ଅଶୋକାନା ଵନାନୀଵ ସଞ୍ଚିତୈଃ କୁସୁମୈଃ ଶୁଭୈଃ । ପାର୍ଥଃ ସଂରଞ୍ଜଯାମାସ ରୁଧିରେଣାକୁଲଂ ବଲମ୍
ଅଶୋକ ଗଛର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଉଦ୍ୟାନ ପରି, ପାର୍ଥା ରକ୍ତରେ ଭରି ତୁଳିଲେ ଉତ୍ତାଳ ସେନାକୁ।
ସହସ୍ରଶୋଽର୍ଜୁନଶରୈଶ୍ଛିନ୍ନାନ୍ଯୁଚ୍ଚାଵଚାନି ଚ। ଛତ୍ରାଣି ଚ ପତାକାଶ୍ଚ ଖେଽଭ୍ଯୁଵାହ ସଦାଗତିଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶରରେ ହଜାର ହଜାର ଛତା ଓ ପତାକା, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ, କାଟି ଦିଆଯାଇ, ସଦା ଚଳିଥିବା ପବନରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଯେ ହ୍ଯର୍ଜୁନବଲତ୍ରସ୍ତାଃ ପରିପେତୁର୍ଦିଶୋ ଦଶ। ରଥାତ୍ତଂ ଦେଶମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପାର୍ଥଚ୍ଛିନ୍ନଯୁଗା ହଯାଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭୟଭିତ ହୋଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦଶ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ, ପାର୍ଥଙ୍କ ତୀରରେ ଯୋକ କାଟି ଦିଆଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ନିକୃତ୍ତପୂର୍ଵଚରଣାସ୍ତେ ନିପେତୁଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରଥମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମେଦିନୀଂ ଜଘନୈର୍ହଯାଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପା ନିକ୍ରିତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ; ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିକୁ ଲାଗିଲା, ପରେ ପଛ ପା।
ଚକ୍ଷୁର୍ନାସାଵିଷାଣେଷୁ ଦନ୍ତଵେଷ୍ଟେଷୁ ଚ ଦ୍ଵିପାନ୍। ମର୍ମସ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଚାହତ୍ଯ ତଥା ନିଘ୍ନନ୍ଗଜୋତ୍ତମାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ନାକ, ଶୁଣ୍ଡ, ଦାନ୍ତ ଓ ଜୀବନ ନିମ୍ନ ଅଂଶକୁ ଶରରେ ଆଘାତ କରି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
କୌରଵାଣାଂ ଗଜାନାଂ ଚ ଶରୀରୈର୍ଗତଚେତସାମ୍ । କ୍ଷଣେନ ସଂଵୃତା ଭୂମିର୍ମେଘୈରିଵ ନଭସ୍ଥଲମ୍
କୌରବ ହାତୀମାନଙ୍କର ମୃତ ଦେହରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପୃଥିବୀ ଢାକି ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକି ଯାଏ।
ଅସ୍ତ୍ରୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ମହାବାହୁରର୍ଜୁନଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ବଡବାମୁଖସଂଭୂତଃ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ସଂଵୃତଃ
ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ହସୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଆଛାଦିତ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଶେଷ କାଳର ଦହନାଗ୍ନି।
ଯଥା ଯୁଗାନ୍ତସମଯେ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । କାଲପକ୍ଵମଶେଷେଣ ଧକ୍ଷ୍ଯେଦୁଗ୍ରଶିଖଃ ଶିଖୀ
ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରକୃତି କାଳରେ ପକ୍କି ଯାଇ, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ସବୁକୁ ଦହି ଦେଇଥାଏ—
ତଦ୍ଵତ୍ପାର୍ଥୋଽସ୍ରତେଜୋଭିର୍ଧନୁଷୋ ନିସ୍ଵନେନ ଚ। ଦୈଵାଦ୍ଵୀର୍ଯାଚ୍ଚ ବୀଭତ୍ସୁସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦୌର୍ଯୋଧନେ ବଲେ
ସେହିପରି, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା, ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କର ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ।
ରଣେ ଶକ୍ତିମମିତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣୀଯୋପନିନାଯ ସଃ। ଚେଷ୍ଟାଂ ପ୍ରାଯେଣ ଭୂତାନାଂ ରାତ୍ରିଃ ପ୍ରାଣଭୃତାମିଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଗଲେ, ଯେପରି ରାତି ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଶେଷ ଚଳାପାଳା।
ସୋଽତୀଯାତ୍ସହସା ଶତ୍ରୂନ୍ସହସା ତେଽଭିପେଦିରେ । ଶୀଘ୍ରାଦୂରଂ ଦୃଢାମୋଘମସ୍ତ୍ରମସ୍ଯାତିମାନୁଷମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ କୌରଵା ଭୀତା ଅତିମାନୁଷଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର, ଦୂର, ଦୃଢ଼, ଅଫଳ, ଅତିମାନବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି, କୌରବମାନେ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତାପକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଖଗପତ୍ରାଭିସଂଵୀତୈଃ ଖାଵିଷ୍ଟୈଃ ଖଗମୈରିଵ। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଖମାଵଵ୍ରେ ଲୋହିତପ୍ରାଣପୈଃ ଖଗୈଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କର କଣ୍ଡା ତୀର, ପକ୍ଷୀର ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଓ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା, ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଆଛାଦିତ କରିଦେଲା, ଯେପରି ଲାଲ ରକ୍ତପାତି ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅର୍ଜୁନେନ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶରା ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା । ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଵେଗା ଇଵାକାଶେ ସସଞ୍ଜୁଃ ପରମର୍ମସୁ
ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁରୁ ଯେଉଁ ତୀର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ଗରୁଡ଼ର ଗତିରେ ଆକାଶରେ ଦୌଡ଼ି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଜୀବନବାହି ଅଙ୍ଗକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ।
ଵର୍ମାଣି ସାରଥିଶ୍ଚୈଵ ହେମଜାଲାନି ଵାଜିନାମ୍ । କିରୀଟଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶଂ ଵୈଯାଘ୍ରମଥ ଚର୍ମ ଚ
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ସୁନା ଜାଲ, ରଥର ଅସ୍ତ୍ର, ସାରଥି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ମୁକୁଟ, ବାଘ ଚର୍ମ ଓ ଢାଲ—
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ଗାତ୍ରାଣି ରଥସ୍ଯ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଶରୈଃ । ନୀହାରେଣେଵ ଭୂତାନି ଛନ୍ନାନୀହ ଚକାଶିରେ
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ରଥର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, କୁହୁଡ଼ିରେ ଆଛାଦିତ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତଥାପି ଚମକୁଥିଲା।
ସକୃଦେଵ ନ ତଂ ଶେକୁଃ କଥମଭ୍ଯସିତୁଂ ପରେ । ଅନଭ୍ଯସ୍ତଃ ପୁନସ୍ତୈର୍ହି ରଥଃ ସୋଭିପପାତ ତାନ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିକଟେ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ରଥ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ଚାଲିଗଲା।
ତଚ୍ଛରା ଦ୍ଵିଟ୍ଶରୀରେଷୁ ଯଥା ଚ ନ ସସଞ୍ଜିରେ । ଦ୍ଵିଧାଽନୀକେଷୁ ବୀଭତ୍ସୋର୍ନ ସସଞ୍ଜ ରଥସ୍ତଥା
ଯେପରି ତୀର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦେହରେ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ, ସେପରି ଭୀଭତ୍ସୁଙ୍କର ରଥ ଦ୍ୱିଭାଗ ହୋଇଥିବା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ।
ସ ତଦ୍ଧି କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଵିଗାହ୍ଯାରିବଲଂ ରଥୀ। ଅନନ୍ତଵେଗୋ ଭୁଜଗଃ କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ମହାର୍ଣଵେ
ଅର୍ଜୁନ ରଥ ନେଇ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏମିତି ଦୃତ ଗତିର ସାପ ମହାସାଗରରେ ଖେଳିବା ପରି।
ଅସ୍ଯତୋ ନିତ୍ଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଘୋଷାଧିକସ୍ତଥା । ସଂନାଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂତୈର୍ଧନୁଷଶ୍ଚ କିରୀଟିନଃ
ଅର୍ଜୁନ ନିରନ୍ତର ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କରୁ।
ସଂଚ୍ଛିନ୍ନାସ୍ତତ୍ର ମାତଙ୍ଗା ବାଣୈରଲ୍ପାନ୍ତରାନ୍ତରୈଃ। ସଂସ୍ଯୂତାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମେଘା ଇଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସେଠାରେ, ହାତୀମାନେ ତୀରର ଆଘାତରେ ନିକଟ ଦୂରରେ କଟାଯାଉଥିଲେ; ସେମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମେଘମାନେ କିରଣରେ ଗଠିତ।
ଦିଶୋଽନୁଭ୍ରମତଃ ସର୍ଵା ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମସ୍ଯତଃ। ସତତଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯୁଦ୍ଧେ ସାଯକାସନମଣ୍ଡଲମ୍
ଅର୍ଜୁନ ସବୁ ଦିଗରେ, ବାମ ଓ ଡାହାଣ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁବେଳେ ତୀର ଓ ଧନୁର ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପତନ୍ତ୍ଯରୂପେଷୁ ଯଥା ଚକ୍ଷୂଂଷି ନ କଦାଚନ। ନାଲକ୍ଷ୍ଯେଷୁ ଶରାଃ ପେତୁସ୍ତସ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ
ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ତଳିବା ଆକୃତିକୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ, ସେପରି ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ତୀର ଏମିତି ଏଠି ପଡ଼ିଥିଲା, ଯାହାକୁ କେହି ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ମହାଗଜସହସ୍ରସ୍ଯ ଯୁଗପନ୍ମୃଦ୍ଗତୋ ଵନମ୍। କୌନ୍ତେଯରଥମାର୍ଗସ୍ତୁ ରଣେ ଘୋରତରୋଽଭଵତ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ରଥର ପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ସମୟରେ ହଜାର ମହାହାତୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାପିଦେଇଛନ୍ତି।
ନୂନଂ ପାର୍ଥଜଯୈଷିତ୍ଵାଚ୍ଛକ୍ରଃ ସର୍ଵାମରୈଃ ସହ। ହନ୍ତ୍ଯସ୍ମାନିତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ପାର୍ଥେନୈଵାର୍ଦିତାଃ ପରେ
ନିଶ୍ଚୟ, ପାର୍ଥଙ୍କର ଜିତିବା ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା, ଚକ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ—ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନେ, ପାର୍ଥଙ୍କର ଆଘାତରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଘ୍ନନ୍ତମତ୍ଯର୍ଥମହିତାନ୍ସଵ୍ଯସାଚିନମାହଵେ। କାଲମର୍ଜୁନରୂପେଣ ଗ୍ରସନ୍ତମିଵ ଚ ପ୍ରଜାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ବିନାଶ କରିଲେ, ସେ ଅର୍ଜୁନ ରୂପେ କାଳ ଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନୋକୁ ଗିଲିଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କୁରୁସେନାଶରୀରାଣି ପାର୍ଥେନାନାହତାନ୍ଯପି । ପେତୁଃ ପାର୍ଥହତାନୀଵ ପାର୍ଥକର୍ମାନୁଦର୍ଶନାତ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ତୀର ଛୁଅନ୍ତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌରବ ସେନାଙ୍କ ଦେହ ଏମିତି ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ସେମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ଓଷଧୀନାଂ ଶିରାଂସୀଵ କାଲପକ୍ତିସମନ୍ଵଯାତ୍। ଅଵନେମୁଃ କୁରୂଣାଂ ହି ଶିରାଂସ୍ଯର୍ଜୁନଜାଦ୍ଭଯାତ୍
ଯେପରି ଔଷଧି ମୁଣ୍ଡ ତାଲି ହେବା ବେଳେ ନମିଯାଏ, ସେପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭୟରେ କୌରବମାନୋର ମୁଣ୍ଡ ନମିଯାଉଥିଲା।
ଚକାର ଚାର୍ଜୁନଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵିମୁଖାନ୍ରୁଷିତାନପି
କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଆଗରୁ ଆସୁଥିବା ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେଲେ।
ଅର୍ଜୁନେନାପି ଭିନ୍ନାନି ବଲାଗ୍ନାଣି ପୁନଃ କ୍ଵଚିତ୍। ଚକ୍ରୁର୍ଲୋହିତଧାରାଭିର୍ଧରଣୀଂ ଲୋହିତୋତ୍ତରାମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେନା ଆଉଥରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରା ଭରି ଭୂମିକୁ ଲାଲ କରିଦେଲେ।
ଲୋହିତେନାପି ସଂପୃକ୍ତୈଃ ପାଂସୁଭିଃ ପଵନୋଦ୍ଧତୈଃ । ତେନୈଵ ଚ ସମୁଦ୍ଧୂତୈଃ ସୂକ୍ଷ୍ମୈର୍ଲୋହିତବିନ୍ଦୁଭିଃ
ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ଧୂଳି ଏବଂ ସେଇ ଧୂଳି ସହିତ ଉଡ଼ୁଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେଲା।