ରକ୍ତଵୈଡୂର୍ଯଵିକୃତଂ ମଣିପ୍ରଵରଭୂଷିତମ୍ । ପରଂ ଜାନାମ୍ଯହଂ ତସ୍ଯ ଧ୍ଵଜଂ ଦୂରାତ୍ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ମୁଁ ଦୂରରୁ ଦେଖିପାରୁଛି, ତାଙ୍କର ପତାକା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାନିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ।
ଯଦ୍ଯେନମିହ ପଶ୍ଯାମି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମତିମାନିନମ୍ । ଯମାଯ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯାମି ସହାଯଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦୀଶ୍ଵରଃ
ଯଦି ଏଠାରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅହଂକାରୀକୁ ଦେଖିବି, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି; ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଦୟା କରିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ଆଉ ଜଣେ ଯିବେ।
ସର୍ଵାନନ୍ଯାନନାଦୃତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମତିମାନିନମ୍ । ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗସ୍ଯେଵ ପତିଷ୍ଯେ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅହଂକାରୀକୁ ଦେଖିବି, ମୁଁ ସିଂହ ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁ ଉପରେ ଝାପଟିପଡ଼େ, ସେପରି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବି।
ହନିଷ୍ଯାମି ତମେଵାଦ୍ଯ ଶରୈର୍ଗାଣ୍ଡୀଵନିଃସୃତୈଃ । ତସ୍ମିନ୍ହତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵ ଏଵ ପରାଜିତାଃ
ଆଜି ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି; ସେ ମୃତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ହାରିଯିବେ।
ଶରୈଶ୍ଚ ଶମଯିଷ୍ଯେଽହଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସସୌବଲମ୍ । ଅସଭ୍ଯାନାଂ ଚ ଵକ୍ତାରଂ କୁରୂଣାଂ କିଲ କିଲ୍ଵିଷମ୍
ମୁଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ତୀରରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି, ଏବଂ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସଭ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ଅପରାଧୀକୁ ମୌନ କରିଦେବି।
ରାଜାନଂ ନେହ ପଶ୍ଯାମି ନିରାପିଷମିଦଂ ବଲମ୍। ଅଭିଦ୍ରେଵ ହ ରାଜାନଂ ଵ୍ଯକ୍ତମିତ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଭଯଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହି ସେନାରେ କୌଣସି ନେତୃତ୍ୱ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଜା ସାମ୍ନାରେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି—ଭୟ ଛାଡ଼ି ରାଜା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ଆସ୍ଥିତୋ ମଧ୍ଯମାଚାର୍ଯୋପ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାମାଽପ୍ଯନନ୍ତରମ୍। କୃପକର୍ଣୌ ପୁରସ୍ତାତ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁଖ୍ୟ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପଛରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ଅଛନ୍ତି; ସାମ୍ନାରେ କୃପା ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଁଜଣ ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର ଅଛନ୍ତି।
ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ସୋମଦତ୍ତୋ ବାହ୍ଲୀକଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପକ୍ଷମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ବାହ୍ଲୀକ ଓ ଜୟଦ୍ରଥ—ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ—ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପକ୍ଷରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।
ସାଲ୍ଵରାଜୋ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନୋ ଵୃଷସେନଶ୍ଚ ସୌବଲଃ। ଦଶାର୍ଣଶ୍ଚୈଵ କାଲିଙ୍ଗୋ ଵାମଂ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସାଲ୍ବ ରାଜା, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ, ସୌବଳ ପୁତ୍ର ବୃଷସେନ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଓ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାମାନେ ବାମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି।
ପୃଷ୍ଠତଃ କୁରୁମୁଖ୍ଯଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି ଦଂଶିତଃ। ସୋଽର୍ଧସୈନ୍ଯେନ ବଲଵାନ୍ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପିତାମହଃ
ପଛରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଚେତନାଶୀଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଧା ସେନା ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କ୍ଵ ନୁ ରାଜା ସ ତିଷ୍ଠତି। ଉତ୍ସୃଂଜ୍ଯୈତଦ୍ରଥାନୀକଂ ଯାହି ଯତ୍ର ସୁଯୋଧନଃ
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ—ସେ କେଉଁଠି ରାଜା ଅଛନ୍ତି? ଏହି ରଥମାଳାକୁ ଛାଡ଼ି, ସୁୟୋଧନ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ତଂ ହତ୍ଵା ସଂନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଗାଃ ସ ଆଦାଯ ଗଚ୍ଛତି। ଗଵାଗ୍ରମଭିତୋ ଯାହି ଯତ୍ର ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ମୁଁ ପୁନି ଫେରିବି; ସେ ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ନେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଗୋମୁଣ୍ଡ ଆଗରେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଥିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମପରାଜିତଃ। ସଂସ୍ପୃଶାନୋ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ଵରମାଣୋଽଗମତ୍ତଦା
ଏପରି କହି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅପରାଜିତ ବିରାଟପୁତ୍ର ପାର୍ଥ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧନୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁମଧ୍ଯେ ପରଂତପଃ। ଚିରଦୃଷ୍ଟୋଽଯମସ୍ମାଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବାନ୍ଧଵପ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି କହିଲେ, 'ଏହି ଲମ୍ବା ସମୟ ପରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛୁ—ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।'
ଅତୀଵ ଜ୍ଵଲତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପାକଶାସନିରାଗତଃ। ଏଷ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପାର୍ଥୋ ମାର୍ଗତେ ନିକୃତିଂ ସ୍ମରନ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ମନେ ହେଉଛି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆସିଛନ୍ତି; ପାର୍ଥ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚାଳାକିକୁ ମନେ ପକାଇ।
ସେନାମତ୍ଯର୍ଥମାଲୋକ୍ଯ ତ୍ଵରତେ ଗ୍ରହଣେଽସ୍ଯ ଚ। ମୃଗଂ ସିଂହ ଇଵାଦାତୁମୀକ୍ଷତେ ପାକଶାସନିଃ
ସେ ସେନାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ତ୍ୱରା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ସିଂହ ନିଜ ଶିକାରକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ପାର୍ଥ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
ନୈଷୋଽନ୍ତରେଣ ରାଜାନଂ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ହତି। ତସ୍ଯ ପାର୍ଷ୍ଣି ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମୋ ଜଵେନାଭିପ୍ରଧାଵତଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ବୀର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିବା କେହି ପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଦୌଡ଼ି ଆସିବେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।
ନ ହ୍ଯେନମଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧମେକୋ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ସଂଯୁଗେ। ଅନ୍ଯୋ ଦେଵାନ୍ମହାଦେଵାତ୍କୃଷ୍ଣାଦ୍ଵା ଦେଵକୀସୁତାତ୍। ଆଚାର୍ଯାଚ୍ଚ ସପୁତ୍ରାଦ୍ଵା ଭାରଦ୍ଵାଜାନ୍ମହାରଥାତ୍
ଏମିତି ରାଗି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକା ଥିଲେ କେହି ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, କିମ୍ବା ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗୋତ୍ରର ମହାରଥୀ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
କିଂ ନୋ ଗାଵଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵା ଵିପୁଲଂ ତଥା। ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପାର୍ଥଗତଃ ପୁରା ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଗାଁ ହେଉ କି ବହୁ ଧନ, ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ ଉପକାର କରିବ? ଦୁର୍ୟୋଧନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ସେନଯା ସହ କୌରଵଃ। ଅନ୍ଵଧାଵତ୍ତଦା ପାର୍ଥଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ
ଏଭଳି କହି, କୌରବ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପାର୍ଥଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।
ଵିକ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ଯାତ୍ଵା ତୁ ପାର୍ଥୋ ଵୈରାଟିମବ୍ରଵୀତ୍। ଇଷୁପାତମାତ୍ରେ ସେନାଯାଃ ସ୍ଥାପଯାଶ୍ଵାନରିଂଦମ
କିଛି ଦୂର ଯାଇ, ପାର୍ଥ ବିରାଟପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ବୀର, ସେନାର ତୀର ଲାଗିବା ଦୂରରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରୋକ।'
ଏତଦଗ୍ରଂ ଗଵାଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମନ୍ଦଂ ଵାହଯ ସାରଥେ। ଯାହ୍ଯୁତ୍ତରେଣ ସେନାଯା ଗାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵିଭଜ୍ଯ ଚ
'ଦେଖ, ଏହିଠାରେ ଗାଁର ଆଗରେ ଅଛି। ହେ ସାରଥି, ଘୋଡ଼ାକୁ ଧୀରେ ଚଲା। ସେନାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଅ, ଗାଁମାନେକୁ ବାଣ୍ଟି ନେଇ।'
ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗଵାଂ ଯୂଥମତ୍ର ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ସୁଯୋଧନମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ଵରା ଗାଵଃ ସଗୋପାଃ ପରିମୋଚଯ
'ଏଠାରେ ଗାଁମାନେକୁ ଘେରିଦେ। ମୁଁ ସୁୟୋଧନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଗାଁ ଓ ଗୋପାଳମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କର।'
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ପଶୂନ୍ଵୀର ସଗୋପାନ୍ପରିମୋଚଯ। ଅନ୍ତରେଣ ଚ ସେନାଯାଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଗଚ୍ଛ ଚୋତ୍ତର
'ହେ ବୀର, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଗାଁ ଓ ଗୋପାଳମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ସେନାକୁ ଅଟାଳି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲ।'
ଇମେ ତ୍ଵତିରଥାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ପଶ୍ଯନ୍ତୁ କୁରଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଦାନଵାଃ
'ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀ ଅଛ, ସେମାନେ ଯେପରି ଦାନବମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ମୋର ଶୂରତା ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖନ୍ତୁ।'
ତତଃ ସ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ। ନିଶିତାଗ୍ରାଞ୍ଶରାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ମୁମୋଚାଂତକସନ୍ନିଭାନ୍
ତାପରେ ସେ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଧାର ଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶଲଭୈରିଵ ଚାକାଶଂ ଧାରାଭିରିଵ ପର୍ଵତମ୍। ନିରାଵକାଶମଭଵଚ୍ଛରୈଃ କ୍ଷିପ୍ତୈଃ କିରୀଟିନା
ଯେପରି ଟିକିରି ଝୁଣ୍ଡ ଆକାଶ ଭରିଦିଏ, କିମ୍ବା ବର୍ଷା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସେପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଵିକୀର୍ଯମାଣାସ୍ତୁ ଶରୈସ୍ତେ ଯୋଧା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରିକାଃ। ଗାଶ୍ଚୈଵ ନ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ପାର୍ଥମୁକ୍ତୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସିଧା ବାଣରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ଆଘାତ ପାଇ, ସେମାନେ ଗାଁ କିମ୍ବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସା ଚାପି ବହୁଲା ସେନା ପାର୍ଥବାଣାଭିପୀଡିତା। ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵିଵୃତାଂ ଭୂମିଂ ନାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଶୋପି ଵା
ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣରେ ଦମିତ ହୋଇ, ସେ ବିଶାଳ ସେନା ଖୋଲା ଭୂମି, ଆକାଶ କିମ୍ବା ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତଦା ହୃଷ୍ଟୋ ଦର୍ଶଯନ୍ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ। ପୀଡଯାମାସ ସୈନ୍ଯାନି ଗାଣ୍ଡୀଵପ୍ରସୃତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜ ଶୂରତା ଦେଖାଇ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷରୁ ବାଣ ଛାଡ଼ି ସେନାମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।