ଉକ୍ତ୍ଵା ତମେଵଂ ବୀଭତ୍ସୁରର୍ଜୁନଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ପାଣ୍ଡଵୋ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ
ଏପରି କହି, ବୀଭତ୍ସୁ ଅର୍ଜୁନ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି।
ଯତ୍ରୈଷା କାଞ୍ଚନୀ ଵେଦିର୍ଦୃଶ୍ଯତେଽଗ୍ନିଶିଖୋପମା । ଉଚ୍ଛ୍ରିତା କାଞ୍ଚନେ ଦଣ୍ଡେ ପତାକାଭିରଲଂକୃତା
'ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସୁନାର ଵେଦିକା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଉଠାଯାଇଛି ଏବଂ ପତାକାମାନେ ସହ ଶୋଭିତ।'
ତତ୍ର ମାଂ ଵହ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦ୍ରୋଣଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସତ୍ତମମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେଽହମାଚାର୍ଯେଣ ମହାତ୍ମନା
ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଉ, ଭଲ ରଥଚାଳକ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର ଦ୍ରୋଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି; ମୁଁ ଏହି ମହାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଅମୀ ଶୋଣାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ତୁରଗାଃ ସାଧୁଵାହିନଃ । ମୁକ୍ତା ରଥଵରେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦାଃ
ସେଠାରେ, ସେ ଲାଲ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଭଲ ଓ ଶିକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯତୋ ରଥଵରେ ଶୂରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧଵୈଡୂର୍ଯସଂକାଶସ୍ତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶୂର ବୀର ରଥୀ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୃଦୁ ବୈଡୂର୍ୟ ର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି, ତାମ୍ର ଆଖି, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସ୍ଵୀ ବଲଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ। ସର୍ଵଲୋକଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ। ଅଙ୍ଗିରୋଶନସୋସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନଯେ ବୁଦ୍ଧିମତାଂଵରଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଜ୍ଞାନରେ ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଉଶନାସଙ୍କ ସମାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଚତ୍ଵାରୋ ନିଖିଲା ଵେଦାଃ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗାଃ ସଲକ୍ଷଣାଃ । ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସଂଗପଙ୍ଗ ସହିତ ଚାରିଟି ବେଦ, ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ।
ପୁରାଣମିତିହାସଶ୍ଚ ଅର୍ଥଵିଦ୍ଯା ଚ ମାନଵମ୍ । ଭାରଦ୍ଵାଜେ ସମସ୍ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ସାଂପ୍ରତମ୍
ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଧନର ବିଦ୍ୟା ଓ ମାନବ ନୀତି—ଏସବୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଭିତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଛି।
କ୍ଷମା ଦମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତେଜୋ ମାର୍ଦଵମାର୍ଜଵମ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଗୁଣା ଯସ୍ମିନ୍ବହଵୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମେ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଛି—ସହିଷ୍ଣୁତା, ନିୟମ, ସତ୍ୟ, ତେଜ, କୋମଳତା ଓ ସିଧାସଳଖ।
ଯସ୍ଯାହମିଷ୍ଟଃ ସତତଂ ମମ ଚେଷ୍ଟଃ ସଦା ଚ ସଃ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତେନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ହି ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖେ; ତଥାପି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଆଚାର୍ଯଂ ପ୍ରାପଯେଦାନୀଂ ମମୋତ୍ତର ମହାରଥମ୍। ଅପରଂ ପଶ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମମଦ୍ଭୁତଂ ମମ ତସ୍ଯ ଚ
ଏବେ ମୋତେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଉ, ମୋର ମହାରଥୀ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ; ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖ।
ଉତ୍ତରସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋଽଶ୍ଵାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ତଂ ପ୍ରତି । ଆଜଗାମାର୍ଜୁନରଥୋ ଭାରଦ୍ଵାଜରଥଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତର ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଦିଗରେ ହଂକାଇଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରଥ ଦିଗକୁ ଆସିଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵଂ ସରଥଂ ରଣେ। ଦ୍ରୋଣୋପ୍ଯଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ପାର୍ଥଂ ମତୋ ମତ୍ତମିଵ ଦ୍ଵିପମ୍
ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ରଥ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବେଗରେ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମାନେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି।
ସ ତୁ ରୁକ୍ମରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌନ୍ତେଯଃ ସମଭିଦ୍ରୁତମ୍। ଆଚାର୍ଯଂ ତଂ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁନାର ରଥକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଯୋଗୁଁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଉଷିତାଃ ସ୍ମୋ ଵନେ ଵାସଂ ପ୍ରତିକର୍ମଚିକୀର୍ଷଵଃ । କୋପଂ ନାର୍ହସି ନଃ କର୍ତୁଂ ସଦା ସମରଦୁର୍ଜଯ
ଆମେ ଅଟବାରେ ରହିଥିଲୁ, ଋଣ ଶୋଧିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲୁ; ଆପଣ, ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଆମ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅହଂ ତୁ ତାଡିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହରେଯଂ ତଵାନଘ । ଇତି ମେ ଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆଘାତ ପାଇଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିବି, ନିର୍ଦୋଷ; ଏହି ମୋର ଭାବନା—ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଚ୍ଛଙ୍ଖଂ ଭେରୀପଟହଵାଦିତମ୍ । ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭତ ବଲଂ ସର୍ଵମୁଦ୍ଧୂତମିଵ ସାଗରମ୍
ତାପରେ ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ ନଗଡ଼ା ବାଜିଲା; ସମସ୍ତ ସେନା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ଯେପରି ଶାଗର ଉତ୍ତଳିତ ହୁଏ।
ତତସ୍ତୁ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ଶରାନଥ ସ ଵିଂଶତିମ୍। ଅପ୍ରାପ୍ତାନେଵ ତାନ୍ପାର୍ଥଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ କୃତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ବିଶ୍ ଟି ଶର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାର୍ଥ ଦକ୍ଷତାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରଥଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଵାକିରତ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଶୀଘ୍ରହସ୍ତଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ହାତ ଦେଖାଇ, ଏକ ହଜାର ଶର ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭାରଜ୍ଵାଜକିରୀଟିନୋଃ
ଏଭଳି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଓ କିରୀଟିଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଶୋଣାନ୍ମହାଵେଗାନ୍ହଂସଵର୍ଣୈସ୍ତୁ ଵାଜିଭିଃ । ମିଶ୍ରିତାନ୍ସମରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ
ଯୁଦ୍ଧମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ତେଜସ୍ବୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ହଂସ ପରି ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମିଶିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରଥଂ ରଥେନ ପାର୍ଥସ୍ଯ ସମାହତ୍ଯ ପରଂତପଃ । ହର୍ଷଯୁକ୍ତସ୍ତଦାଽଽଚାର୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ସ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ତାହାପରେ ଶିକ୍ଷକ ମହାବୀର, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ସାମ୍ନାରେ ନେଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ।
ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଟାଵିଵାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ଧ୍ଵଜୌ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକମ୍ପତ ମୁହୁର୍ଭାରତାନାଂ ମହାଚମୂଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଏମିତି ଲଗି ଥିଲା, ଯେପରି ଏକାଉଁଠି ଜଡି ଯାଇଛି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭାରତୀୟ ସେନା ପୁନିପୁନି କମ୍ପିଉଠିଲା।
ତତ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ହ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ଯାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ। ଵିମୁଞ୍ଚତୋଃ ଶରାନୁଗ୍ରାନ୍ଵିଶିଖାନ୍ଦୀପ୍ତତେଜସଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁହେଁ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତୌ ଵୀରୌ ଵୀର୍ଯସଂପନ୍ନୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମରମୂର୍ଧନି। ଆଚାର୍ଯଶିଷ୍ଯୌ ରଥିନୌ କୃତଵୀର୍ଯୌ ତରସ୍ଵିନୌ
ଯୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡରେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଶିଷ୍ୟ, ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଓ ଦକ୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା, ଏମିତି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ।
ଉଭୌ ଵିଶ୍ରୁତକର୍ମାଣାଵୁଭୌ ଶ୍ରମଗତୌ ଜଯେ। ଉଭାଵତିରଥୌ ଲୋକେ ହ୍ଯୁଭୌ ପରପୁଂରଜଯୌ। କ୍ଷିପନ୍ତୌ ଶରଜାଲାନି କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ମୋହ ଆଵିଶତ୍
ଦୁହେଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଦୁହେଁ ଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା, ଦୁହେଁ ମହାନ ରଥୀ। ସେମାନେ ତୀରର ବର୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଵ୍ଯସ୍ମଯନ୍ତ ନରାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରୋଣାର୍ଜୁନସମାଗମେ। ନରାଣାଂ ବ୍ରୁଵତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସ ମହାସ୍ଵନଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମିଳନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କହୁଥିବା କଥାର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ଦ୍ରୋଣଂ ହି ସମରେ କୋଽନ୍ଯୋ ଯୋଦ୍ଧୁମର୍ହତ୍ଯଥାର୍ଜୁନାତ୍। ରୌଦ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଧର୍ମୋଽଯଂ ଗୁରଂ ଵୈ ଯଦଯୋଧଯତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଏହି ଦୃଢ଼ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ, ଯେଉଁଠି ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।
ଇତ୍ଯବ୍ରୁଵଞ୍ଜନାସ୍ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମଶିରସି ସ୍ଥିତାଃ । ତୌ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ସଂରବ୍ଧୌ ସନ୍ନିକୃଷ୍ଟୌ ମହାରଥୌ
ଯୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏପରି କଥା କହୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇ ମହାନ ରଥୀଙ୍କୁ, ରାଗରେ ଭରିଆ ଏବଂ ଏକାଉଁଠି ଲଗିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଛାଦ୍ଯେତାଂ ଶରୌଘୈସ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମୁପରାଜିତୌ । ସଂଯୁଗେ ସଂଚକାଶେତାଂ କାଲସୂର୍ଯାଵିଵୋଦିତୌ
ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଦୁହେଁ ଏମିତି ଢାକିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ତେଜ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କାଳ ଏକାଉଁଠି ଉଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି।