ଅଵିଭ୍ରମଂ ଚ ଶିକ୍ଷାଂ ଚ ଲାଘଵଂ ଦୂରପାତନମ୍ । ପାର୍ଥସ୍ଯ ସମରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାସୀଚ୍ଚ ଵିସ୍ମଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ତ୍ୱରିତ ଗତି ଓ ଦୂରରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବା କୌଶଳ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚିରଂ ଘୋରଂ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାତ୍ମନୋଃ । ଅଵର୍ତତ ମହାରୌଦ୍ରଂ ଲୋକସଂକ୍ଷୋଭକରକମ୍
ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିରହିଲା, ଏହା ବିଶ୍ୱକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ଗାଣ୍ଡୀଵମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଧନୁରମର୍ଷଣଃ । ଵିଚକର୍ଷ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଭରତର୍ଷଭଃ
ତାପରେ, ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଉଠାଇ, ପାର୍ଥ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାକୁ ଟାଣିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷେ ଶଲଭାନାମିଵାଭଵତ୍ । ନ ଚ ବାଣାନ୍ତରେ ତସ୍ଯ ଵାଯୁଃ ଶକ୍ନୋତି ସର୍ପିତୁମ୍
ତାଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଏହା ଗୋଟିଏ ପୋକାର ଝୁଣ୍ଡ ପରି, ତାଙ୍କ ବାଣମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିଲା।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସଂଦଧାନସ୍ଯ ବାଣାନୁତ୍ସୃଜତସ୍ତଥା। ନାନ୍ତରଂ ଦଦୃଶେ କିଂଚିତ୍ପାର୍ଥସ୍ଯାପତତୋପୀ ଚ
ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ଅବିରତ ଭାବରେ ତୀର ଧନୁରେ ଲଗାଇ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ତୀରମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଏକ ଛେଦ ବି ଦେଖାଯାଉ ନଥିଲା।
ଯୁଦ୍ଧେ ତୁ କୃତଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ସୁଦାରୁଣେ। ଶୀଘ୍ରାଚ୍ଛୀଘ୍ରତରଂ ପାର୍ଥଃ ଶରାନନ୍ଯାନୁଦୈରଯତ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଠାରେ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା, ଅର୍ଜୁନ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍। ଯୁଗପତ୍ପ୍ରାପତଂସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ରଥମନ୍ତିକାତ୍
ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଭାଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ଏକାସାଥି ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ରଥ ନିକଟରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିକୀର୍ଯମାଣେ ଦ୍ରୋଣେ ତୁ ଶରୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା ।। ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସୈନ୍ଯାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ଡ୍ରୋଣ ଆବୃତ ହେଇଯିବା ସମୟରେ, ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ଉଠିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ତୁ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଂ ମଘଵା ସମପୂଜଯତ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ତୀବ୍ର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତତୋ ଵୃନ୍ଦେନ ମହତା ରଥିନାଂ ରଥିଯୂଥପଃ । ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଶରୈଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଡୁବିଯିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ଏବଂ ରଥୀମାନଙ୍କ ବଡ଼ ଦଳ ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ତୀରରେ ଅଟକାଇଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତୁ ତତ୍କର୍ମ ହୃଦଯେନ ମହାତ୍ମନଃ। ପୂଜଯାମାସ ପାର୍ଥସ୍ଯ କୋପଂ ଚାସ୍ଯ ତଦାଽକରୋତ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମନରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା।
ସ ଭନ୍ଯୁଵଶମାପନ୍ନଃ ପାର୍ଥମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ । କିରଞ୍ଶରସହସ୍ରାଣି ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଵୃଷ୍ଟିମାନ୍
କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ହଜାର ହଜାର ତୀର ବର୍ଷାଇଲେ।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ମହାବାହୁର୍ଯତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରଦଦୌ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵ୍ଯପସର୍ପିତୁମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଡ୍ରୋଣ ଯେଉଁପଥରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅବରୋଧ କଲେ ଏବଂ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବା ପାଇଁ ଏକ ଅବସର ଦେଲେ।
ସ ତୁ ଲବ୍ଧାନ୍ତରସ୍ତୂର୍ଣମପାଯାଞ୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ । ଛିନ୍ନଵର୍ମଧ୍ଵଜରଥୋ ନିକୃତ୍ତଃ ପରମେଷୁଭିଃ
ସେ ଅବସର ମିଳିବା ସହିତ, ଡ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ତାଙ୍କ ବର୍ମ, ପତାକା ଓ ରଥ ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ପରାଜିତେ ତଦା ଦ୍ରୋଣେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଃ ସମାଗତଃ। ସଦଣ୍ଡ ଇଵ ରକ୍ତାକ୍ଷଃ କୃତାନ୍ତଃ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଡ୍ରୋଣ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଯେପରି ଯମଦୂତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତଂ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵାଯୁଵେଗମିଵାଚଲଃ। ଶରଜାଲେନ ମହତା ଵର୍ଷମାଣ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ବାତାସର ଝଟକା ସହିଥାଏ, ସେପରି ତୀରର ବଡ଼ ବର୍ଷା ଦେଇ ରୋକିଲେ।
