ଆଚାର୍ଯୋ ନିପୁଣୋ ଧୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଚ୍ଛୂରସତ୍ତମଃ। ଆହଵେ ଚାପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ଦୂରପାତୀ ମହାରଥଃ
ସେ ଅଧ୍ୟାପକ, ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ଜଣା ନାୟକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଅପରାଜିତ, ଦୂରରୁ ମାରିପାରିବା ମହାରଥୀ।
ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ମହାଵୀରଃ କୁରୁଷ୍ଵୈନଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଅତ୍ରୈଵ ଚାଵିରୋଧେନ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ବଳବାନ୍ ନାୟକ; ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କର। ଏଠି କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମ।
ଯଦି ମେ ପ୍ରହରେଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ ଶରୀରେ ମେ ପ୍ରହୃଷ୍ଯତଃ । ତତୋଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରହରିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା ବୁଦ୍ଧିରସ୍ତି ମେ
ଯଦି ଡ୍ରୋଣ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କରିବି; ଏହା ଛାଡ଼ି ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବନା ନାହିଁ।
ଭାରତାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯେନ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା । ତେନ ମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ମନ୍ଦଂ ଵାହଯ ସାରଥେ
ଭାରତବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ମହାନ ହୃଦୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ବେଳେ, ହେ ସାରଥି, ତୁମେ ଗଡ଼ିକୁ ହଳୁଆ ଚଳା।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ସିଂହଲାଙ୍ଗୂଲୋ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଶୋଭତେ । ଭାରତାଚାର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋଽଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିରାଜତେ
ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜର ଶୀର୍ଷରେ ସିଂହର ପୁଛ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟମାନ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭାରତବଂଶୀ ଅଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଥାମା, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯତ୍ର ବାଲସୂର୍ଯସମପ୍ରଭମ୍ । ଦୁର୍ଜଯଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ । ତେନ ମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ମନ୍ଦଂ ଵାହଯ ସାରଥେ
ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜର ଶୀର୍ଷ ନବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ କରିପାରିବେନି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ବେଳେ, ହେ ସାରଥି, ଗଡ଼ିକୁ ହଳୁଆ ଚଳା।
ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେ ଗୋଵୃଷୋ ଯସ୍ଯ କାଞ୍ଚନୋଽଭିଵିରାଜତେ । ଆଚାର୍ଯଵରମୁଖ୍ଯସ୍ତୁ କୃପ ଏଷ ମହାରଥଃ
ଯାହାଙ୍କ ଧ୍ୱଜର ଶୀର୍ଷରେ ସୁନାର ବୃଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଅଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାରଥୀ କୃପ।
ଦ୍ରୋଣେନ ଚ ସମୋ ଵୀର୍ଯେ ପିତୁର୍ମେ ପରମଃ ସଖା। ତେନ ମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ମନ୍ଦଂ ଵାହଯ ସାରଥେ
ଶୂରତାରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ସମାନ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ବେଳେ, ହେ ସାରଥି, ଗଡ଼ିକୁ ହଳୁଆ ଚଳା।
ଯସ୍ଯ କାଞ୍ଚନକମ୍ବୂଭିର୍ହସ୍ତିକକ୍ଷ୍ଯାପରିଷ୍କୃତଃ। ଧ୍ଵଜଃ ପ୍ରକାଶତେ ଦୂରାଦ୍ରଥେ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୋପମଃ
ଯାହାଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ସୁନାର କଙ୍କଣ ଓ ହାତୀର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ରଥ ଦୂରରୁ ମେଘର ଦୀପ୍ତି ପରି ଚମକେ।
ଏଷ ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ପ୍ରତିମାନଂ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍। ଦୃଢଵୈରୀ ସଦାଽସ୍ମାକଂ ନିତ୍ଯଂ କଟୁକଭାଷଣଃ
ଏହିଅଟେ ବୈକର୍ତନ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣ, ଧନୁର୍ବାନ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ସେ ସଦା ଆମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଓ କଠୋର କଥା କହିଥାଏ।
ଯସ୍ଯାଶ୍ରଯବଲାଦେଵ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସସୌବଲଃ । ଅସ୍ମାନ୍ନିରସ୍ଯ ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ ପୁନରଦ୍ଯାପି ଯୋତ୍ସ୍ଯତି
ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ସମର୍ଥନରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସଉବଳ ସହିତ ଆମକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରି ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି।
ଏଷ ଵୈ ସ୍ପର୍ଧତେ ନିତ୍ଯଂ ମଯା ସହ ସୁଦୁର୍ଜଯଃ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ମହାରଥଃ
ଏହିଅଟେ ସଦା ମୋ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ହରାଇବାକୁ; ଏହିଅଟେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମହାରଥୀ।
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲଃ କର୍ଣଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଯୁଦ୍ଧେଽପ୍ରତିମଵୀର୍ଯଶ୍ଚ ଦୃଢଵେଧୀ ପରାକ୍ରମୀ
କର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ ଶୂରତା, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଅଦ୍ଯାହଂ ଯୁଦ୍ଧମେତେନ କରିଷ୍ଯେ ସୂତବନ୍ଧୁନା। ଦ୍ରଷ୍ଟା ତ୍ଵମାଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ବଲିଵାସଵଯୋରିଵ
ଆଜି ମୁଁ ସେଇ ସୂତପୁତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତୁମେ ଆମର ଯୁଦ୍ଧକୁ ବଳି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଦେଖିପାରିବ।
ମହାରଥେନ ଶୂରେଣ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ଧନ୍ଵିନା। ତେନ ମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଵାହଯ ସାରଥେ
ସେଉଁଠି ମହାରଥୀ, ଶୂର ବୀର, ସୂତପୁତ୍ର ଧନୁର୍ଧାରୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ବେଳେ, ହେ ସାରଥି, ଗଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳା।
ଯସ୍ଯ ଚୈଵ ରଥୋପସ୍ଥେ ନାଗୋ ମଣିମଯୋ ଧ୍ଵଜଃ । ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତ୍ର କୌରଵୋ ଯଶସା ଵୃତଃ
ଯାହାଙ୍କ ରଥରେ ମଣିମୟ ହାତୀ ଚିତ୍ରିତ ଧ୍ୱଜ ଅଛି, ସେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, କୌରବ, ଯଶରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଲବ୍ଧଲକ୍ଷୋ ଦୃଢଂ ଵେଧୀ ଲଘୁହସ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ତେନ ମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଵାହଯ ସାରଥେ
ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମେଳାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ଦୃଢ଼, ହାତ ହଳୁଆ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ବେଳେ, ହେ ସାରଥି, ଗଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳା।
ଯସ୍ତୁ ଶ୍ଵେତାଵଦାତେନ ପଞ୍ଚତାଲେନ କେତୁନା । ଵୈଡୂର୍ଯମଯଦଣ୍ଡେନ ତାଲଵୃକ୍ଷେଣ ରାଜତେ
ଯାହାଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଧଳା ଓ ପବିତ୍ର, ପାଞ୍ଚ ତାଳ ଗଛ ଚିତ୍ରିତ, ବୈଡୂର୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଓ ତାଳ ଗଛର ଆକୃତିରେ ଶୋଭିତ।
ହସ୍ତାଵାପୀ ବୃହଦ୍ଧନ୍ଵା ସେନାଂ ତିଷ୍ଠତି ହର୍ଷଯନ୍ । ରାମେଣ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଦ୍ଵୈରଥେନାଜିତଃ ପୁରା
ଯିଏ ହାତରେ ଧନୁ ଧରି ସେନାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି; ସେ ପୂର୍ବେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଶ୍ଚ ଲଗୁଵେଧୀ ଚ ଲଘୁହସ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଏଷ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ
ତୁରନ୍ତ, ଲଘୁ ହାତ, ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ; ଏହିଅଟେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ।
କକୁଦଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂଵରଃ । ଜଯଶ୍ରିଯାଽଵବଦ୍ଧସ୍ତୁ ସୁଯୋଧନଵଶାନୁଗଃ । ପଶ୍ଚାଦେଷ ପ୍ରଯାତଵ୍ଯୋ ନ ମେ ଵିଘ୍ନକରୋ ଭଵେତ୍
କକୁଦା, ସମସ୍ତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବିଜୟର ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି, ଆମ ପଛରେ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ମୋ ପାଇଁ ବାଧା ହେବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେତାଂସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପାର୍ଥଃ କଥଯିତ୍ଵା ତୁ ଚୋତ୍ତରେ। ରୂପତଶ୍ଚିହ୍ନତଶ୍ଚୈଵ ଯୁଦ୍ଧାଯ ତ୍ଵରତେ ପୁନଃ
ଏପରି ଶୀଘ୍ର କଥା କହି ପାର୍ଥ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲା, ତାପରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ଆକୃତି ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢିଗଲା।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତତସ୍ତତ୍ର କର୍ଣଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଉଵାଚ ସ୍ମଯମାନୋଽସୌ ସୂତପୁତ୍ରମରିନ୍ଦମମ୍
ତାପରେ ଅଶ୍ୱଥାମା, ଶୂରବୀର, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ହସି ହସି ସୁତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କର୍ଣ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ବହ୍ଵବଦ୍ଧଂ ଵିକତ୍ଥସେ। ନ ମେ ଯୁଧି ସମୋଽସ୍ତୀତି ତଦିଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତମ୍
କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ସଭାରେ ବହୁ ବଡ଼ ଦାବ କରିଥିଲା, କିଏ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ ନାହିଁ ବୋଲି—ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା।
ଏଷୋଽନ୍ତକ ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଭୂତାଵମର୍ଦନଃ । ସଂଗ୍ରାମଶିରସୋ ମଧ୍ଯେ ଦୃମ୍ଭତେ କେସରୀ ଯଥା
ଏଠାରେ ସେ ରାଗରେ ଅନ୍ତକା ଭଳି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦଳିଦେବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛି।
ଶୂରୋସି ଯଦି ସଂଗ୍ରାମେ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ସଭାଂ ଵିନା
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟ ଶୂର, ତେବେ ଏଠାରେ ଦେଖାଇଦିଅ, ସଭା ନଥିବାବେଳେ।
ଯଦ୍ଯଶକ୍ତୋସି ସଂଗ୍ରାମେ ପାର୍ଥେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। ପୁନରେଵ ସଭାଂ ଗତ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଧୀମତା। ମାତୁଲଂ ପରିଗୃହ୍ଯାଶୁ ମନ୍ତ୍ରଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍
ଯଦି ପାର୍ଥ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଉଛ, ତେବେ ପୁଣି ସଭାକୁ ଯାଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମାମୁଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ମନ୍ତ୍ରଣା କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା କର୍ଣଃ କ୍ରୋଧାଦୁଦ୍ଵୃତ୍ଯ ଲୋଚନେ। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ କୁରୁସନ୍ନିଧୌ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି କର୍ଣ୍ଣ, ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନାହଂ ବିଭେମି ବୀଭତ୍ସୋର୍ନ କୃଷ୍ଣାଦ୍ଦେଵକୀସୁତାତ୍ । ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋପି ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁଵ୍ରତଃ
ମୁଁ ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ସତ୍ଵାଧିକାନାଂ ପୁଂସାଂ ତୁ ଧନୁର୍ଵେଦୋପଜୀଵିନାମ୍ । ଗର୍ଜତାଂ ଜାଯତେ ଦର୍ପଃ ସ୍ଵରଶ୍ଚ ନ ଵିଷୀଦତି
ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଥିବା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଗର୍ଜନ କରିବାବେଳେ ଅଭିମାନ ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର କେବେ ଅଳସାଏ ନାହିଁ।