ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କ୍ଵ ନୁ ରାଜା ସ ତିଷ୍ଠତି। ଉତ୍ସୃଂଜ୍ଯୈତଦ୍ରଥାନୀକଂ ଯାହି ଯତ୍ର ସୁଯୋଧନଃ
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ—ସେ କେଉଁଠି ରାଜା ଅଛନ୍ତି? ଏହି ରଥମାଳାକୁ ଛାଡ଼ି, ସୁୟୋଧନ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ତଂ ହତ୍ଵା ସଂନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଗାଃ ସ ଆଦାଯ ଗଚ୍ଛତି। ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଯାହି ଯତ୍ର ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ମୁଁ ପୁନି ଫେରିବି; ସେ ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ନେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଗୋମୁଣ୍ଡ ଆଗରେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଥିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମପରାଜିତଃ। ସଂସ୍ପୃଶାନୋ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ଵରମାଣୋଽଗମତ୍ତଦା
ଏପରି କହି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅପରାଜିତ ବିରାଟପୁତ୍ର ପାର୍ଥ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧନୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁମଧ୍ଯେ ପରଂତପଃ। ଚିରଦୃଷ୍ଟୋଽଯମସ୍ମାଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି କହିଲେ, 'ଏହି ଲମ୍ବା ସମୟ ପରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛୁ—ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।'
ଅତୀଵ ଜ୍ଵଲତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାକଶାସନିରାଗତଃ। ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପାର୍ଥୋ ମାର୍ଗତେ ନିକୃତିଂ ସ୍ମରନ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ମନେ ହେଉଛି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆସିଛନ୍ତି; ପାର୍ଥ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚାଳାକିକୁ ମନେ ପକାଇ।
ସେନାମତ୍ଯର୍ଥମାଲୋକ୍ଯ ତ୍ଵରତେ ଗ୍ରହଣେଽସ୍ଯ ଚ। ମୃଗଂ ସିଂହ ଇଵାଦାତୁମୀକ୍ଷତେ ପାକଶାସନିଃ
ସେ ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ତ୍ୱରା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ସିଂହ ନିଜ ଶିକାରକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ପାର୍ଥ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ନୈଷୋଽନ୍ତରେଣ ରାଜାନଂ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ହତି। ତସ୍ଯ ପାର୍ଷ୍ଣି ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମୋ ଜଵେନାଭିପ୍ରଧାଵତଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ବୀର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିବା କେହି ପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଦୌଡ଼ି ଆସିବେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ନ ହ୍ଯେନମଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧମେକୋ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ସଂଯୁଗେ। ଅନ୍ଯୋ ଦେଵାନ୍ମହାଦେଵାତ୍କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀସୁତାତ୍। ଆଚାର୍ଯାଚ୍ଚ ସପୁତ୍ରାଦ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜାନ୍ମହାରଥାତ୍
ଏମିତି ରାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକା ଥିଲେ କେହି ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, କିମ୍ବା ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗୋତ୍ରର ମହାରଥୀ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
କିଂ ନୋ ଗାଵଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵା ଵିପୁଲଂ ତଥା। ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପାର୍ଥଗତଃ ପୁରା ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଗାଁ ହେଉ କି ବହୁ ଧନ, ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ ଉପକାର କରିବ? ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ସେନଯା ସହ କୌରଵଃ। ଅନ୍ଵଧାଵତ୍ତଦା ପାର୍ଥଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ
ଏଭଳି କହି, କୌରବ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।
ଵିକ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଯାତ୍ଵା ତୁ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍। ଇଷୁପାତମାତ୍ରେ ସେନାଯାଃ ସ୍ଥାପଯାଶ୍ଵାନରିଂଦମ
କିଛି ଦୂର ଯାଇ, ପାର୍ଥ ବିରାଟପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ବୀର, ସେନାର ତୀର ଲାଗିବା ଦୂରରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରୋକ।'
ଏତଦଗ୍ରଂ ଗଵାଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମନ୍ଦଂ ଵାହଯ ସାରଥେ। ଯାହ୍ଯୁତ୍ତରେଣ ସେନାଯା ଗାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯ ଚ
'ଦେଖ, ଏହିଠାରେ ଗାଁର ଆଗରେ ଅଛି। ହେ ସାରଥି, ଘୋଡ଼ାକୁ ଧୀରେ ଚଲା। ସେନାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଅ, ଗାଁମାନେକୁ ବାଣ୍ଟି ନେଇ।'
ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗଵାଂ ଯୂଥମତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ସୁଯୋଧନମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ଵରା ଗାଵଃ ସଗୋପାଃ ପରିମୋଚଯ
'ଏଠାରେ ଗାଁମାନେକୁ ଘେରିଦେ। ମୁଁ ସୁୟୋଧନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଗାଁ ଓ ଗୋପାଳମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କର।'
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପଶୂନ୍ଵୀର ସଗୋପାନ୍ପରିମୋଚଯ। ଅନ୍ତରେଣ ଚ ସେନାଯାଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଗଚ୍ଛ ଚୋତ୍ତର
'ହେ ବୀର, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଗାଁ ଓ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ସେନାକୁ ଅଟାଳି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲ।'
ଇମେ ତ୍ଵତିରଥାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ପଶ୍ଯନ୍ତୁ କୁରଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଦାନଵାଃ
'ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ ଅଛ, ସେମାନେ ଯେପରି ଦାନବମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ମୋର ଶୂରତା ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖନ୍ତୁ।'
ତତଃ ସ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ। ନିଶିତାଗ୍ରାଞ୍ଶରାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ମୁମୋଚାଂତକସନ୍ନିଭାନ୍
ତାପରେ ସେ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଧାର ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶଲଭୈରିଵ ଚାକାଶଂ ଧାରାଭିରିଵ ପର୍ଵତମ୍। ନିରାଵକାଶମଭଵଚ୍ଛରୈଃ କ୍ଷିପ୍ତୈଃ କିରୀଟିନା
ଯେପରି ଟିକିରି ଝୁଣ୍ଡ ଆକାଶ ଭରିଦିଏ, କିମ୍ବା ବର୍ଷା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଵିକୀର୍ଯମାଣାସ୍ତୁ ଶରୈସ୍ତେ ଯୋଧା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରିକାଃ। ଗାଶ୍ଚୈଵ ନ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପାର୍ଥମୁକ୍ତୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସିଧା ବାଣରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ଆଘାତ ପାଇ, ସେମାନେ ଗାଁ କିମ୍ବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସା ଚାପି ବହୁଲା ସେନା ପାର୍ଥବାଣାଭିପୀଡିତା। ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵିଵୃତାଂ ଭୂମିଂ ନାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଶୋପି ଵା
ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣରେ ଦମିତ ହୋଇ, ସେ ବିଶାଳ ସେନା ଖୋଲା ଭୂମି, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତଦା ହୃଷ୍ଟୋ ଦର୍ଶଯନ୍ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ। ପୀଡଯାମାସ ସୈନ୍ଯାନି ଗାଣ୍ଡୀଵପ୍ରସୃତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜ ଶୂରତା ଦେଖାଇ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷରୁ ବାଣ ଛାଡ଼ି ସେନାମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ତେଷାଂ ନୈଵାପଯାନେ ଚ ନାଭିଯାନେ ଭଵନ୍ମତିଃ । ଶୀଘ୍ରତାମେଵ ପାର୍ଥସ୍ଯ ପୂଜଯନ୍ତସ୍ତୁ ଵିସ୍ମିତାଃ
ସେମାନେ ନ ଆଗକୁ ଯିବା, ନ ପଛକୁ ଫେରିବା ଭାବନା କରିପାରିଲେ। ସେମାନେ ମାତ୍ର ପାର୍ଥଙ୍କ ତ୍ୱରିତ କୌଶଳକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଵଦାତଂ ସାମୁଦ୍ରଂ କୁରୁସୈନ୍ଯଭଯଂକରମ୍। ତତଃ ଶଙ୍ଖମୁପାଧ୍ମାସୀଦ୍ଦ୍ଵିଷତାଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଜ୍ଯାଘୋଷଂ ତଲଘୋଷଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଭୂତାନ୍ଯମୋହଯତ୍
ତାପରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଓ ସାଗର ଧ୍ୱନି ସମାନ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଯାହା କୌରବ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଶତ୍ରୁମାନେର ଲୋମ ଖଡ଼ା କଲା। ଧନୁଷ ତାର ଓ ତାଳିର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭ୍ରମିତ କଲା।
ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ଧନୁଷୋ ନିସ୍ଵନେନ ଚ। ଶବ୍ଦେନାମାନୁଷାଣାଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଧ୍ଵଜଵାସିନାମ୍ । ଵିଯଦ୍ଗତାନାଂ ଦେଵାନାଂ ମାନୁଷାଣାଂ ରଵେଣ ଚ
ତାଙ୍କର ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି, ଧନୁଷର ଗଞ୍ଜନ, ଓ ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପୁଚ୍ଛଂ ଵିଧୂନ୍ଵାନା ହେମମାଣାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଗାଵଃ ସଵତ୍ସାଃ ସଂତ୍ରସ୍ତା ନିଵୃତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶଂ
ସୁନା ରଙ୍ଗର ଗାଁ ଓ ତାଙ୍କର ବଛାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପୁଛ ଉଠାଇ ତାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତଃ ସ ସମରେ ଶୂରୋ ବୀଭତ୍ସୁଃ ଶତ୍ରୁପୂଗହା। ଗୋପାଲାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ଗାଵଶ୍ଚୋଦଯତେତି ଚ
ତାପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇବାରେ ପ୍ରବଳ, ଗୋପାଳମାନୋଁକୁ କହିଲେ, 'ଗାଁମାନୋଁକୁ ଆଗକୁ ଚଲାଅ!'
ଉତ୍ତରଂ ଚାହ ବୀଭତ୍ସୁର୍ହର୍ଷଯନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ । ଗଵାମଗ୍ରଂ ସମୀକ୍ଷସ୍ଵ ଗଶ୍ଚୈଵାଶୁ ନିଵର୍ତଯ
ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ଅର୍ଜୁନ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଖୁସି କରି କହିଲେ, 'ଗାଁମାନୋଁର ଆଗକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ, ଏବଂ ଗାଁମାନୋଁକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇ ନେଇଯା।'
ଯାଵଦେତେ ନିଵର୍ତନ୍ତେ କୁରଵୋ ଜଵମାସ୍ଥିତାଃ । ଯାହ୍ଯୁତ୍ତରେଣ ଗାଶ୍ଚୈତାଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଚ ନୃପାତ୍ମଜ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କୌରବମାନେ ତେଜରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତର ସହିତ ଏହି ଗାଁମାନୋଁକୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯା, ରାଜପୁତ୍ର।
ପଶ୍ଯନ୍ତୁ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ମମ ଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଦୃଷ୍ଟଵା ଯାନ୍ତମଦୂରସ୍ଥଂ କ୍ଷିପ୍ରମଭ୍ଯପତନ୍ରଥୈଃ ।। ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵପରିଵାରେଣ ମହତାଽଭିଵିରାଜତା
ସେମାନେ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଚାରିପାଖରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ତେଜସ୍ୱୀ ରଥମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଯୋଧୈଃ ପ୍ରାସାସିହସ୍ତୈଶ୍ଚ ଚାପବାଣୋଦ୍ଯତାଯୁଧୈଃ ।। ତାନ୍ଯନୀକାନ୍ଯଶୋଭନ୍ତ କୁରୂଣାମାତତାଯିନାମ୍
ବେଶ କୌରବ ସେନାରେ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ହସ୍ତରେ ବେଣ୍ଡା, ତଳୱାର ଓ ଧନୁର୍ବାଣ ନେଇ ସଜିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସେ ସେନା ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।