ତଯୋର୍ଦେଵାସୁରସମଃ ସନ୍ନିପାତୋ ମହାନଭୂତ୍ । କିରତୋଃ ଶରଜାଲାନି ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତୀରର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି।
ନ ସ୍ମ ସୂର୍ଯସ୍ତଦା ଭାତି ନ ଚ ଵାତି ସମୀରଣଃ । ଶରଗାଢେ କୃତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଛାଯାଭୂତମିଵାଭଵତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନଥିଲେ, ପବନ ବହୁନଥିଲା; ତୀରରେ ଆକାଶ ଏତେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଯେ, ସବୁଠାରେ ଛାୟା ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ମହାଂଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୋ ଯୋଧଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ । ଦହ୍ଯତାମିଵ ଵେଣୂନାମାସୀତ୍ପରମଦାରୁଣଃ
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇ ଯୋଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଚଟାଚଟି ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେପରି ବାଁସ ଜଳିଯାଉଛି, ସେପରି ଭୟଜନକ ଧ୍ୱନି।
ହଯାଂସ୍ତସ୍ଯାର୍ଜୁନଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୃତଵାନଲ୍ପତେଜସାଃ । ତେ ରାଜନ୍ନ ପ୍ରଜାନନ୍ତି ଦିଶଂ କାଂଚନ ମୋହିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ଯୋଧାଙ୍କ ଅଳ୍ପ ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା, ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଦିଗବିଦିଗ ଭୁଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵିଚରିଷ୍ଯତଃ । ଵିଵରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମାଲୋକ୍ଯ ଜ୍ଯାଂ ନୁନୋଦ କ୍ଷୁରେଣ ସଃ
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ଅର୍ଜୁନ ଚାଲିଉଠିବା ସମୟରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସର ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଧନୁର ତାରକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତଦସ୍ଯାପୂଜଯନ୍ଦେଵାଃ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽତିମାନୁଷମ୍ । ନ ଶକ୍ତୋଽନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍ସ୍ଥାତୁମୃତେ ଦ୍ରୌଣେର୍ଧନଂଜଯମ୍
ଏହି ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ଧନୁର୍ଵ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯପକ୍ରମ୍ଯ ନରର୍ଷଭଃ । ପୁନରପ୍ଯଭ୍ଯହନ୍ପାର୍ଥଂ ହୃଦଯେ କଙ୍କପତ୍ରିଭିଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ଶକ୍ତି ସହିତ ପୁଣିଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ମୟୂରପିଛା ଲଗା ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ଆଘାତ କଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରହସନ୍ସ୍ଵନଵତ୍ତଦା। ଯୋଜଯାମାସ ଚ ତଦା ମୌର୍ଵ୍ଯା ଗାଣ୍ଡୀଵମୋଜସା
ସେ ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥ ହସିଲେ ଏବଂ ଜୋରରେ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ତାଙ୍କର ତାର ଲଗାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଦ୍ଧମାଯାନ୍ତଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍ । ଋଦ୍ଧଃ ସମାହ୍ଵଯାମାସ ଦ୍ରୌଣିର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ଭାରତ
ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତତୋଽର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରପାହୃତ୍ଯ ତେନ ପାର୍ଥଃ ସମାହତଃ । ଚିଚ୍ଛେଦ ତସ୍ଯ ଚାପଂ ଚ ସୂତଂ ଚାଶ୍ଵଂ ଚ ତେଜସା । ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଶ୍ଚାପି ଶରୈରାଶୀଵିପୋପମୈଃ
ତାପରେ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀରରେ ପାର୍ଥ ଆଘାତ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସପ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସୋଽନ୍ଯଂ ରଥଂ ସମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରତ୍ଯାଯାଦ୍ରଥିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଵାରଣେନେଵ ମତ୍ତେନ ମତ୍ତୋ ଵାରଣଯୂଥପଃ
ସେଠାରୁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅନ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ହାତୀ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ସାମ୍ନା କରେ, ସେପରି ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମେକଵୀରଯୋଃ । ରଣମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵଯୋରେଵ ସୁମହଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତୌ ଵୀରୌ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତାଃ। ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ଦ୍ଵିରଦାଵିଵ ସଂଗତୌ
ସମସ୍ତ କୌରବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ହାତୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା।
ତୌ ସମାଜଘ୍ନତୁର୍ଵୀରୌ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ । ଶରୈ ରାଶୀଵିଷାକାରୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵ ପାଵକୈଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ହରାଇବା ଆଶାରେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଓ ସପ ଭଳି ତୀରରେ ଏକାଉଁ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ।