କକୁଦଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଜଯଶ୍ରିଯାଽଵବଦ୍ଧସ୍ତୁ ସୁଯୋଧନଵଶାନୁଗଃ । ପଶ୍ଚାଦେଷ ପ୍ରଯାତଵ୍ଯୋ ନ ମେ ଵିଘ୍ନକରୋ ଭଵେତ୍
କକୁଦା, ସମସ୍ତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବିଜୟର ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି, ଆମ ପଛରେ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ମୋ ପାଇଁ ବାଧା ହେବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେତାଂସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପାର୍ଥଃ କଥଯିତ୍ଵା ତୁ ଚୋତ୍ତରେ। ରୂପତଶ୍ଚିହ୍ନତଶ୍ଚୈଵ ଯୁଦ୍ଧାଯ ତ୍ଵରତେ ପୁନଃ
ଏପରି ଶୀଘ୍ର କଥା କହି ପାର୍ଥ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲା, ତାପରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ଆକୃତି ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢିଗଲା।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତତସ୍ତତ୍ର କର୍ଣଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଉଵାଚ ସ୍ମଯମାନୋଽସୌ ସୂତପୁତ୍ରମରିନ୍ଦମମ୍
ତାପରେ ଅଶ୍ୱଥାମା, ଶୂରବୀର, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହସି ହସି ସୁତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କର୍ଣ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ବହ୍ଵବଦ୍ଧଂ ଵିକତ୍ଥସେ। ନ ମେ ଯୁଧି ସମୋଽସ୍ତୀତି ତଦିଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍
କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ସଭାରେ ବହୁ ବଡ଼ ଦାବ କରିଥିଲା, କିଏ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ ନାହିଁ ବୋଲି—ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା।
ଏଷୋଽନ୍ତକ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭୂତାଵମର୍ଦନଃ । ସଂଗ୍ରାମଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ ଦୃମ୍ଭତେ କେସରୀ ଯଥା
ଏଠାରେ ସେ ରାଗରେ ଅନ୍ତକା ଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦଳିଦେବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛି।
ଶୂରୋସି ଯଦି ସଂଗ୍ରାମେ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ସଭାଂ ଵିନା
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟ ଶୂର, ତେବେ ଏଠାରେ ଦେଖାଇଦିଅ, ସଭା ନଥିବାବେଳେ।
ଯଦ୍ଯଶକ୍ତୋସି ସଂଗ୍ରାମେ ପାର୍ଥେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। ପୁନରେଵ ସଭାଂ ଗତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଧୀମତା। ମାତୁଲଂ ପରିଗୃହ୍ଯାଶୁ ମନ୍ତ୍ରଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ଯଦି ପାର୍ଥ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଉଛ, ତେବେ ପୁଣି ସଭାକୁ ଯାଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମାମୁଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ମନ୍ତ୍ରଣା କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା କର୍ଣଃ କ୍ରୋଧାଦୁଦ୍ଵୃତ୍ଯ ଲୋଚନେ। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ କୁରୁସନ୍ନିଧୌ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି କର୍ଣ୍ଣ, ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନାହଂ ବିଭେମି ବୀଭତ୍ସୋର୍ନ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଦେଵକୀସୁତାତ୍ । ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋପି ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁଵ୍ରତଃ
ମୁଁ ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ସତ୍ଵାଧିକାନାଂ ପୁଂସାଂ ତୁ ଧନୁର୍ଵେଦୋପଜୀଵିନାମ୍ । ଗର୍ଜତାଂ ଜାଯତେ ଦର୍ପଃ ସ୍ଵରଶ୍ଚ ନ ଵିଷୀଦତି
ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଥିବା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଗର୍ଜନ କରିବାବେଳେ ଅଭିମାନ ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର କେବେ ଅଳସାଏ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯତ୍ଵାଚାର୍ଯପୁତ୍ରୋ ମାମର୍ଜୁନେନାତିରଂହସା । ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ଜଯୋ ଵୈ ମଯ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଗୁରୁପୁତ୍ର ଦେଖନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି; ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଉପରେ ଅଛି।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ରଥିସତ୍ତମଃ
ତାପରେ ବୀଭତ୍ସୁ, କୌନ୍ତେୟ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ାର ରଥରେ ଯାଇ, ହସି ହସି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ମହାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିର୍ନିଶ୍ଵସନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ। ଉଵାଚ ସ ମହାରାଜ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅବୁଦ୍ଧିପୁତ୍ର, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ଵିଦ୍ମୋ ହ୍ଯର୍ଜୁନଂ ତତ୍ର ଵସନ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯଵେଶ୍ମନି । ତେନେଦଂ କର୍ଣ ମତ୍ସ୍ଯାନାମଗ୍ରହୀଷ୍ମ ଧନଂ ବହୁ
ଅର୍ଜୁନ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଜାଣିନଥିଲୁ; ଏହି କାରଣରୁ କର୍ଣ୍ଣ, ଆମେ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନେକ ଧନ ଆପଣିଲୁ।
ଏଵଂ ଚେତ୍ତର୍ହି ଗଚ୍ଛାମୋ ଵିସୃଜନ୍ତୋ ଧନଂ ବହୁ । ଅଯଶୋ ନାତିଵର୍ତେତ ଲୋକଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏହିପରି ହେଲେ, ଆମେ ଅନେକ ଧନ ଛାଡି ଚଲିଯିବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ଜଗତରେ ଅପମାନ ଆସିବା ଦିଅନାହିଁ।
କିଂ ଚ ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପରଂ ନାସ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ସୁଖାଵହମ୍। ତସ୍ମାତ୍ପାର୍ଥେନ ସଂଗ୍ରାମଂ କୁର୍ମହେ ନ ପଲାଯନମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ଦେବା କିଛି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ପଳାଇବା ନୁହେଁ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜା ଵୈ ହ୍ଯଭିଯାନମିଯେଷ ସଃ। ତଥା ଦଶସହସ୍ରାଣି ଵୀରାଣାଂ ହି ଧନୁଷ୍ମତାମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଂସ୍ତଦା ପାର୍ଥଂ ଶଲଭା ଇଵ ପାଵକମ୍
ଏପରି କଥା କହି ରାଜା ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ଯାଇଲେ; ତାପରେ ଦଶ ହଜାର ଶୂର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଆଗ୍ନିରେ ପୋକା ଭଳି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଵର୍ମିତା ଵାଜିନସ୍ତତ୍ର ସଂଭୃତାଶ୍ଚ ପଦାତିଭିଃ । ଭୀମରୂପାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାସ୍ତୋମରାଙ୍କୁଶପାଣିଭିଃ
ସେଠାରେ ବାହୁଦ୍ଧା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଘୋଡ଼ାର ଯୋଧାମାନେ, ପଦାତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଭୟଙ୍କର ହାତୀମାନେ ତୋମର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିବା ଯୋଧାମାନେ ସହିତ ରହିଲେ।
ଅଧିଷ୍ଠିତାଃ ସୁସଂଯତ୍ତୈର୍ହସ୍ତିଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦୈଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚାପହସ୍ତୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତୀ ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହସ୍ତୀରେ ଚଢି, ବହୁତ ରାଗରେ, ଧନୁଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ, ଆଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।
ପଞ୍ଚ ଚୈନଂ ରଥୋଦଗ୍ରାସ୍ତ୍ଵରିତାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍। ଦ୍ରୋଣୋ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ କୁରୁରାଜଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ପାଞ୍ଚଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଘେରିଦେଲେ: ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁରୁ ରାଜା।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ମହାବାହୁର୍ଧନୁର୍ଵେଦପରାଯଣଃ। ଇଷୂଂଶ୍ଚ ସମ୍ଯଗସ୍ଯନ୍ତୋ ଜୀମୂତା ଇଵ ଵାର୍ଷିକାଃ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘମାନେ ପରି ଅନେକ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଲାଭମିଵ ମନ୍ଵାନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ଧନଂଜଯମ୍। ଶରୌଘାନଭିଵର୍ଷନ୍ତୋ ନାଦଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ତାଙ୍କୁ ଏକ ଲାଭ ଭାବି, ସେମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି, ଅନେକ ଶର ବର୍ଷା କରି, ଦଶ ଦିଗ ଉପରେ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ରଥିସତ୍ତମାନ୍
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ହସି, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଯଥା ରଶ୍ମିଭିରାଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦଯତି ମେଦିନୀମ୍। ତଥା ଗାଣ୍ଡୀଵନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈରାଚ୍ଛାଦଯଦ୍ଦିଶଃ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶରମାନେ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦେଲେ।
ନ ରଥାନାଂ ନ ଚାଶ୍ଵାନାଂ ନ ଧ୍ଵଜାନାଂ ନ ଵର୍ମିଣାମ୍। ଅତିଵିଦ୍ଧୈଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈରାସୀଦଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲିରନ୍ତରମ୍
ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଓ ବର୍ମଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଏତେ ଭିଦ୍ରା ହେଲେ, ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ଜଗା ମଧ୍ୟ ଖାଲି ରହିଲା ନାହିଁ।
ଦୈଵଯୋଗାଦ୍ଧି ପାର୍ଥସ୍ଯ ହଯାନାମୁତ୍ତରସ୍ଯ ଚ। ଶିକ୍ଷାବଲୋପପନ୍ନତ୍ଵାଦସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଵୈ ପରିକ୍ରମାତ୍। ଧ୍ଵଜଗାଣ୍ଡୀଵଯୋଶ୍ଚାପି ଦୈଵ୍ଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଯଯା
ପାର୍ଥଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତରାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ଓ ଶକ୍ତି, ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି, ପତାକା ଓ ଗାଣ୍ଡୀବର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ମାୟା, ଏହି ସବୁ ଦେବ ଯୋଗରେ ଏକାଠି ହେଲା।
ଇତସ୍ତତଶ୍ଚ ସଂଯାନେ ଦୂରେ ଵାଽପ୍ଯଥଵାଽନ୍ତିକେ। ଦୁର୍ଗେ ଵିଷମଜାତେ ଵା ସ୍ଥଲେ ନିମ୍ନେ ତଥା କ୍ଷିତୌ। ନ ଚ ରୁଧ୍ଯେଦ୍ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ରଥସ୍ଯ ମନସୋ ଯଥା
ତାଙ୍କର ରଥ ଦୂର କିମ୍ବା ନିକଟ, ଦୁର୍ଗମ କିମ୍ବା ଅସମ ଭୂମି, ନମ ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ମନ ଚାହିଁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଗତି କେବେ ବାଧା ହେଲା ନାହିଁ।
ସମରେଷୁ ତୁ ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତସ୍ଯ ତାଂସ୍ତାନ୍ପରିକ୍ରମାନ୍। ଵୀର୍ଯମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ପାର୍ଥସ୍ଯ ତଦ୍ବଲମ୍ । ତ୍ରେସୁରେଵଂ ପରେ ଭୀତାଃ ପରାଙ୍ମୁଖରଥା ଅପି
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ଚମତ୍କାର ପ୍ରଚଳନ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ, ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ।
କାଲାଗ୍ନିମିଵ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନିର୍ଦହନ୍ତମିଵ ପ୍ରଜାଃ । ନାରଯଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତୁଂ ଶେକୁର୍ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍
ବିଭତ୍ସୁ ଯେପରି କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦେହକୁ ଜ୍ୱଳି ଦେଉଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସମୟର ଅନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥାଏ।
ତାନି ଭିନ୍ନାନ୍ଯନୀକାନି ରେଜୁରର୍ଜୁନମାର୍ଗଣୈଃ। ତିଗ୍ମାଂଶୋଶ୍ଚ ଘନାଭ୍ରାଣି ଵ୍ଯାପ୍ତାନୀଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶରରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲା, ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଆଲୋକିତ ମେଘମାନେ ପରି।