ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତୁ ତତ୍କର୍ମ ହୃଦଯେନ ମହାତ୍ମନଃ। ପୂଜଯାମାସ ପାର୍ଥସ୍ଯ କୋପଂ ଚାସ୍ଯ ତଦାଽକରୋତ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମନରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା।
ସ ଭନ୍ଯୁଵଶମାପନ୍ନଃ ପାର୍ଥମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ । କିରଞ୍ଶରସହସ୍ରାଣି ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଵୃଷ୍ଟିମାନ୍
କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ହଜାର ହଜାର ତୀର ବର୍ଷାଇଲେ।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ମହାବାହୁର୍ଯତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରଦଦୌ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵ୍ଯପସର୍ପିତୁମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଡ୍ରୋଣ ଯେଉଁପଥରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅବରୋଧ କଲେ ଏବଂ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବା ପାଇଁ ଏକ ଅବସର ଦେଲେ।
ସ ତୁ ଲବ୍ଧାନ୍ତରସ୍ତୂର୍ଣମପାଯାଞ୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ । ଛିନ୍ନଵର୍ମଧ୍ଵଜରଥୋ ନିକୃତ୍ତଃ ପରମେଷୁଭିଃ
ସେ ଅବସର ମିଳିବା ସହିତ, ଡ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ତାଙ୍କ ବର୍ମ, ପତାକା ଓ ରଥ ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ପରାଜିତେ ତଦା ଦ୍ରୋଣେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଃ ସମାଗତଃ। ସଦଣ୍ଡ ଇଵ ରକ୍ତାକ୍ଷଃ କୃତାନ୍ତଃ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଡ୍ରୋଣ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଯେପରି ଯମଦୂତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତଂ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵାଯୁଵେଗମିଵାଚଲଃ। ଶରଜାଲେନ ମହତା ଵର୍ଷମାଣ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ବାତାସର ଝଟକା ସହିଥାଏ, ସେପରି ତୀରର ବଡ଼ ବର୍ଷା ଦେଇ ରୋକିଲେ।
ତଯୋର୍ଦେଵାସୁରସମଃ ସନ୍ନିପାତୋ ମହାନଭୂତ୍ । କିରତୋଃ ଶରଜାଲାନି ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତୀରର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି।
ନ ସ୍ମ ସୂର୍ଯସ୍ତଦା ଭାତି ନ ଚ ଵାତି ସମୀରଣଃ । ଶରଗାଢେ କୃତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଛାଯାଭୂତମିଵାଭଵତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନଥିଲେ, ପବନ ବହୁନଥିଲା; ତୀରରେ ଆକାଶ ଏତେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଯେ, ସବୁଠାରେ ଛାୟା ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ମହାଂଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୋ ଯୋଧଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ । ଦହ୍ଯତାମିଵ ଵେଣୂନାମାସୀତ୍ପରମଦାରୁଣଃ
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇ ଯୋଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଚଟାଚଟି ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେପରି ବାଁସ ଜଳିଯାଉଛି, ସେପରି ଭୟଜନକ ଧ୍ୱନି।
ହଯାଂସ୍ତସ୍ଯାର୍ଜୁନଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୃତଵାନଲ୍ପତେଜସାଃ । ତେ ରାଜନ୍ନ ପ୍ରଜାନନ୍ତି ଦିଶଂ କାଂଚନ ମୋହିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ଯୋଧାଙ୍କ ଅଳ୍ପ ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା, ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଦିଗବିଦିଗ ଭୁଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିଚରିଷ୍ଯତଃ । ଵିଵରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମାଲୋକ୍ଯ ଜ୍ଯାଂ ନୁନୋଦ କ୍ଷୁରେଣ ସଃ
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଅର୍ଜୁନ ଚାଲିଉଠିବା ସମୟରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସର ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଧନୁର ତାରକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତଦସ୍ଯାପୂଜଯନ୍ଦେଵାଃ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽତିମାନୁଷମ୍ । ନ ଶକ୍ତୋଽନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍ସ୍ଥାତୁମୃତେ ଦ୍ରୌଣେର୍ଧନଂଜଯମ୍
ଏହି ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ଧନୁର୍ଵ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯପକ୍ରମ୍ଯ ନରର୍ଷଭଃ । ପୁନରପ୍ଯଭ୍ଯହନ୍ପାର୍ଥଂ ହୃଦଯେ କଙ୍କପତ୍ରିଭିଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ଶକ୍ତି ସହିତ ପୁଣିଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ମୟୂରପିଛା ଲଗା ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରହସନ୍ସ୍ଵନଵତ୍ତଦା। ଯୋଜଯାମାସ ଚ ତଦା ମୌର୍ଵ୍ଯା ଗାଣ୍ଡୀଵମୋଜସା
ସେ ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥ ହସିଲେ ଏବଂ ଜୋରରେ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ତାଙ୍କର ତାର ଲଗାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଦ୍ଧମାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍ । ଋଦ୍ଧଃ ସମାହ୍ଵଯାମାସ ଦ୍ରୌଣିର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭାରତ
ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତତୋଽର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରପାହୃତ୍ଯ ତେନ ପାର୍ଥଃ ସମାହତଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ତସ୍ଯ ଚାପଂ ଚ ସୂତଂ ଚାଶ୍ଵଂ ଚ ତେଜସା । ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଶ୍ଚାପି ଶରୈରାଶୀଵିପୋପମୈଃ
ତାପରେ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀରରେ ପାର୍ଥ ଆଘାତ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସପ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସୋଽନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରତ୍ଯାଯାଦ୍ରଥିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଵାରଣେନେଵ ମତ୍ତେନ ମତ୍ତୋ ଵାରଣଯୂଥପଃ
ସେଠାରୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅନ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ହାତୀ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ସାମ୍ନା କରେ, ସେପରି ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକଵୀରଯୋଃ । ରଣମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵଯୋରେଵ ସୁମହଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତୌ ଵୀରୌ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତାଃ। ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ଦ୍ଵିରଦାଵିଵ ସଂଗତୌ
ସମସ୍ତ କୌରବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା।
ତୌ ସମାଜଘ୍ନତୁର୍ଵୀରୌ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ । ଶରୈ ରାଶୀଵିଷାକାରୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପାଵକୈଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ହରାଇବା ଆଶାରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଓ ସପ ଭଳି ତୀରରେ ଏକାଉଁ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଅକ୍ଷଯାଵିଷୁଧୀ ଦିଵ୍ଯୌ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତେନ ପାର୍ଥୋ ରଣେ ଶୂରସ୍ତସ୍ଥୌ ଗିରିରିଵାଚଲଃ
ମହାନ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅଶେଷ ଓ ଦିବ୍ୟ ତୀରଭଣ୍ଡାର ଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ରହିଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନଃ ପୁନର୍ବାଣାଃ କ୍ଷିପ୍ରମଭ୍ଯସ୍ଯତୋ ରଣେ। ଜଗ୍ମୁଃ ପରିକ୍ଷଯଂ ଶୀଘ୍ରମଭୂତ୍ତେନାଧିକୋଽର୍ଜୁନଃ
କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ତୀର, ଯଦିଓ ତେଜରେ ଛୁଟୁଥିଲା, ଶୀଘ୍ର ସମୟରେ ଶେଷ ହେଇଗଲା; ଏହିପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉପରିହାନି ହେଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ମହାଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ଆଜଗାମ ମହାବାହୁଃ କୃପଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଅର୍ଜୁନଂ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵୈ ଯୁଦ୍ଧକାମୋ ମହାରଥଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଥିବା, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମହାବାହୁ କୃପ, ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଅଥଂ ଦ୍ରୌଣେ ରଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୃପସ୍ଯ ରଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଆଜଗାମାର୍ଜୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ କୃପଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ତୌ ଵୀର ସୂର୍ଯସଂକାଶୌ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନୌ ମହାରଥୌ। ଵାଷିକାଵିଵ ଜୀମୂତୌ ଵ୍ଯରୋଚେତାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ସେଇ ଦୁଇ ମହାବୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ମେଘ ଭଳି ଏକାଉଁ ସାମ୍ନା ସାମ୍ନି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗାଣ୍ଡିଵଂ ଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତଂ ପୁନରର୍ଜୁନଃ। ଅଭ୍ଯଯାଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିନିଘ୍ନଞ୍ଶରମାଲଯା
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀରର ବର୍ଷା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କୃପଶ୍ଚ ଧନୁରାଦାଯ ତଥୈଵାର୍ଜୁନମଭ୍ଯଗାମ୍
କୃପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ସେଇପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ବଲଵଚ୍ଚାପଂ ନାରାଚାନ୍ରକ୍ତଭୋଜନାନ୍। କୃପଃ ପାର୍ଥାଯ ଚିକ୍ଷେପ ଶଂତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, କୃପ ଲାଲ ମୁଣ୍ଡିଆ ଲୋହା ତୀର ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଜୀମୂତ ଇଵ ଧର୍ମାନ୍ତେ ଶରଵର୍ପଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି । ନନ୍ଦଯନ୍ସୁହୃଦଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ଫଲ୍ଗୁନମ୍
ବର୍ଷା ଋତୁର ଶେଷରେ ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୀରର ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଵିକୃଷ୍ଯ ବଲଵଚ୍ଚାପଂ ପାଣ୍ଡଵୋଽମିତଵିକ୍ରମଃ। ଚଚାର ସମରେ ପାର୍ଥଶ୍ଚିତ୍ରମାର୍ଗାନ୍ଵିଦର୍ଶଯନ୍
ଅପାର ପ୍ରତାପ ଥିବା ପାଣ୍ଡବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଅଦ୍ଭୁତ ତୀରର ଚାଳ ଦେଖାଇଲେ।