ବଲଂ ସତ୍ଵଂ ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଲାଘଵଂ ଚ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ।। ତଚ୍ଚାଦ୍ଭୁତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭଯମୁତ୍ତରମାଵିଶତ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସାହସ, ତେଜ ଓ ଚାଳାକି ବଢ଼ିଗଲା। ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୟ ଚାପିଗଲା।
ଅସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତଵ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଶରୌଘାନ୍କ୍ଷିପତଃ ଶିତାନ୍। ମନୋ ମେ ମୁହ୍ଯତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ତଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାକ୍ରମମ୍
'ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ଝଡ଼ ପରି ଛାଡ଼ୁଛ, ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ମୋର ମନ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି।'
ଦ୍ଵୈଧୀଭୂତଂ ମନୋ ମହ୍ଯଂ ଭଯାଦ୍ଭରତସତ୍ତମ । ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଯାମି ତଵ ଗାଣ୍ଡୀଵନିସ୍ଵନମ୍
'ଭୟରେ ମୋର ମନ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଯାଇଛି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ତୁମର ଗାଣ୍ଡୀବ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିନଥିଲି।'
ତଵ ବାହୁବଲଂ ଚୈଵ ଧନୁଃ କର୍ଷଯତୋ ବହୁ। ତଵ ତେଜୋ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ
'ଧନୁଷ ଟାଣୁଥିବା ବେଳେ ତୁମର ବାହୁବଳ ଓ ଅପରାଜେୟ ତେଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତ୍ରିପଦୀ ପଦକ୍ଷେପ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ।'
ତମୁତ୍ତରଶ୍ଚିତ୍ରମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଗାଣ୍ଡିଵଂ ଶରାଂଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାନ୍ସହସା କିରୀଟିନା । ଭୀତୋଽବ୍ରଵୀଦର୍ଜୁନମାଜିମଧ୍ଯେ ନାହଂ ତଵାଶ୍ଵାନ୍ଵିଷହେ ନିଯନ୍ତୁମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ, ମୁକୁଟଧାରୀ ନାୟକଙ୍କୁ, ହଠାତ୍ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଉତ୍ତର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।'
ତମବ୍ରଵୀତ୍କିଂଚିଦିଵ ପ୍ରହସ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵା ଦ୍ଵିଷତାଂ ନିହନ୍ତା । ମଯା ସହାଯେନ କୁତୋଽସ୍ତି ତେ ଭଯଂ ପ୍ରେହ୍ଯୁତ୍ତରାଶ୍ଵାନନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵାହଯ
ତାଙ୍କୁ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଅର୍ଜୁନ ହସିକିଛି କହିଲେ: 'ମୋତେ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ଥିବାବେଳେ, କଣ ଭୟ? ଚାଲ, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଚଳାଅ।'
ଆଶ୍ଵାସିତସ୍ତେନ ଧନଂଜଯେନ ଵୈରାଟିରଶ୍ଵାନ୍ପ୍ରତୁତୋଦଯ ଶୀଘ୍ରମ୍। ଧନଂଜଯଶ୍ଚାପି ଵିକୃଷ୍ଯ ଚାପଂ ଵିଷ୍ଫାରଯାମାସ ମହେନ୍ଦ୍ରକଲ୍ପଃ
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଆଶ୍ବାସନାରେ, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚଳାଇଲେ; ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଧନୁଷକୁ ଟାଣି ତାହାର ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ଉତ୍ତରଂ ଚୈଵ ବୀଭତ୍ସୁରବ୍ରଵୀତ୍ପୁନରର୍ଜୁନଃ । ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ମଯା ସାର୍ଧଂ ତାତ ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ବୀଭତ୍ସୁ, ଅର୍ଜୁନ, ପୁଣି ଉତ୍ତରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡରେ ଅଛ, ତେଣୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପୁଆ।'
ରାଜପୁତ୍ରୋଽସି ତେ ଭଦ୍ରଂ କୁଲେ ମହତି ମାତ୍ସ୍ଯକେ। ଜାତସ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯକୁଲେ ନ ଵିଷୀଦିତୁମର୍ହସି
'ତୁମେ ଏକ ରାଜପୁତ୍ର, ମହାନ ମାତ୍ସ୍ୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତେଣୁ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଧୃତିଂ କୃତ୍ଵା ସୁଵିପୁଲାଂ ରାଜପୁତ୍ର ରଥଂ ମମ। ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ରାଜଭିଃ ସହ ଵାହଯ
'ମଜବୁତ ଧୃତି ଧର, ରାଜପୁତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି, ମୋ ରଥକୁ ଚଳାଅ।'
ଉକ୍ତ୍ଵା ତମେଵଂ ବୀଭତ୍ସୁରର୍ଜୁନଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ପାଣ୍ଡଵୋ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ
ଏପରି କହି, ବୀଭତ୍ସୁ ଅର୍ଜୁନ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି।
ଯତ୍ରୈଷା କାଞ୍ଚନୀ ଵେଦିର୍ଦୃଶ୍ଯତେଽଗ୍ନିଶିଖୋପମା । ଉଚ୍ଛ୍ରିତା କାଞ୍ଚନେ ଦଣ୍ଡେ ପତାକାଭିରଲଂକୃତା
'ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସୁନାର ଵେଦିକା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଉଠାଯାଇଛି ଏବଂ ପତାକାମାନେ ସହ ଶୋଭିତ।'
ତତ୍ର ମାଂ ଵହ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦ୍ରୋଣଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସତ୍ତମମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେଽହମାଚାର୍ଯେଣ ମହାତ୍ମନା
ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଉ, ଭଲ ରଥଚାଳକ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର ଦ୍ରୋଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି; ମୁଁ ଏହି ମହାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଅମୀ ଶୋଣାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ତୁରଗାଃ ସାଧୁଵାହିନଃ । ମୁକ୍ତା ରଥଵରେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦାଃ
ସେଠାରେ, ସେ ଲାଲ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଚମକୁଛନ୍ତି, ଭଲ ଓ ଶିକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯତୋ ରଥଵରେ ଶୂରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧଵୈଡୂର୍ଯସଂକାଶସ୍ତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶୂର ବୀର ରଥୀ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୃଦୁ ବୈଡୂର୍ୟ ର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି, ତାମ୍ର ଆଖି, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଆଦିତ୍ଯ ଇଵ ତେଜସ୍ଵୀ ବଲଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ। ସର୍ଵଲୋକଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତଃ। ଅଙ୍ଗିରୋଶନସୋସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ନଯେ ବୁଦ୍ଧିମତାଂଵରଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଜ୍ଞାନରେ ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଉଶନାସଙ୍କ ସମାନ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଚତ୍ଵାରୋ ନିଖିଲା ଵେଦାଃ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗାଃ ସଲକ୍ଷଣାଃ । ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଚାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ସଂଗପଙ୍ଗ ସହିତ ଚାରିଟି ବେଦ, ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ।
ପୁରାଣମିତିହାସଶ୍ଚ ଅର୍ଥଵିଦ୍ଯା ଚ ମାନଵମ୍ । ଭାରଦ୍ଵାଜେ ସମସ୍ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ସାଂପ୍ରତମ୍
ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଧନର ବିଦ୍ୟା ଓ ମାନବ ନୀତି—ଏସବୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଭିତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଛି।
କ୍ଷମା ଦମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତେଜୋ ମାର୍ଦଵମାର୍ଜଵମ୍ । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଗୁଣା ଯସ୍ମିନ୍ବହଵୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମେ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଛି—ସହିଷ୍ଣୁତା, ନିୟମ, ସତ୍ୟ, ତେଜ, କୋମଳତା ଓ ସିଧାସଳଖ।
ଯସ୍ଯାହମିଷ୍ଟଃ ସତତଂ ମମ ଚେଷ୍ଟଃ ସଦା ଚ ସଃ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତେନ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ହି ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖେ; ତଥାପି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ କରି, ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଆଚାର୍ଯଂ ପ୍ରାପଯେଦାନୀଂ ମମୋତ୍ତର ମହାରଥମ୍। ଅପରଂ ପଶ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମମଦ୍ଭୁତଂ ମମ ତସ୍ଯ ଚ
ଏବେ ମୋତେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଉ, ମୋର ମହାରଥୀ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ; ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖ।
ଉତ୍ତରସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋଽଶ୍ଵାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ତଂ ପ୍ରତି । ଆଜଗାମାର୍ଜୁନରଥୋ ଭାରଦ୍ଵାଜରଥଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତର ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଦିଗରେ ହଂକାଇଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ରଥ ଦିଗକୁ ଆସିଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପାଣ୍ଡଵଂ ସରଥଂ ରଣେ। ଦ୍ରୋଣୋପ୍ଯଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ପାର୍ଥଂ ମତୋ ମତ୍ତମିଵ ଦ୍ଵିପମ୍
ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ରଥ ସହ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବେଗରେ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମାନେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି।
ସ ତୁ ରୁକ୍ମରଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌନ୍ତେଯଃ ସମଭିଦ୍ରୁତମ୍। ଆଚାର୍ଯଂ ତଂ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସୁନାର ରଥକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଯୋଗୁଁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ।
ଉଷିତାଃ ସ୍ମୋ ଵନେ ଵାସଂ ପ୍ରତିକର୍ମଚିକୀର୍ଷଵଃ । କୋପଂ ନାର୍ହସି ନଃ କର୍ତୁଂ ସଦା ସମରଦୁର୍ଜଯ
ଆମେ ଅଟବାରେ ରହିଥିଲୁ, ଋଣ ଶୋଧିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲୁ; ଆପଣ, ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଆମ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅହଂ ତୁ ତାଡିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହରେଯଂ ତଵାନଘ । ଇତି ମେ ଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆଘାତ ପାଇଥିଲି, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିବି, ନିର୍ଦୋଷ; ଏହି ମୋର ଭାବନା—ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଚ୍ଛଙ୍ଖଂ ଭେରୀପଟହଵାଦିତମ୍ । ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭତ ବଲଂ ସର୍ଵମୁଦ୍ଧୂତମିଵ ସାଗରମ୍
ତାପରେ ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ ନଗଡ଼ା ବାଜିଲା; ସମସ୍ତ ସେନା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା, ଯେପରି ଶାଗର ଉତ୍ତଳିତ ହୁଏ।
ତତସ୍ତୁ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ଶରାନଥ ସ ଵିଂଶତିମ୍। ଅପ୍ରାପ୍ତାନେଵ ତାନ୍ପାର୍ଥଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ କୃତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ବିଶ୍ ଟି ଶର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାର୍ଥ ଦକ୍ଷତାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରଥଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଵାକିରତ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଶୀଘ୍ରହସ୍ତଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ହାତ ଦେଖାଇ, ଏକ ହଜାର ଶର ପାର୍ଥଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭାରଜ୍ଵାଜକିରୀଟିନୋଃ
ଏଭଳି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଓ କିରୀଟିଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।