ତ୍ଯଜତି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶିଷ୍ଯାନ୍ଦେଵଯାନ୍ଯା ପ୍ରଚୋଦିତଃ। ସାଯଂ କାମଯତେ କାଂ ସ କାର୍ଯୋଽଦ୍ଯ ତ୍ଵଯାଽନଘେ
ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି; ଏଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦେବୟାନୀ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଅନଘେ, ତୁମେ ଏହି ଦିନ ସେଇ କାମ କର।
ଯଂ ସା କାମଯତେ କାଂ କରଵାଣ୍ଯହମଦ୍ଯ ତମ୍। ଯଦ୍ଯେଵମାହ୍ଵଯେଚ୍ଛୁକ୍ରୋ ଦେଵଯାନୀକୃତେ ହି ମାମ୍। ମଦ୍ଦୋଷାନ୍ମାଗମଚ୍ଛୁକ୍ରୋ ଦେଵଯାନୀ ଚ ମତ୍କୃତେ
ସେ ଯାହା ଚାହିଁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଦିନ ସେଇ କାମ କରିବି; ଯଦି ଦେବୟାନୀ ପାଇଁ ଶୁକ୍ର ମୋତେ ଡାକନ୍ତି, ମୋ ଦୋଷରେ ଶୁକ୍ର କିମ୍ବା ଦେବୟାନୀ ଦୋଷୀ ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ତତଃ କନ୍ଯାସହସ୍ରେଣ ଵୃତା ଶିବିକଯା ତଦା। ପିତୁର୍ନିଯୋଗାତ୍ତ୍ଵରିତା ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ପୁରୋତ୍ତମାତ୍
ତାପରେ, ଏକ ହଜାର କନ୍ୟା ସହିତ ଚୟନିତ ହୋଇ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୃତ ରାଜମହଳରୁ ପଳଙ୍କିରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଅହଂ ଦାସୀସହସ୍ରେଣ ଦାସୀ ତେ ପରିଚାରିକା। ଅନୁ ତ୍ଵାଂ ତତ୍ର ଯାସ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଦାସ୍ଯତି ତେ ପିତା
ମୁଁ ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ସହିତ ତୁମର ଦାସୀ ଭାବେ ସେବା କରିବି; ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ତୁମକୁ ଦେବେ, ସେଠି ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି।
ସ୍ତୁଵତୋ ଦୁହିତାଽହଂ ତେ ଯାଚତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ। ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦୁହିତା କଥଂ ଦାସୀ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏମି ଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ଦାସୀ ହେବି?
ଯେନକେନଚିଦାର୍ତାନାଂ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ସୁଖମାଵହେତ୍। ଅତସ୍ତ୍ଵାମନୁଯାସ୍ଯାମି ତତ୍ର ଦାସ୍ଯତି ତେ ପିତା
ଯିଏ ଯେପରି ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ଜଣାସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଆଣେ, ସେଇ ହେତୁ ମୁଁ ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ଦେବେ, ସେଠି ତୁମ ସହିତ ଯିବି।
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତେ ଦାସଭାଵେ ଦୁହିତ୍ରା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ। ଦେଵଯାନୀ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ ଦାସୀ ଭାବେ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବା ପରେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଵିଶାମି ପୁରଂ ତାତ ତୁଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଅମୋଘଂ ତଵ ଵିଜ୍ଞାନମସ୍ତି ଵିଦ୍ଯାବଲଂ ଚ ତେ
ପିତା, ମୁଁ ଏବେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଅବିଫଳ ଏବଂ ତୁମର ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ବଡ଼।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦୁହିତ୍ରା ସ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାଯଶାଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ହୃଷ୍ଟଃ ପୂଜିତଃ ସର୍ଵଦାନୈଵଃ
ଏଭଳି କୁହିବା ପରେ, ସେ ମହାମାନ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ, ତାଙ୍କର ଝିଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଦେଵଯାନୀ ନୃପୋତ୍ତମ। ଵନଂ ତଦେଵ ନିର୍ଯାତା କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ ଦେବୟାନୀ ଖେଳିବା ପାଇଁ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତେନ ଦାସୀସହସ୍ରେଣ ସାର୍ଧଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ତଦା। ତମେଵ ଦେଶଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯଥାକାମଂ ଚଚାର ସା
ସେ ସମୟରେ, ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ, ସେ ତାହାଁକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିବା ଲାଗିଲେ।
ତାଭିଃ ସଖୀଭିଃ ସହିତା ସର୍ଵାଭିର୍ମୁଦିତା ଭୃଶମ୍। କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯୋଽଭିରତାଃ ସର୍ଵାଃ ପିବନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁମାଧଵୀଂ
ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ସହିତ, ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ମଧୁ ମଧୁର ମଦ ପିଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ଖାଦନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଵିଧାନ୍ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ଵିଦଶନ୍ତ୍ଯଃ ଫଲାନି ଚ। ପୁନଶ୍ଚ ନାଡୁଷୋ ରାଜା ମୃଗଲିପ୍ସୁର୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଖାଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ମୃଗ ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମେଵ ଦେଶଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଜଲାର୍ଥୀ ଶ୍ରମକର୍ଶିତଃ। ଦଦର୍ଶ ଦେଵଯାନୀଂ ସ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ତାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ
ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ପାଣି ଖୋଜିବା ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦେବୟାନୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ପିବନ୍ତୀର୍ଲଲମାନାଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାଃ। ଆସନପ୍ରଵରେ ଦିଵ୍ଯେ ସର୍ଵରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ। ଉପଵିଷ୍ଟାଂ ଚ ଦଦୃଶେ ଦେଵଯାନୀଂ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍
ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ମଧୁପାନ କରୁଥିଲେ ଓ ଖେଳୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଂ ତାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵରାଙ୍ଗନମ୍। `ଆସନାଚ୍ଚ ତତଃ କିଂଚିଦ୍ଵିହୀନାଂ ହେମଭୀଷିତାମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଆସନରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତାଂ ଚାପି ନିଷଣ୍ଣାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍। ଦଦର୍ଶ ପାଦୌ ଵିପ୍ରାଯାଃ ସଂଵହନ୍ତୀମନିନ୍ଦିତାମ୍
ସେ ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଶୋଭାବନ୍ତୀ ହସ ଥିବା, ଦୋଷରହିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଦ ମସାଜ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋଽଥ ପ୍ରନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵାଦଯନ୍ତ୍ଯୋଽଥ ଭାରତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଯାତିମତୁଲଂ ଲଜ୍ଜଯାଽଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ମହାନ୍ୟ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉଭୟେ ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ କନ୍ଯାସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ ପରିଵାରିତେ। ଗୋତ୍ରେ ଚ ନାମନୀ ଚୈଵ ଦ୍ଵଯୋଃ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶୁଭେ
ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇଜଣୀ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ପଚାରୁଛି।
ଆଖ୍ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହମାଦତ୍ସ୍ଵ ଵଚନଂ ମେ ନରାଧିପ। ଶୁକ୍ରୋ ନାମାସୁରଗୁରୁଃ ସୁତାଂ ଜାନୀହି ତସ୍ଯ ମାମ୍
ମୁଁ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ରାଜା; ମୋତେ ଅସୁରମାନ୍ୟ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି ଜାଣ।
ଇଯଂ ଚ ମେ ସଖୀ ଦାସୀ ଯତ୍ରାହଂ ତତ୍ର ଗାମିନୀ। ଦୁହିତା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଏହି ମୋ ସଖୀ ଓ ଦାସୀ; ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଯାଏ, ସେ ମୋ ସହିତ ଯାଏ। ଏହା ଅସୁର ରାଜା ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା।
କଥଂ ତୁ ତେ ସଖୀ ଦାସୀ କନ୍ଯେଯଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତା ସୁଭ୍ରୂଃ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
କିନ୍ତୁ, ହେ ଶୁଭ୍ରଭ୍ରୁ, ଏହି ତୁମ ସଖୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା କିପରି ତୁମର ଦାସୀ ହେଲେ? ମୋର ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି।
ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିନ୍ନରୀ। ନୈଵଂରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ
ନ ସେ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିମ୍ନରୀ; ଏପରି ରୂପ ଥିବା ଜଣେ ନାରୀକୁ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।
ଶ୍ରୀରିଵାଯତପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଶୋଭନା। ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁତା କନ୍ଯା ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତା
ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଆଖି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଅସୁର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୁଭା ପାଉଛନ୍ତି।
ଦୈଵେନୋପହତା ସୁଭ୍ରୂରୁତାହୋ ତପସାପି ଵା। ଅନ୍ଯଥୈଷାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଦାସୀ ନେହ ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ହେ ଶୁଭ୍ରଭ୍ରୁ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ନହେଲେ, ଏପରି ଦୋଷରହିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସେ ଏଠାରେ ଦାସୀ ହେବେନାହାନ୍ତି।
ଅସ୍ଯା ରୂପେଣ ତେ ରୂପଂ ନ କିଂଚିତ୍ସଦୃଶଂ ଭଵେତ୍। ପୁରା ଦୁଶ୍ଚରିତେନେଯଂ ତଵ ଦାସୀ ଭଵତ୍ଯହୋ
ତାଙ୍କର ରୂପ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର କୌଣସି ରୂପ ମିଳେନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମର ଦାସୀ ହୋଇଛନ୍ତି—ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ସର୍ଵ ଏଵ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଧାନମନୁଵର୍ତତେ। ଵିଧାନଵିହିତଂ ମତ୍ଵା ମା ଵିଚିତ୍ରାଃ କଥାଃକୃଥାଃ
ସମସ୍ତେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚଳନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ। ନିୟମରେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଥିରେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଅଜଣା କଥା ନେଇ ଅନାବଶ୍ୟକ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାଜଵଦ୍ରୂପଵେଷୌ ତେ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ଵାଚଂ ବିଭର୍ଷି ଚ। କୋ ନାମ ତ୍ଵଂ କୁତଶ୍ଚାସି କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଶସ ମେ
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, ତୁମର ପୋଷାକ ମଧ୍ୟ ରାଜସିକ, କିନ୍ତୁ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଳି କହୁଛ। କିଏ ତୁମେ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର ପୁଅ, ମୋତେ କୁହ।
ବ୍ରହମଚର୍ଯେଣ ଵେଦୋ ମେ କୃତ୍ସ୍ରଃ ଶ୍ରୁତିପଥଂ ଗତଃ। ରାଜାହଂ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଯଯାତିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଶୁଣି ଶିଖିଛି। ମୁଁ ଏକ ରାଜା, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ଯୟାତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କେନାସ୍ଯର୍ଥେନ ନୃପତେ ଇମଂ ଦେଶମୁପାଗତଃ। ଜିଘୃକ୍ଷୁର୍ଵାରିଜଂ କିଂଚିଦଥଵା ମୃଗଲିପ୍ସଯା
କେଉଁ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ରାଜନ? କି ତୁମେ କିଛି ପାଣି ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କିମ୍ବା ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛା ରଖିଛ?