ଦର୍ଶଯେତାଂ ମହାସ୍ରାଣି ଭାରଦ୍ଵାଜାର୍ଜୁନୌ ରଣେ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ଐନ୍ଦ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯମାଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରେଣ ପାଣ୍ଡଵଃ । ମୁକ୍ତଂମୁକ୍ତଂ ଦ୍ରୋଣଚାପାଦ୍ଗ୍ରମତେ ସ୍ମ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପାଣ୍ଡବ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ।
ଏଵଂ ଶୂରୌ ମହେଷ୍ଵାସୌ ଵିସୃଜନ୍ତୌ ଶିଲାଶିତାନ୍। ଏକଚ୍ଛାଯମକୁର୍ଵାତାଂ ଗଗନଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଏଭଳି, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂର ବିରାଟ୍ ଧନୁର୍ଧର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଅନେକ ବାଣର ବୃଷ୍ଟିରେ ଆକାଶକୁ ଏକ ଛାୟାରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନେନ ମୁକ୍ତାନାଂ ପତତାଂ ଚ ଶରୀରିପୁ। ପର୍ଵତେଷ୍ଵିଵ ଵଜ୍ରାଣାଂ ଶରାଣାଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ଵନଃ
ତାପରେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ତାହାର ଶବ୍ଦ ପାହାଡ଼ରେ ବଜ୍ରପାତ ହେବା ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ତତୋ ନାଗା ରଥାଶ୍ଵାଶ୍ଚ ସାଦିନଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଶୋଣିତାକ୍ତାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୁଷ୍ପିତା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ତାପରେ, ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସୈନିକମାନେ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇ, ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବାହୁଭିଶ୍ଚ ସକେଯୂରୈର୍ନିକୃତ୍ତୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ । ସୁଵର୍ଣାଚିତ୍ରୈଃ କଵଚୈର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ଵିନିପାତିତୈଃ
ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଥିବା କଙ୍କଣପରିଧାନ କରିଥିବା ବାହୁ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ କବଚ ଓ ପତାକା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଯୋଧୈଶ୍ଚ ନିହତୈସ୍ତତ୍ର ପାର୍ଥବାଣାଭିପୀଡିତୈଃ। ବଲମାସୀତ୍ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତଂ ଦ୍ରୋଣାର୍ଜୁନସମାଗମେ
ଏଠାରେ, ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷରେ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା।
ଵିଧୃନ୍ଵାନୌ ତୁ ତୌ ଵୀରୌ ଧନୁଷୀ ଭାରସାଧନେ। ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯେତାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦିଧକ୍ଷନ୍ତୌ ଵରେଷୁଭିଃ
ସେଇ ଦୁଇ ବୀର, ଭାର ବହିପାରିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣରେ ପରସ୍ପରକୁ ଢାଙ୍କି, ଏକାଉଁକୁ ଏକ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ନାଦୋଽଭୂଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ତତ୍ର ପ୍ରଶଂସତାମ୍ । ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍ଦ୍ରୋଣୋ ଯଦର୍ଜୁନମଯୋଧଯତ୍
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଏହିପରି ଶବ୍ଦ ହେଲା— 'ଦ୍ରୋଣ ଅସମ୍ଭବ କାମ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି!'
ପ୍ରମାଥିନଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଦୃଢମୁଷ୍ଟିଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଜେତାରଂ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହାରଥମ୍
କାରଣ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ବିଧ୍ୱଂସକ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ଗ୍ରହଣଶକ୍ତି ଥିବା, ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ହରାଇଛନ୍ତି।
ଅଵିଭ୍ରମଂ ଚ ଶିକ୍ଷାଂ ଚ ଲାଘଵଂ ଦୂରପାତନମ୍ । ପାର୍ଥସ୍ଯ ସମରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାସୀଚ୍ଚ ଵିସ୍ମଯଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ତ୍ୱରିତ ଗତି ଓ ଦୂରରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବା କୌଶଳ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚିରଂ ଘୋରଂ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାତ୍ମନୋଃ । ଅଵର୍ତତ ମହାରୌଦ୍ରଂ ଲୋକସଂକ୍ଷୋଭକରକମ୍
ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିରହିଲା, ଏହା ବିଶ୍ୱକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା।
ଅଥ ଗାଣ୍ଡୀଵମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଧନୁରମର୍ଷଣଃ । ଵିଚକର୍ଷ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଭରତର୍ଷଭଃ
ତାପରେ, ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଉଠାଇ, ପାର୍ଥ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାକୁ ଟାଣିଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷେ ଶଲଭାନାମିଵାଭଵତ୍ । ନ ଚ ବାଣାନ୍ତରେ ତସ୍ଯ ଵାଯୁଃ ଶକ୍ନୋତି ସର୍ପିତୁମ୍
ତାଙ୍କ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଏହା ଗୋଟିଏ ପୋକାର ଝୁଣ୍ଡ ପରି, ତାଙ୍କ ବାଣମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନଥିଲା।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସଂଦଧାନସ୍ଯ ବାଣାନୁତ୍ସୃଜତସ୍ତଥା। ନାନ୍ତରଂ ଦଦୃଶେ କିଂଚିତ୍ପାର୍ଥସ୍ଯାପତତୋପୀ ଚ
ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ଅବିରତ ଭାବରେ ତୀର ଧନୁରେ ଲଗାଇ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ତୀରମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଏକ ଛେଦ ବି ଦେଖାଯାଉ ନଥିଲା।
ଯୁଦ୍ଧେ ତୁ କୃତଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ସୁଦାରୁଣେ। ଶୀଘ୍ରାଚ୍ଛୀଘ୍ରତରଂ ପାର୍ଥଃ ଶରାନନ୍ଯାନୁଦୈରଯତ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଠାରେ ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା, ଅର୍ଜୁନ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି ଶରାଣାଂ ନତପର୍ଵଣାମ୍। ଯୁଗପତ୍ପ୍ରାପତଂସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ରଥମନ୍ତିକାତ୍
ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଭାଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ଏକାସାଥି ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ରଥ ନିକଟରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିକୀର୍ଯମାଣେ ଦ୍ରୋଣେ ତୁ ଶରୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା ।। ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସୈନ୍ଯାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ଡ୍ରୋଣ ଆବୃତ ହେଇଯିବା ସମୟରେ, ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ଉଠିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ତୁ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଂ ମଘଵା ସମପୂଜଯତ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ତୀବ୍ର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ତତୋ ଵୃନ୍ଦେନ ମହତା ରଥିନାଂ ରଥିଯୂଥପଃ । ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଶରୈଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧର ସମୁଦ୍ରରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଡୁବିଯିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ଏବଂ ରଥୀମାନଙ୍କ ବଡ଼ ଦଳ ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ତୀରରେ ଅଟକାଇଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତୁ ତତ୍କର୍ମ ହୃଦଯେନ ମହାତ୍ମନଃ। ପୂଜଯାମାସ ପାର୍ଥସ୍ଯ କୋପଂ ଚାସ୍ଯ ତଦାଽକରୋତ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମନରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା।
ସ ଭନ୍ଯୁଵଶମାପନ୍ନଃ ପାର୍ଥମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ । କିରଞ୍ଶରସହସ୍ରାଣି ପର୍ଜନ୍ଯ ଇଵ ଵୃଷ୍ଟିମାନ୍
କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ହଜାର ହଜାର ତୀର ବର୍ଷାଇଲେ।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ମହାବାହୁର୍ଯତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ତତୋଽଭଵତ୍। ଅନ୍ତରଂ ପ୍ରଦଦୌ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵ୍ଯପସର୍ପିତୁମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଡ୍ରୋଣ ଯେଉଁପଥରୁ ଆସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅବରୋଧ କଲେ ଏବଂ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବା ପାଇଁ ଏକ ଅବସର ଦେଲେ।
ସ ତୁ ଲବ୍ଧାନ୍ତରସ୍ତୂର୍ଣମପାଯାଞ୍ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ । ଛିନ୍ନଵର୍ମଧ୍ଵଜରଥୋ ନିକୃତ୍ତଃ ପରମେଷୁଭିଃ
ସେ ଅବସର ମିଳିବା ସହିତ, ଡ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ତାଙ୍କ ବର୍ମ, ପତାକା ଓ ରଥ ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ପରାଜିତେ ତଦା ଦ୍ରୋଣେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଃ ସମାଗତଃ। ସଦଣ୍ଡ ଇଵ ରକ୍ତାକ୍ଷଃ କୃତାନ୍ତଃ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଡ୍ରୋଣ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଯେପରି ଯମଦୂତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ।
ତଂ ପାର୍ଥଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵାଯୁଵେଗମିଵାଚଲଃ। ଶରଜାଲେନ ମହତା ଵର୍ଷମାଣ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ବାତାସର ଝଟକା ସହିଥାଏ, ସେପରି ତୀରର ବଡ଼ ବର୍ଷା ଦେଇ ରୋକିଲେ।
ତଯୋର୍ଦେଵାସୁରସମଃ ସନ୍ନିପାତୋ ମହାନଭୂତ୍ । କିରତୋଃ ଶରଜାଲାନି ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତୀରର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି।
ନ ସ୍ମ ସୂର୍ଯସ୍ତଦା ଭାତି ନ ଚ ଵାତି ସମୀରଣଃ । ଶରଗାଢେ କୃତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଛାଯାଭୂତମିଵାଭଵତ୍
ସେଇ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନଥିଲେ, ପବନ ବହୁନଥିଲା; ତୀରରେ ଆକାଶ ଏତେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଯେ, ସବୁଠାରେ ଛାୟା ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ମହାଂଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୋ ଯୋଧଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯମାନଯୋଃ । ଦହ୍ଯତାମିଵ ଵେଣୂନାମାସୀତ୍ପରମଦାରୁଣଃ
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇ ଯୋଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଚଟାଚଟି ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେପରି ବାଁସ ଜଳିଯାଉଛି, ସେପରି ଭୟଜନକ ଧ୍ୱନି।
ହଯାଂସ୍ତସ୍ଯାର୍ଜୁନଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୃତଵାନଲ୍ପତେଜସାଃ । ତେ ରାଜନ୍ନ ପ୍ରଜାନନ୍ତି ଦିଶଂ କାଂଚନ ମୋହିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀ ଯୋଧାଙ୍କ ଅଳ୍ପ ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା, ସେଘୋଡ଼ାମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଦିଗବିଦିଗ ଭୁଲିଗଲେ।