରତିମୌଜସମ୍ । ଅର୍ଦଯିତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ନନାଦ ସମରେ କୃପଃ
ତାପରେ, ବିରାଟ ବାହୁଶାଳୀ କୃପ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ହଜାର ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ କରି, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତଃ କନକପୁଙ୍ଖେନ ଶରେଣ ନତପର୍ଵଣା। ବିଭେଦ ସମରେ ପାର୍ଥଃ କୃପସ୍ଯ ଧ୍ଵଜମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ, ପାର୍ଥ ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଓ ଭଲ ଭାବେ ବାଙ୍କି ଥିବା ବାଣରେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କୃପଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୱଜକୁ ଭେଦିଦେଲେ।
ତତଃ ପଶ୍ଚାନ୍ମହାତେଜା ନାରାଚାନ୍ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭାନ୍ । ଜଗ୍ରାହ ସମରେ ପାର୍ଥୋ ଭୂଯୋ ବହୁଶିଲୀମୁଖାନ୍
ତା'ପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଅଧିକ ଲୋହାର ବାଣ ଓ ବହୁ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଧରିଲେ।
ତୈସ୍ତଦାତୀଂ ମହାବାହୁଃ କୃପସ୍ଯ ରଥରକ୍ଷିଣଃ । ଜଘାନ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଧ୍ଯମାନାନ୍ମହାରଥାନ୍
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥ, କୃପଙ୍କ ରଥକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବଡ଼ ବିର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାଶ୍ଵୋ ମଣିମାଂସ୍ତଦ। ମୁଞ୍ଜମୌଲିଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ହେମଵର୍ଣୋ ଭଯାଵହଃ
ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଚିତ୍ରାଶ୍ୱ, ମଣିମାନ୍, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ମୁଞ୍ଜମୌଳି, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଓ ଭୟଙ୍କର—
ସୁରଥୋଽତିରଥଶ୍ଚୈଵ ସୁପେଣୋଽରିଷ୍ଟ ଏଵ ଚ। ନୃକେତୁଶ୍ଚ ସହାନୀକାସ୍ତେ ନିଷେଦୁର୍ଗତାସଵଃ
ସୁରଥ, ଅତିରଥୀ, ସୁପେଣ, ଅରିଷ୍ଟ, ଏବଂ ନୃକେତୁ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହିତ—ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାନ୍ନିହତ୍ଯ ତତଃ ପାର୍ଥୋ ନିମେପାଦିଵ ଭାରତ । ପୁନରନ୍ଯାନ୍ସମାଧତ୍ତ ତ୍ରଯୋଦଶ ଶିଲୀମୁଖାନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ହେ ଭାରତ, ପାର୍ଥ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ତା'ପରେ ତେରଟି ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଆଉ ଧରିଲେ।
ଅଥାସ୍ଯ ଯୁଗମେକେନ ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ହଯାନ୍। ଷଷ୍ଠେନ ତୁ ଶିରଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୃପସ୍ଯ ରଥସାରଥେଃ
ଏଠାରେ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଯୁଗକୁ, ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ, ଏବଂ ଛଠଠ ବାଣରେ କୃପଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଘାତ କଲେ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଵେଣୁଂ ବଲଵାନ୍ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମକ୍ଷଂ ମହାବଲଃ । ଦ୍ଵାଦଶେନ ତୁ ଭଲ୍ଲେନ କୃପସ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ତିନିଟି ବାଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥ ତିନି ଭାଗ ବାଁଶକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ମଜବୁତ ଧୁରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ବାରହଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣରେ କୃପଙ୍କ ଧନୁଷ ସହ ତାରକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଵଜ୍ରନିକାଶେନ ଫଲ୍ଗୁନଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ତ୍ରଯୋଦଶେନେନ୍ଦ୍ରସମଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଫଳ୍ଗୁନ, ରତ୍ନପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଧନୁଷ କାଟି, ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇ, ତେରଟିଏ ବାଣରେ—ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ—କୃପଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ସ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ । ଅଥ ଶକ୍ତିଂ ପରାମୃଶ୍ଯ ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ସହସା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାର୍ଥାଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣେ
ଧନୁଷ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ହରାଇ, କୃପ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ଶକ୍ତି ଧରି, ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତାମର୍ଜୁନସ୍ତଥାରୂପାଂ ଶକ୍ତିଂ ହେମପରିଷ୍କୃତାମ୍। ରୁରୋଧ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୈଶ୍ଚ ତାମ୍
ଏହି ରୂପବତୀ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶକ୍ତିକୁ, ଅର୍ଜୁନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣରେ ରୋକିଦେଲେ।
ଆପତନ୍ତୀଂ ମହୋଲ୍କାଭାଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ। ସାପତଦ୍ଦଶଧା ଭୂମୌ ପାର୍ଥେନ ନିହତା ଶରୈଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି ମହା ଉଲ୍କା ପରି ଧାଇଯାଉଥିଲା, ପାର୍ଥ ଦଶଟି ବାଣରେ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ଦଶ ଖଣ୍ଡରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଶକ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ଵିନିକୃତ୍ତାଯାଂ ଵିରଥଃ ଶରପୀଡିତଃ। ଗଦାପାଣିରଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣମମିତ୍ରହା। ଗଦାଂ ଚିକ୍ଷେପ ସହସା ପାର୍ଥାଯାମିତତେଜସେ
ଶକ୍ତି କାଟିଯିବା ପରେ, ବାଣରେ ଆହତ ଓ ରଥ ହୀନ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ହନ୍ତା କୃପ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଲାଠି ହାତରେ ଝାପିଲେ ଏବଂ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଗଦା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସା ଚ ମୁକ୍ତା ଗଦା ଗୁର୍ଵୀ ରୂପେଣାସ୍ଯ ପରିଷ୍କୃତା । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଶରୈର୍ନୁନ୍ନା ପ୍ରତିମାର୍ଗଂ ଜଗାମ ସା
ସେଇ ଭାରୀ ଓ ଶୋଭାମୟ ଗଦା, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯିବା ସମୟରେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ପଥରୁ ଫେରିଗଲା।
ଅଥ ଖଙ୍ଗଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଭାନୁମତ୍। ଇଯେଷ ପାଣ୍ଡଵଂ ହନ୍ତୁଂ କୃପୋ ଲଘୁପରାକ୍ରମଃ
ତାପରେ କ୍ରୁପା, ଯିଏ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶତଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଚମକୁଥିବା ତାଲୱାର ଉଠାଇ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ଶରଦ୍ଵତ୍ସୁତସ୍ତୂର୍ଣଂ ମହାଚାର୍ଯଃ ସୁଶିକ୍ଷିତଃ । ଖେଚରେଵ ଚଚାରକୈଃ କ୍ରମାଚ୍ଚର୍ମାସିଧୃଗ୍ଭୁଵି
ଶରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ମହାଶିକ୍ଷିତ ଗୁରୁ, ତାଲୱାର ଓ ଢାଳ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଲେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଭଳି ପଦେ ପଦେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୁରପ୍ରୈଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଦଶଭିଃ ଖଙ୍ଗଚର୍ମଣୀ । ନିମେଷାଦିଵ ଚିଚ୍ଛେଦ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ କୌରବ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଦଶଟି ଧାରାଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁପାଙ୍କର ତଳୱାର ଓ ଢାଳକୁ ଏମିତି ଚିରିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଗଲା, ମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେରି ହେଲାନି।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦମସ୍ତତ୍ର ଵିନାଶାତ୍ଖଙ୍ଗଚର୍ମଣୋଃ। ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତଚ୍ଛଦାନ୍ଦଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ହୃଦି ଦୀର୍ଘଵତ୍
ସେଠାରେ ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ କ୍ରୁପାଙ୍କ ମୁହଁ ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ସେ ଦାନ୍ତରେ ଠୋଠ କାମଡ଼ି ମନରେ ଗଭୀର କ୍ରୋଧ ଧରିଥିଲେ।
ଭଵତ୍ଵିତି ପୁନଶ୍ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାପଗମନୋଦ୍ଯତଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନସ୍ତୁ ସ ରଥଂ କୃପଃ ସମଭିପୁପ୍ଲୁଵେ। ସ୍ଵସ୍ରୀଯସ୍ଯ ମହାତେଜା ଜଗ୍ରାହ ଚ ଧନୁଃ ପୁନଃ
'ଯାହା ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ କ୍ରୁପା। ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃପଂ ଫଲ୍ଗୁନେନ ପୀଡିତଂ ଚୋର୍ଜିତଂ ଚ ତମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୁପାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଦମିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏକୈକମସ୍ମାନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ପରାଜଯତି ଫଲ୍ଗୁନଃ। ଅହଂ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଦ୍ରୌଣିର୍ଗୌତମ ଏଵ ଚ। ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ଵଯଂ ଜେଷ୍ଯାମ ଵାସଵିମ୍
ଫଳ୍ଗୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ୍ଭେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ହରାଉଛନ୍ତି—ମୁଁ, ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଗୌତମ ଏବଂ ଅନେକ ଶୂରବୀର। ତଥାପି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ସମାଗମ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣମୁଖା ରଥାଃ। ଅର୍ଜୁନଂ ସହସା ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ରଥୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଭାବରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସ ସାଯକମଯୈର୍ଜାଲୈଃ ସର୍ଵତସ୍ତାନ୍ମହାରଥାନ୍। ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଚ୍ଛରୌଘୈସ୍ତାନ୍ନୀହାର ଇଵ ପର୍ଵତାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନେକୁ ସବୁଦିଗରୁ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ମିଷ୍ଟି ଗିରିଗୁଡ଼ିକୁ ଢାକି ଦିଏ।
ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ମହାନାଗୈର୍ହେଷମାଣୈଶ୍ଚ ଵାଜିଭିଃ । ଭେରୀଶଙ୍ଖନିନାଦୈଶ୍ଚ ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ତେବେ, ଗଜମାନେ ଗଜଗଜାଇ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ହେଷାଇ, ଏବଂ ଢୋଳ, ଶଂଖର ଧ୍ୱନିରେ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ନାଗାଶ୍ଵକାଯାନ୍ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଲୌହାନି କଵଚାନି ଚ। ପାର୍ଥସ୍ଯ ଶରଵର୍ଷାଣି ନ୍ଯପତଞ୍ଶତଶଃ କ୍ଷିତୌ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷା ହଜାର ହଜାର ହାତୀ ଓ ଘୋଡାର ଦେହକୁ ଭେଦି ଲୋହାର କବଚ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତ୍ଵରମାଣଃ ଶରାନସ୍ଯନ୍ପାଣ୍ଡଵସ୍ତୁ ପ୍ରକାଶତେ। ମଧ୍ଯଂଦିନଗତୋଽର୍ଚିଷ୍ମାଞ୍ଛରଦୀଵ ଦିଵାକରଃ
ପାଣ୍ଡବ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତୀର ଛାଡ଼ି, ଶରଦ ଋତୁର ଦିନରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।