ଆଚାର୍ଯଂ ପ୍ରାପଯେଦାନୀଂ ମମୋତ୍ତର ମହାରଥମ୍। ଅପରଂ ପଶ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମମଦ୍ଭୁତଂ ମମ ତସ୍ଯ ଚ
ଏବେ ମୋତେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଉ, ମୋର ମହାରଥୀ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ; ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖ।
ଉତ୍ତରସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋଽଶ୍ଵାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ତଂ ପ୍ରତି । ଆଜଗାମାର୍ଜୁନରଥୋ ଭାରଦ୍ଵାଜରଥଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତର ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଦିଗରେ ହଂକାଇଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରଥ ଦିଗକୁ ଆସିଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵଂ ସରଥଂ ରଣେ। ଦ୍ରୋଣୋପ୍ଯଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ପାର୍ଥଂ ମତୋ ମତ୍ତମିଵ ଦ୍ଵିପମ୍
ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ରଥ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବେଗରେ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମାନେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି।
ସ ତୁ ରୁକ୍ମରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌନ୍ତେଯଃ ସମଭିଦ୍ରୁତମ୍। ଆଚାର୍ଯଂ ତଂ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁନାର ରଥକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଯୋଗୁଁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଉଷିତାଃ ସ୍ମୋ ଵନେ ଵାସଂ ପ୍ରତିକର୍ମଚିକୀର୍ଷଵଃ । କୋପଂ ନାର୍ହସି ନଃ କର୍ତୁଂ ସଦା ସମରଦୁର୍ଜଯ
ଆମେ ଅଟବାରେ ରହିଥିଲୁ, ଋଣ ଶୋଧିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲୁ; ଆପଣ, ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଆମ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅହଂ ତୁ ତାଡିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହରେଯଂ ତଵାନଘ । ଇତି ମେ ଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆଘାତ ପାଇଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିବି, ନିର୍ଦୋଷ; ଏହି ମୋର ଭାବନା—ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଚ୍ଛଙ୍ଖଂ ଭେରୀପଟହଵାଦିତମ୍ । ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭତ ବଲଂ ସର୍ଵମୁଦ୍ଧୂତମିଵ ସାଗରମ୍
ତାପରେ ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ ନଗଡ଼ା ବାଜିଲା; ସମସ୍ତ ସେନା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ଯେପରି ଶାଗର ଉତ୍ତଳିତ ହୁଏ।
ତତସ୍ତୁ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ଶରାନଥ ସ ଵିଂଶତିମ୍। ଅପ୍ରାପ୍ତାନେଵ ତାନ୍ପାର୍ଥଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ କୃତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ବିଶ୍ ଟି ଶର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାର୍ଥ ଦକ୍ଷତାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରଥଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଵାକିରତ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଶୀଘ୍ରହସ୍ତଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ହାତ ଦେଖାଇ, ଏକ ହଜାର ଶର ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭାରଜ୍ଵାଜକିରୀଟିନୋଃ
ଏଭଳି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଓ କିରୀଟିଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଶୋଣାନ୍ମହାଵେଗାନ୍ହଂସଵର୍ଣୈସ୍ତୁ ଵାଜିଭିଃ । ମିଶ୍ରିତାନ୍ସମରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ
ଯୁଦ୍ଧମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ତେଜସ୍ବୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ହଂସ ପରି ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମିଶିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥଂ ରଥେନ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସମାହତ୍ଯ ପରଂତପଃ । ହର୍ଷଯୁକ୍ତସ୍ତଦାଽଽଚାର୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ସ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ତାହାପରେ ଶିକ୍ଷକ ମହାବୀର, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ସାମ୍ନାରେ ନେଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ।
ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଟାଵିଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ଧ୍ଵଜୌ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକମ୍ପତ ମୁହୁର୍ଭାରତାନାଂ ମହାଚମୂଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଏମିତି ଲଗି ଥିଲା, ଯେପରି ଏକାଉଁଠି ଜଡି ଯାଇଛି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭାରତୀୟ ସେନା ପୁନିପୁନି କମ୍ପିଉଠିଲା।
ତତ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ହ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ଯାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ। ଵିମୁଞ୍ଚତୋଃ ଶରାନୁଗ୍ରାନ୍ଵିଶିଖାନ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁହେଁ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତୌ ଵୀରୌ ଵୀର୍ଯସଂପନ୍ନୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରମୂର୍ଧନି। ଆଚାର୍ଯଶିଷ୍ଯୌ ରଥିନୌ କୃତଵୀର୍ଯୌ ତରସ୍ଵିନୌ
ଯୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡରେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଶିଷ୍ୟ, ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଓ ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା, ଏମିତି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ।
ଉଭୌ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମାଣାଵୁଭୌ ଶ୍ରମଗତୌ ଜଯେ। ଉଭାଵତିରଥୌ ଲୋକେ ହ୍ଯୁଭୌ ପରପୁଂରଜଯୌ। କ୍ଷିପନ୍ତୌ ଶରଜାଲାନି କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ମୋହ ଆଵିଶତ୍
ଦୁହେଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଦୁହେଁ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା, ଦୁହେଁ ମହାନ ରଥୀ। ସେମାନେ ତୀରର ବର୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ନରାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରୋଣାର୍ଜୁନସମାଗମେ। ନରାଣାଂ ବ୍ରୁଵତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସ ମହାସ୍ଵନଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କହୁଥିବା କଥାର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଦ୍ରୋଣଂ ହି ସମରେ କୋଽନ୍ଯୋ ଯୋଦ୍ଧୁମର୍ହତ୍ଯଥାର୍ଜୁନାତ୍। ରୌଦ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଧର୍ମୋଽଯଂ ଗୁରଂ ଵୈ ଯଦଯୋଧଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଏହି ଦୃଢ଼ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ, ଯେଉଁଠି ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।
ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵଞ୍ଜନାସ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମଶିରସି ସ୍ଥିତାଃ । ତୌ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ସଂରବ୍ଧୌ ସନ୍ନିକୃଷ୍ଟୌ ମହାରଥୌ
ଯୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏପରି କଥା କହୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇ ମହାନ ରଥୀଙ୍କୁ, ରାଗରେ ଭରିଆ ଏବଂ ଏକାଉଁଠି ଲଗିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଛାଦ୍ଯେତାଂ ଶରୌଘୈସ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମୁପରାଜିତୌ । ସଂଯୁଗେ ସଂଚକାଶେତାଂ କାଲସୂର୍ଯାଵିଵୋଦିତୌ
ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଦୁହେଁ ଏମିତି ଢାକିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ତେଜ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କାଳ ଏକାଉଁଠି ଉଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ଚ ମହାଚାପଂ ହେମପୃଷ୍ଠଂ ଦୁରାସଦମ୍। ସଂରବ୍ଧସ୍ତୁ ତଦା ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯତ ଫଲ୍ଗୁନମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ, ରାଗରେ ଭରିଆ, ସୁନା ଚଡ଼ା ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ସ ସାଯକମଯୈର୍ଜାଲୈରର୍ଜୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି। ଭାନୁମଦ୍ଭିଃ ଶିଲାଧୌତୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦ୍ଦିଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପାଥରରେ ଘସିଥିବା ତୀରର ବର୍ଷାରେ, ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଓ ଚାରିପାଖର ଦିଗକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତଦା ଦ୍ରୋଣଂ ମହାଵେଗୈର୍ମହାରଥଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ଶତଶୋ ବାଣୈର୍ଧାରାଭିରିଵ ପର୍ଵତମ୍
ତାପରେ ମହାବୀର ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶତଶଃ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଧାରା ଝରିପଡ଼ୁଛି।
କାଲମେଘ ଇଵୋଷ୍ଣାନ୍ତେ ଫଲ୍ଗୁନଃ ସମଵାକିରତ୍
ଫଳ୍ଗୁନ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ମେଘ ପରି ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈଶ୍ଚିତରୈଶ୍ଚାପଚ୍ଯୁତୈଃ ଶରୈଃ। ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦ୍ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵୈ
ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନା ଓ ରଙ୍ଗିନ ତୀର ନିଜ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଛାଡ଼ି, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଢାକିଦେଲେ।
ତଥୈଵ ଦିଵ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାନମ୍ଯ ଚାର୍ଜୁନଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଵେଗଵତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଭାରସାଧନମୁତ୍ତମମ୍
ସେହିପରି ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ, ତୀବ୍ର ଓ ଭାର ବହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶୋଭତେ ସ୍ମ ମହାଵାହୁର୍ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵିକ୍ଷିପନ୍ଧନୁଃ। ଶରାଂଶ୍ଚ ଵିସୃଜଂଶ୍ଚିତ୍ରାନ୍ସୁଵର୍ଣଵିକୃତାନ୍ବହୂନ୍
ମହାବାହୁ ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ସୁନା ରେ ଶୋଭିତ ବହୁ ଚମତ୍କାର ତୀର ଛାଡ଼ି, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଚ୍ଛାଦଯଦମେଯାତ୍ମା ଭାରଦ୍ଵାଜରଥଂ ପ୍ରତି। ଦ୍ରୋଣଚାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାନ୍ବାଣାନ୍ବାଣୈରଵାରଯତ୍
ଅଦମ୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ତୀରରେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରଥକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ଛାଡ଼ା ତୀରକୁ ନିଜ ତୀରରେ ରୋକିଦେଲେ।
ସରଥୋଽପ୍ଯଚରତ୍ପାର୍ଥଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୋ ମହାରଥଃ । ଯୁଗପଦ୍ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ସର୍ଵତୋଽସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାସୃଜମ୍
ରଥ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥ, ସେ ମହାବୀର, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକାସାଥିରେ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ଆଦଦାନଂ ଶରାନ୍ଘୋରାନ୍ସଂଦଧାନଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ଵିସୃଜନ୍ତଂ ଚ କ୍ରୌନ୍ତେଯଂ ନ ସ୍ମ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଲାଘଵାମ୍
ପାଣ୍ଡବ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଉଠାଉଥିଲେ, ତାହାକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଉଥିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଲୋକ ତାଙ୍କର ହାତର ତ୍ୱରିତ ଗତିକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ ।